Sustainable Development журналида чоп этилган тадқиқотда аҳоли сони ва киши бошига тўғри келадиган истеъмол табиий тизимларга қандай таъсир қилиши таҳлил қилинган.
Марк Киган ва унинг ҳаммуаллифлари 1970–2020 йилларга оид маълумотларни экологик босим билан боғлиқ саккизта кўрсаткич бўйича солиштирган. Улар орасида карбонат ангидрид чиқиндилари, энергия ва сувдан фойдаланиш, пластик ишлаб чиқариш, материаллар истеъмоли ҳамда тирик табиат ҳолатини акс эттирувчи кўрсаткичлар бор.
Шундан сўнг тадқиқотчилар аҳоли сонининг турли ўзгариш сценарийларида натижалар қандай бўлишини ҳисоблаган.
Моделнинг асосий ғоясига кўра, табиатга умумий таъсир ҳам одамлар сонига, ҳам ҳар бир киши ҳиссасига тўғри келадиган экологик босимга боғлиқ. Демак, аҳоли сони билан бир қаторда энергия қандай ишлаб чиқарилиши, ресурслар қанчалик тежалиши ва истеъмол тарзи ҳам аҳамиятли.
Муаллифлар 2200 йилга бориб аҳолининг тахминан 4 миллиард ёки ундан кам бўлиши сценарийсини киши бошига экологик таъсирни камайтириш билан биргаликда кўриб чиққан. Шу боис тадқиқотни «табиатни фақат аҳолини икки баравар қисқартириш орқали асраш мумкин» деган хулосага келтириш тўғри эмас.
Бу ҳисоб-китобни БМТнинг аҳоли бўйича прогнози билан ҳам адаштирмаслик керак. БМТнинг World Population Prospects 2024 ҳисоботида дунё аҳолиси 2024 йилда тахминан 8,2 миллиард деб баҳоланган. Ўрта сценарийда аҳоли 2080-йиллар ўрталарида қарийб 10,3 миллиардга етиб, 2100 йилга бориб 10,2 миллиард атрофига тушиши кутилган.
Икки ҳисоб-китобнинг вазифаси турлича: БМТ аҳоли сони қандай ўзгариши мумкинлигини баҳолайди, мазкур тадқиқот эса узоқ муддатли экологик сценарийни ўрганади.
2200 йил каби узоқ муддат учун натижалар туғилиш даражаси ва умр давомийлигига оид фаразларга жуда боғлиқ. Бир аёлга тўғри келадиган фарзандлар сонидаги кичик фарқ ҳам бир неча авлод давомида аҳоли сонида катта тафовут ҳосил қилиши мумкин. Шунинг учун «4 миллиард» рақамини Ернинг ўзгармас сиғими деб қабул қилиб бўлмайди.
Бундан ташқари, одамларнинг табиатга таъсири бир хил эмас. Юқори истеъмолга эга жамият билан ресурслардан кам фойдаланадиган жамиятда аҳоли сонининг бир хил миқдорда камайиши турлича экологик натижа беради. Энергетикадаги ўзгаришлар эса чиқиндиларни камайтириши, аммо бошқа ресурслар истеъмолига камроқ таъсир қилиши мумкин.
