Швейцария Федерал энергетика бошқармаси — BFE буюртма қилган, аммо дастлаб эълон қилишни тўхтатиб қўйган тадқиқот 2025 йил ёзида очиқланган. Шу сабабли ҳисобот ҳозир ҳам жамоатчиликдан яширилмоқда, деган талқин тўғри эмас.
Republik нашри ва WAV тадқиқотчилар гуруҳи ҳисобот ҳамда идоранинг ички ёзишмаларини ахборот олиш тўғрисидаги қонун орқали қўлга киритган. Ёзишмалардан ходимлар соз автомобилларни алмаштириш ҳақидаги тавсияларга салбий муносабат бўлишидан хавотирлангани маълум бўлган. Бундай ёндашув аҳолининг молиявий имкониятларидан узоқдек кўриниши мумкин эди.
BFE эски автомобил утилизация қилинмай, бошқа шахсга сотилса, бутун дунё миқёсида чиқиндилар қанчалик камайиши ноаниқлигини ҳам қайд этган.
Масала оммага маълум бўлгач, идора 34 саҳифали ҳисоботни ўз сайтига жойлаштирган. Ҳужжат муқовасидаги 2025 йил 6 январ санаси унинг тайёрланган вақтини билдиради. Тадқиқотни бажарган INFRAS компанияси эса 2025 йил 4 августда натижалар ва моделнинг чекловларини алоҳида тушунтирган.
Ҳисоб-китобда автомобилнинг бутун ҳаёт даври — ишлаб чиқариш, ёнилғи ва электр энергиясини олиш, фойдаланиш ҳамда утилизация жараёнларидаги чиқиндилар инобатга олинган.
Муаллифлар баҳосига кўра, Швейцария автопаркидаги ички ёнув двигателли машиналарнинг тахминан 90 фоизини шу тоифадаги янги электромобилга алмаштириш иқлим учун фойдали бўлиши мумкин.
Бу рақам чиқиндилар 90 фоизга камаяди, дегани эмас. У алмаштириш ижобий натижа берадиган автомобиллар улушини англатади. Таҳлил иссиқхона газларига бағишланган бўлиб, электромобиллар барча экологик кўрсаткичлар бўйича устунлигини исботламайди.
Асосий натижалар эски машина утилизация қилинадиган сценарийга таянади. Агар у қайта сотилса, янги эгасида бошқа, кўпроқ ёнилғи сарфлайдиган автомобилнинг ўрнини эгаллайдими ёки йўллардаги машиналар сонини шунчаки оширадими — буни ҳам ҳисобга олиш керак. Муаллифлар ушбу оқибатларнинг барчасини ишончли моделлаштира олмаганини тан олган.
Йиллик масофа ҳам муҳим. Швейцария моделида йилига тахминан 4–5 минг километрдан кам юрадиган автомобилни муддатидан олдин алмаштириш, одатда, иқлим нуқтаи назаридан ўзини оқламаган. Кўпроқ юрилганда эса фойдаланиш давридаги чиқиндилар тежалиши янги машинани ишлаб чиқаришда ҳосил бўлган чиқиндиларни тезроқ қоплайди.
INFRAS мутахассиси Роберто Бьянкеттининг изоҳига кўра, автомобилнинг ўртача хизмат муддати 16 йил деб олинса, йилига тахминан 8 минг километрдан бошлаб электромобилга ўтиш деярли ҳар доим иқлим учун фойдали бўлади. Бу Швейцария моделига тегишли мўлжалдир.
