Ўзбекистонда қандай қилиб борткузатувчи бўлиш мумкин?
|15:55 / 08.07.20266 26910 мин
Борткузатувчилик касби саёҳат қилиш имконияти билан кўпчиликни ўзига жалб қилади, бироқ бу ишга кириш осон эмас. Номзодлар саралаш, тиббий комиссия, ўқув жараёни ва стажировкадан ўтишлари керак. Биз Ўзбекистон авиакомпанияларининг талаблари, саралаш тартиби ва тайёргарлик дастурларини ўргандик, шунингдек Uzbekistan Airways авиакомпаниясининг амалдаги борткузатувчиси Шеридам билан суҳбатлашдик. Қуйида Ўзбекистонда қандай қилиб борткузатувчи бўлиш мумкинлиги ва ҳужжат топширишдан олдин нималарни билиш муҳимлиги ҳақида сўз юритамиз.
Ўзбекистонда тўртта авиакомпания: Uzbekistan Airways, Qanot Sharq, Silk Avia ва Centrum Air мунтазам равишда борткузатувчиларни ишга қабул қилади. Айрим ташувчилар иш тажрибасига эга бўлмаган номзодларни ўқитишга тайёр бўлса, бошқалари фақат иш тажрибасига эга амалдаги борткузатувчиларни ишга олади.
Саралаш шартлари, номзодларга қўйиладиган талаблар ва ҳужжатлар рўйхати фарқ қилади. Шунинг учун ариза топширишдан олдин авиакомпания сайтидаги долзарб вакансия билан танишиб чиқиш тавсия этилади.
Номзодларга қандай талаблар қўйилади?
Талаблар авиакомпания ва муайян танловга қараб фарқ қилади, аммо Ўзбекистондаги аксарият авиаташувчиларда улар ўхшаш. Ишга қабул қилишда номзоднинг ёши, маълумоти, тил билиши, жисмоний кўрсаткичлари, соғлиғи ва ташқи кўриниши баҳоланади.
Масалан, Uzbekistan Airways авиакомпаниясида иш тажрибасига эга бўлмаган номзодларга қуйидаги талаблар қўйилади:
● соғлиги ҳаво кемаси бортида ишлашга тўғри келиши.
Бундан ташқари, авиакомпаниялар номзоднинг ташқи кўринишига ҳам эътибор қаратади. Одатда тананинг очиқ қисмларида кўзга ташланадиган татуировка ва пирсингга йўл қўйилмайди. Инглиз тилидан ташқари бошқа хорижий тилларни билиш устунлик ҳисобланиши мумкин.
Амалдаги борткузатувчилар учун талаблар бошқача бўлади. Авиакомпаниялар иш тажрибасидан ташқари, амалдаги борткузатувчи гувоҳномаси, ТУЭК хулосаси ва муайян турдаги ҳаво кемалари бўйича сертификатларни талаб қилиши мумкин.
Ариза топшириш учун қандай ҳужжатлар керак?
Саралашнинг биринчи босқичи — ҳужжат топшириш. Агар номзод асосий талабларга жавоб бермаса ёки аризани нотўғри расмийлаштирган бўлса, танловнинг кейинги босқичига қўйилмаслиги мумкин.
Uzbekistan Airways авиакомпаниянинг расмий сайтидан юклаб олиш мумкин бўлган ўз резюме шаклидан фойдаланади. Маълумотнома-объективка ва одатий анкета унинг ўрнини босмайди.
Мавзуга оид
Резюмеда қуйидагилар кўрсатилади:
● шахсий ва алоқа маълумотлари;
● ўқиш маълумоти;
● иш тажрибаси;
● чет тилларини билиш даражаси;
● қўшимча курслар, сертификатлар ва касбий кўникмалари.
Резюме компютерда тўлдирилади ва танлов эълонида кўрсатилган бошқа ҳужжатлар билан бирга юборилади. Ҳужжатлар рўйхати авиакомпания ва муайян вакансияга қараб фарқ қилиши мумкин. Шунинг учун ҳужжатларни юборишдан олдин иш берувчининг талаблари билан диққат билан танишиб чиқиш муҳим.
