4-5 қаватли уйлар ҳам реновацияга тушиши мумкин – Адлия вазирлиги вакили билан суҳбат

Ўзбекистонда шаҳарсозлик реновациясига оид қонун қабул қилинди. Энди эски уй-жойлар ва маҳаллалар ўрнида янги турар жойлар, йўллар ва инфратузилма қурилиши мумкин. Аммо реновация деганда одамларнинг хаёлига биринчи навбатда бошқа саволлар келади: қайси уйлар бузилиши, мулкдорлар розилиги ва компенсациялар...

Kun.uz бу борадаги саволлар билан қонун лойиҳаси муаллифи бўлмиш Адлия вазирлигига мурожаат қилди. Саволларимизга вазирликнинг Иқтисодий қонунчилик бошқармаси бўлим бошлиғи Жамшид Мирзаев жавоб берди.

— Қонунда реновация учун мулкдорларнинг камида 4/5 қисми розилиги талаб қилиняпти. Агар қолган 1/5 қисми рози бўлмаса, уларнинг мулк ҳуқуқлари қандай ҳимоя қилинади ва амалда қандай механизм ишлайди?

— “Шаҳарсозлик реновацияси тўғрисида”ги қонунда фуқароларнинг уй-жойи бузилиши учун ўша уйда яшайдиган аҳолининг 4/5 қисми эмас, тўлиқ ҳаммасининг розилиги керак. 4/5 қисми дегани – реновация лойиҳасини ҳокимиятлар томонидан шакллантириладиган рўйхатга киритиш учун бериладиган розилик назарда тутилган.

Уй-жойи бузилиши учун ҳар битта фуқаро билан алоҳида шартнома имзоланади. Уларнинг ҳуқуқлари кафолатланиб, мулкдорларга белгиланган тартибда компенсация берилгандан кейин уй бузилади. Норозилик ҳолатлари бўлиши мумкин, бундай ҳолатларда қонунда алоҳида механизм кўрсатилган: суд орқали реновация ҳудудидаги уйларни бузиш масаласи.

Бунда судялар учун алоҳида мезонлар кўрсатиб ўтилган. Уй жойлашган ҳудуд реновация ҳудудига тўғри келганлиги, фуқаролар яшаб турган уй-жойларнинг авария ҳолати ва ҳаёт учун хавфлилик даражаси юқори бўлганидан келиб чиқиб, судлар томонидан қарор қабул қилинади ва шу тартибда уйлар бузилади. Бунда ҳам фуқаронинг мулк ҳуқуқи таъминланиб, бозор қийматида компенсация тўланади.

— Реновацияга тушадиган фақат 2-3 қаватли уйларми ёки 4-5 қаватлилари ҳам борми? Уларнинг дастлабки рўйхати борми, очиқ платформага жойланадими?

— “Шаҳарсозлик реновацияси тўғрисида”ги қонунда алоҳида боб сифатида келтирилган: шаҳарсозлик реновациялари лойиҳаларининг ягона портали бўлади.

Бу портал таклиф этилган ва амалга оширилаётган барча реновация лойиҳаларини қамраб олади. Ташаббус сифатида чиққандан то амалга оширилгунча бўлган ҳамма жараёнлар шу портал орқали рақамли, шаффоф тарзда кўрсатиб ўтилади.

Реновация лойиҳасига тушадиган уй-жойларнинг мезонига келадиган бўлсак, унда қаватлар бўйича алоҳида кўрсатиб ўтилмаган. Муҳими, шаҳарсозлик ҳужжатлари, яъни бош режага кўра ҳудуд реновацияга тушган бўлса, у ҳудуддаги икки-уч қаватли ҳам, тўрт-беш қаватли уйлар ҳам, бир қаватли нотурар объектлар ҳам барчаси реновация доирасида қайта бузилиб, қайта қурилиши мумкин.

— Аввалги қурилиш лойиҳаларида компенсация миқдори ва баҳолаш жараёнлари бўйича кўплаб эътирозлар бўлган. Янги қонунда мулкнинг бозор қиймати адолатли баҳоланишини ким ва қандай кафолатлайди?

— Аввалги реновация лойиҳаларининг тартиб-таомили ҳозирги реновация тўғрисидаги қонунда белгиланган даражада мукаммал ёзилмаган эди. Ҳозирги қонунда баҳолаш тартиби алоҳида кўрсатиб ўтилган: мустақил баҳолаш ташкилотлари жалб қилиниши, халқаро баҳолаш ташкилотларини ҳам жалб қилиш мумкинлиги, бундан ташқари давлат томонидан баҳоланиши, яъни Давлат активларини бошқариш агентлиги ҳузурида ташкил этилган умумий баҳоловчи ташкилот томонидан ҳам баҳоланиши белгилаб ўтилган.

Яъни уч хил баҳоловчи ташкилотдан бирини фуқаро ўз хоҳишига кўра жалб қилиб, уй-жойини баҳолатиши мумкин ва ўша баҳоланган сумма бўйича компенсация тўловлари амалга оширилади.

— Реновация доирасида қуриладиган янги уйлар ва инфратузилма учун ягона стандартлар белгиланадими? Масалан, яшил ҳудудлар, автотураргоҳ, мактаб ва боғча каби ижтимоий объектлар бўйича мажбурий талаблар бўладими?

— Реновация тўғрисидаги қонунда алоҳида моддаси бор. Бу моддада кўрсатиб ўтилганки, реновация бу фақат уй-жойни бузиб қуриш эмас, бу – ҳудудни ривожлантириш. Яъни бугунги кунда мисол қилиб оладиган бўлсак, икки қаватли иккита уй жойлашган ҳудуд бор. Ўша иккита кўп квартирали уй-жойда айтайлик 50 та хонадон бор. Ана шу 50 та хонадон бузилиб, ўрнига 7 ёки 9 қаватли уй-жойлар қурилгач, аҳоли сони кўпаяди. Аҳоли сони кўпайиши сабаб ҳудуднинг инфратузилмасини ҳам тўғрилаш керак: оқар сув ва канализация тизими тармоғини янгилаш ва ҳоказо. Ўша аҳоли сонига мос, тўғри келадиган боғча, мактаб, поликлиника ҳам қуриш керак бўлади.

Бундан ташқари, яшил ҳудудлар, болалар боғчаси, автомобил турар жойлари – барча-барчаси қурилиши керак. Қонунда алоҳида кўрсатиб ўтилган нормалардан бири – ҳар битта реновация ҳудудининг камида 25 фоизи яшил ҳудудлар билан қопланиши керак.