Исроил ва Россия кучлари можаро зоналаридаги жинсий зўравонлик учун БМТ қора рўйхатига киритилди

29 май куни Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Исроил ва Россияни можаро зоналарида жинсий зўравонлик содир этишда гумон қилинаётган давлатларнинг «қора рўйхати»га киритди.

БМТ Бош котиби Антониу Гутерриш ўтган йили Исроил ва Россияни «зўрлаш ёки жинсий зўравонликнинг бошқа шаклларини содир этишда ёки уларга масъул бўлишда ишончли тарзда гумон қилинаётган»лар рўйхатига киритилиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирганди. Охирги ҳисобот айнан шуни амалга оширди.

Associated Press нашрининг ёзишича, 35 саҳифалик ҳисобот дунё бўйлаб можароларда жинсий зўравонлик содир этганликда ёки унга масъул бўлганликда гумон қилинаётган ўндан ортиқ мамлакатдаги 77 та ҳукумат ва нодавлат томонларни «қора рўйхат»га киритади. Унда айтилишича, ҳолатлар сони 2024 йилга нисбатан 2025 йилда кескин ошган.

Ҳисоботда Исроил ҳамда Россия қуролли ва хавфсизлик кучлари томонидан содир этилган даҳшатли зўравонликлар тавсифи ўрин олган.

Рўйхатга киритилиш санкциялар каби муайян жазо чораларини автоматик равишда келтириб чиқармаса-да, оммавий равишда номини ошкор қилиш ва қоралаш тегишли давлатларнинг обрў-эътиборига жиддий зарар етказиши мумкин. Шунингдек, рўйхатга қайта-қайта киритилган давлатлар БМТнинг тинчликпарварлик операцияларидан четлаштирилади.

Ваҳшийликлар ортиб бормоқда

БМТ бош котибининг можаролардаги жинсий зўравонлик бўйича махсус вакили Прамила Паттеннинг сўзларига кўра, БМТ томонидан глобал миқёсда тасдиқланган можаро билан боғлиқ жинсий зўравонлик ҳолатлари аввалги йилга нисбатан 2025 йилда 100% дан кўпроққа ошган. «Бу жуда хавотирли тенденция ва ҳали «айсбергнинг учи» холос», деди БМТ расмийси.

Бу йилги ҳисоботда айтилишича, 2025 йилда «БМТ Ғазо сектори ва Ғарбий Соҳилдан бўлган 14 нафар эркак, етти нафар аёл, тўққиз нафар ўғил бола ва бир нафар қиз болага нисбатан қийноқ шаклида қўлланилган можаро билан боғлиқ кўплаб жинсий зўравонлик ҳолатларини тасдиқлади».

Ҳолатларнинг 13 таси 2025 йилда, 18 таси эса 2023 ва 2024 йилларда содир бўлган. «Зўрлаш ва гуруҳ бўлиб зўрлаш ҳолатлари асосан Ғазодан бўлган тўққиз нафар қурбонга нисбатан содир этилган», дея ҳисоботдан иқтибос келтирмоқда Reuters нашри.

Шунингдек, ҳужжатда жиноят содир этганлар орасида Исроил қуролли ва хавфсизлик кучлари борлиги ҳамда бу ҳолатлар асосан ҳибсга олиш ва сўроқ қилиш пайтида, шунингдек, ҳарбий лагерларда, назорат-ўтиш жойларида ва босиб олинган Фаластин ҳудудидаги Исроил ҳарбий операциялари пайтида юз бергани қўшимча қилинган.

Омон қолганлар орасида журналистлар ва инсон ҳуқуқлари ҳимоячилари ҳам бор бўлиб, баъзи ҳолатларда қонунбузарликлар видеога ёки суратга олинган.

Исроил БМТ бош котиби билан алоқаларни узди

Исроилнинг БМТдаги элчиси Денни Данон Исроилни аллақачон бу рўйхатда бўлган Ҳамас билан бир қаторга қўйишни «тубанликнинг янги даражаси» деб атади.