Qanot Sharq авиакомпаниясида ҳужжатлар рўйхати фарқ қилади. Одатда, номзодлардан қуйидагилар сўралади:
● паспорт нусхаси;
● хорижга чиқиш паспорти нусхаси (агар бўлса);
● маълумоти ҳақидаги ҳужжат;
● белгиланган намунадаги анкета;
● тўлиқ бўй билан тушган фотосурат.
Ҳужжатларнинг аниқ рўйхати авиакомпания ва муайян танловга боғлиқ. Шунинг учун ариза топширишдан олдин вакансия эълонидаги талаблар билан диққат билан танишиб чиқиш зарур.
Шеридам, Uzbekistan Airways борткузатувчиси:
«Ҳужжат топшириш босқичида авиакомпания талабларини диққат билан ўқиш жуда муҳим. Анкетадаги ҳатто кичик хатолар ёки тўлиқ бўлмаган ҳужжатлар тўплами суҳбатгача етиб бормасдан рад этилишга сабаб бўлиши мумкин».
Uzbekistan Airways’да саралаш қандай ўтади?
Борткузатувчиларни саралаш бир нечта босқичдан иборат. Ҳар бир босқичда талабгорларнинг бир қисми саралаб олинади. Шунинг учун кейинги босқичга ўтиш ҳали ишга қабул қилинганликни англатмайди.
Ҳужжат топшириш
Дастлаб номзодлар резюме ва ҳужжатлар тўпламини танлов эълонида кўрсатилган электрон почта манзилига юборадилар. Дастлабки текширувдан сўнг авиакомпания фақат вакансиянинг асосий талабларига жавоб берадиган номзодларни кейинги босқичга таклиф қилади.
Суҳбат
Суҳбат давомида комиссия номзоднинг корпоратив талабларга мувофиқлигини баҳолайди. Бўйи, жисмоний тайёргарлиги ва ташқи кўринишидан ташқари, равон нутқи, мулоқот кўникмалари, стрессга чидамлилиги ва ноодатий вазиятларда ўзини тута билиши ҳам текширилади.
Шунингдек, номзодларга Ўзбекистон тарихи ва географияси бўйича саволлар берилиши, ўзбек, рус ва инглиз тилларини билиш даражаси текширилиши мумкин.
«Дастлаб номзод ариза топширади ва саралашдан ўтади. Кейин тиббий комиссия ва ўқиш бўлади. Имтиҳонлар муваффақиятли топширилгандан сўнг машқ парвозлари ва стажировка ўтказилади. Фақат шундан кейингина борткузатувчи мустақил ишлашга рухсат олади».
Ўқиш бошланишидан олдин номзодлар ТУЭК — фуқаро авиациясининг тиббий-учувчилик эксперт комиссиясидан ўтадилар. Бу мажбурий тиббий кўрик бўлиб, у инсон ўзи ва йўловчилар хавфсизлигига хатар солмасдан борткузатувчи бўлиб ишлай олиш-олмаслигини аниқлайди.
Комиссия давомида шифокорлар номзоднинг умумий соғлиқ ҳолатини баҳолайдилар, кўриш ва эшитиш қобилиятини, юрак-қонтомир ҳамда асаб тизимлари фаолиятини текширадилар, шунингдек ҳаво кемаси бортида ишлашга тўсқинлик қиладиган касалликлар ва бошқа қарши кўрсатмаларни аниқлайдилар.
ТУЭК таркибига турли мутахассислар, жумладан, терапевт, хирург, стоматолог, невропатолог, оториноларинголог, психиатр ва нарколог кўриги киради. Бундан ташқари, номзодлар лаборатория ва инструментал текширувлардан ҳам ўтадилар.
Ишга қабул қилингач, борткузатувчилар фуқаро авиацияси талабларига мувофиқлигини тасдиқлаш учун мунтазам равишда қайта тиббий кўрикдан ўтиб турадилар.
Борткузатувчиларни ўқитиш қандай ташкил этилган?
