Сўнгги 64 йилда дунёда ўртача умр кўриш давомийлиги қанчага узайди?

Жаҳон банки ва FRED маълумотлари асосида тайёрланган янги инфографикада 1960 йилдан 2024 йилгача бўлган даврда туғилиш пайтидаги кутилган умр давомийлиги ўзгариши таҳлил қилинган. Тадқиқотда давлатлар даромад даражасига қараб тўрт тоифага ажратилган.

Маълумотларга кўра, юқори даромадли мамлакатларда 2024 йилда ўртача умр кўриш давомийлиги 80,3 йилни ташкил этган. 1960 йилда бу кўрсаткич 68,3 йил бўлган. Яъни мазкур давлатларда ўртача умр давомийлиги қарийб 12 йилга ошган.

Бу тоифага АҚШ, Германия ва Япония каби давлатлар киради. Мутахассислар фикрича, мазкур мамлакатларда соғлиқни сақлаш тизими ва аҳоли турмуш даражаси аввалдан юқори бўлгани учун ўсиш суръати нисбатан мўътадил кечган.

Энг катта ўсиш эса даромад даражаси юқори ўртача бўлган давлатларда кузатилган. 1960 йилда бу мамлакатларда ўртача умр кўриш давомийлиги 41,9 йилни ташкил этган бўлса, 2024 йилга келиб 76,3 йилга етган.

Шу тариқа, мазкур тоифада ўсиш 34,4 йилни ташкил этиб, тадқиқотдаги энг юқори натижа сифатида қайд этилган.

Бу гуруҳга Хитой, Бразилия, Мексика ва Жанубий Африка Республикаси каби давлатлар киради.

Таҳлилчиларнинг таъкидлашича, аҳоли даромадларининг ўсиши, санитария шароитларининг яхшиланиши, вакцинация дастурларининг кенгайиши, болалар ўлими камайиши ва тиббий хизматлардан фойдаланиш имкониятларининг ортиши бундай натижага эришишда муҳим омил бўлган.

Натижада, бир вақтлар фақат ривожланган давлатларга хос бўлган умр кўриш кўрсаткичлари кўплаб ўрта даромадли мамлакатларда ҳам шакллана бошлади.

Паст даромадли давлатларда ҳам сезиларли тараққиёт кузатилди. Агар 1960 йилда юқори даромадли мамлакатлар аҳолиси паст даромадли давлатлар аҳолисига нисбатан ўртача 27 йил кўпроқ яшаган бўлса, бугунги кунда мазкур фарқ тахминан 16 йилгача қисқарган.

Шу билан бирга, паст даромадли мамлакатларда ҳам ўртача умр кўриш давомийлиги 1960 йилга нисбатан 23 йилдан ортиққа ошган.

Мутахассислар фикрича, инсоният сўнгги олти ўн йилликда соғлиқни сақлаш, санитария, озиқ-овқат таъминоти ва тиббий хизматлар соҳасида мисли кўрилмаган ютуқларга эришди. Натижада миллиардлаб инсонлар аввалги авлодларга нисбатан анча узоқ умр кўриш имкониятига эга бўлди.

Бироқ таҳлилчилар бой ва камбағал давлатлар ўртасидаги тафовут ҳали ҳам катта эканини таъкидламоқда. Шу сабабли тиббиёт, санитария ва аҳоли турмуш сифатини яхшилаш борасидаги ислоҳотлар глобал ривожланишнинг муҳим вазифаларидан бири бўлиб қолмоқда.