«Бу сиёсий қарор! Фактлар ва воқеаликдан узилган!» деди Данон, лекин сўзларига далил келтирмади. Даноннинг таъкидлашича, Исроил ҳар бир айбловга батафсил жавоб берган ва БМТ вакилларини вазиятни кўздан кечириш ҳамда текшириш учун таклиф қилган.

«Антониу Гутерриш ҳалоллик, холислик ва профессионалликнинг барча стандартларини бузишни танлаганини ҳисобга олиб, Исроил – БМТ бош котиби идораси билан барча алоқаларни узишга қарор қилди ва БМТнинг янги Бош котиби тайинланишини кутади», деб ёзди Исроил ташқи ишлар вазирлиги. БМТнинг янги бош котиби шу йилнинг охирида тайинланиши керак.

Шунингдек, Исроил ташқи ишлар вазирлиги ушбу айбловларни «ҳар томонлама, синчковлик билан ва қатъий равишда рад этганини» маълум қилди.

Ҳисоботни тузувчи БМТ расмийси Прамила Паттен Исроил томонидан таклиф бўлганини тасдиқлади. Бироқ айни пайтда ташриф кўлами ҳамда рухсат бериш ва ҳамкорлик масалалари бўйича келишмовчиликлар бўлганига ишора қилди. Якунда Ғазодаги уруш туфайли бу ташриф тўхтатиб турилиши керак бўлган.

БМТ матбуот котиби Стефан Дюжарик Исроилнинг баёноти ҳақида шундай деди: «Бош котиб нуқтаи назаридан, унинг эшиклари Исроил вакиллари учун ҳам, бошқа 190дан ортиқ аъзо давлат учун ҳам очиқ қолади».

Россия ҳам норози

Россия қуролли кучлари ва хавфсизлик органлари ҳам Украинадаги уруш пайтида асирга олинган ҳарбийлар ва тинч аҳолига нисбатан жинсий зўравонлик қилгани учун биринчи марта қора рўйхатга киритилди.

Ҳисоботда айтилишича, Россия расмийлари ҳам БМТнинг инсон ҳуқуқлари бўйича терговчиларига кириш ҳуқуқини доимий равишда рад этиб келади. Бироқ шунга қарамай, улар Россияда ва Россия томонидан босиб олинган Украина ҳудудларида ҳарбий асирлар ҳамда ҳибсга олинган тинч аҳолига нисбатан можаро билан боғлиқ жинсий зўравонликнинг 310 та ҳолатини тасдиқлашга муваффақ бўлишган. Ҳисоботга кўра, қурбонларнинг мутлақ кўпчилиги эркаклар бўлган.

Унда қайд этилишича, зўрлаш, гуруҳ бўлиб зўрлаш, жинсий аъзоларни майиб қилиш, электр токи билан уриш каби ҳолатлар 280 нафар эркак, 26 нафар аёл ва тўрт нафар қиз болага нисбатан қўлланилган.

«Биз бош котибга бу асоссиз ёлғонлар ва ҳар доимгидек Россияни яна ёвуз қилиб кўрсатадиган тахминий нарсалар эканлигини айтиб хат ёзамиз», деди Россиянинг БМТдаги элчиси Василий Небензя.

Унинг таъкидлашича, Россия украиналикларнинг россиялик ҳарбий асирларга қандай муносабатда бўлаётгани ҳақида ҳужжатларни тўпламоқда ва ҳисобот тайёрламоқда.

Украинадаги инсон ҳуқуқлари кузатувчилари эса ҳарбий асирлар ва тинч аҳолига нисбатан можаро билан боғлиқ жинсий зўравонликнинг 31 та ҳолатини ҳужжатлаштирган. Уларнинг аксарияти 2025 йилгача содир бўлган, дейилади ҳисоботда.

Украина ташқи ишлар вазири Андрей Сибига эса ушбу ҳисоботни олқишлади. Украина БМТнинг қора рўйхатига киритилмаган.