Саралашдан муваффақиятли ўтгач, номзодлар ўқишни бошлайдилар. Тошкент халқаро аэропорти яқинида жойлашган Uzbekistan Airways «Ўқув-машғулот маркази» МЧЖ Ўзбекистонда авиация ходимларини тайёрлаш бўйича асосий аккредитациядан ўтган ўқув-машғулот маркази ҳисобланади. Унинг дастурлари Ўзбекистон Республикаси Авиация маъмурияти томонидан маъқулланган бўлиб, ICAO ва IOSA халқаро стандартларига мос келади.
Ўқиш даврида бўлажак борткузатувчилар нафақат йўловчиларга хизмат кўрсатиш стандартларини, балки энг аввало парвозлар хавфсизлиги масалаларини ўрганадилар. Тайёргарлик дастури қуйидагиларни ўз ичига олади:
● авиация хавфсизлиги;
● самолёт тузилиши ва авария-қутқарув жиҳозларининг жойлашуви;
● ёнғин, герметикликнинг бузилиши ва бошқа фавқулодда вазиятларда ҳаракат қилиш;
● йўловчиларни фавқулодда эвакуация қилиш;
● биринчи тиббий ёрдам кўрсатиш;
● хавфли юкларни ташиш қоидалари;
● экипаж билан ҳамкорлик қилиш;
● йўловчиларга хизмат кўрсатиш стандартлари.
Амалий тайёргарликка алоҳида эътибор қаратилади. Самолёт салонини тақлид қилувчи махсус тренажёрларда бўлажак борткузатувчилар авария жиҳозларидан фойдаланиш, фавқулодда чиқиш эшикларини очиш, йўловчилар эвакуациясини ташкил қилиш ва фавқулодда вазиятларда ҳаракат қилишни ўрганадилар.
Курс тугагач, номзодлар имтиҳон топширадилар ва борткузатувчи гувоҳномасини оладилар. Фақат шундан кейин улар стажировкага ва тажрибали ҳамкасблар раҳбарлигида дастлабки рейсларни бажаришга рухсат оладилар.
Шеридам, Uzbekistan Airways борткузатувчиси:
«Ўқиш давомида амалий машғулотлар кўпроқ эсда қолади. Айнан ўшанда борткузатувчининг асосий вазифаси ҳар қандай вазиятда йўловчилар хавфсизлигини таъминлаш эканини англайсан.»
Вакансияларни қаердан излаш керак?
Борткузатувчилар учун долзарб вакансиялар авиакомпанияларнинг расмий сайтлари ва ижтимоий тармоқлардаги саҳифаларида эълон қилинади. Танлов мунтазам ўтказилмаслиги боис ҳужжат топширишдан олдин вакансиянинг долзарблигини текшириб кўриш лозим.
Борткузатувчиларда лавозим кўтариладими?
Ҳа. Иш тажрибаси ва парвоз соатлари ошиб бориши билан борткузатувчиларга учинчи тоифадан биринчи тоифагача бўлган малака тоифалари берилади. Кейинчалик ходим катта борткузатувчи, сўнгра эса янги ходимларни тайёрлайдиган ва экипажларни текширадиган инструктор бўлиши мумкин.
Борткузатувчи қанча маош олади?
Борткузатувчининг даромади фақат маошдан иборат эмас. Якуний даромадга рейслар сони, парвоз соатлари, ходимнинг тоифаси ва турли устамалар таъсир қилади.
Бўлажак борткузатувчи нималарни билиши зарур?
● Номзодларга қўйиладиган талаблар ва саралаш тартиби авиакомпанияга қараб фарқ қилиши мумкин.
● Борткузатувчининг расмий гувоҳномаси фақат аккредитациядан ўтган ўқув-машғулот марказида ўқиб, имтиҳонларни муваффақиятли топширгандан кейин берилади.
● Ўқишдан сўнг битирувчилар стажировкадан ўтадилар ва шундан кейингина мустақил парвозларга рухсат берилади.
● Вакансиялар, талаблар ва танлов муддатлари ҳақидаги долзарб маълумотларни авиакомпанияларнинг расмий сайтларида текшириб бориш лозим.
