Қум эмас, муз: Ердаги энг катта чўллар ҳақида

Чўл деб ёғингарчилик миқдори жуда кам бўлган ҳудудларга айтилади. Улар барча қитъаларда учрайди ва сайёра қуруқлик ҳудудининг қарийб учдан бир қисмини эгаллайди.

WorldAtlas маълумотлари асосида тайёрланган инфографикада дунёдаги энг йирик чўллар майдони бўйича рейтинг қилинган. У ердаги қурғоқчил ҳудудлар музли қутблардан тортиб субтропик текисликларгача қанчалик хилма-хил экани кўрсатилган.

Рейтингда биринчи ва иккинчи ўринларни мос равишда Антарктика ва Арктика чўллари эгаллайди. Антарктика чўли майдони тахминан 14 миллион квадрат километрни, Арктика чўли эса қарийб 13,9 миллион квадрат километрни ташкил қилади.

Антарктика чўли Ердаги энг қуруқ жойлардан бири ҳисобланади. Бу ерда йиллик ўртача ёғингарчилик атиги 10 миллиметрга тенг. Ҳудуд муз билан қопланганига қарамай, ёғингарчиликнинг ниҳоятда камлиги сабабли Антарктида расман чўл ҳисобланади.

Арктика чўли Канада, Гренландия, Россия ва бошқа давлатларнинг шимолий ҳудудларини қамраб олади. Бу ерда йиллик ёғингарчилик 100–400 миллиметр атрофида бўлади, аммо совуқ арктика ҳавоси намликни деярли ушлаб тура олмайди.

Саҳрои Кабир умумий рейтингда учинчи ўринни эгаллайди ва дунёдаги энг йирик иссиқ чўл бўлиб қолмоқда. Унинг майдони 9 миллион квадрат километрга тенг бўлиб, бу тахминан Хитой ҳудудига баробар. Шунингдек, у сайёрадаги энг катта қутбсиз чўл ҳисобланади.

Саҳрои Кабир Ғарбий Саҳро, Жазоир, Ливия, Миср, Мавритания, Марокаш, Нигер, Чад, Эритрея, Судан, Тунис ва Мали ҳудудлари орқали чўзилган.

Мутахассислар қайд этишича, ушбу чўл ҳажми кенгайишда давом этмоқда. Иқлим ўзгариши, инсон хўжалик фаолияти ва табиий иқлим цикллари қурғоқчил ҳудудларнинг кенгайишига сабаб бўлмоқда. 1920 йилдан буён Саҳрои Кабир майдони 10 фоиздан ортиққа ўсган.

Саҳродан кейин тўртинчи ўринда майдони 2 миллион квадрат километрдан ортиқ бўлган Арабистон чўли туради. Бу дунёдаги иккинчи энг йирик субтропик чўл ҳисобланади.

Ундан кейин тахминан 1,3 миллион квадрат километр майдонни эгаллаган Гоби чўли жойлашган. У совуқ қишли чўллар турига киради ва Хитой ҳамда Мўғулистон ҳудудида жойлашган.

Рўйхатнинг қуйи қисмида эса Аргентинадаги Патагония чўли — 572 минг квадрат километрдан ортиқ майдон билан ва Австралиядаги майдони қарийб 423 минг квадрат километр бўлган Катта Виктория чўли қайд этилган.