Россиянинг «Росатом» давлат корпорацияси Мисрдаги АЭС қурилишида хавфсизлик ва муҳандислик қоидаларини бузганликда айбланяпти. Бу ҳақда Politico хабар берди.
Жорий йил 4 июн куни «Росатом» раҳбарларидан бирига йўлланган махфий мактубда Миср Атом электр станциялари бошқармаси «Эл-Дабаа» АЭС қурилишидаги қатор қоидабузарликларни санаб ўтган. Хусусан, бир нечта реактор блокларида «нуқсонлар» борлиги ва «ядро хавфсизлиги маданияти» талаблари бузилгани таъкидланган. Мактубда шунингдек, лойиҳа бўйича масъул шахслардан бирининг «қасддан бепарволиги» ҳам танқид қилинган.
Илгари ҳеч қачон оммага эълон қилинмаган ҳужжатлар тўплами махсус хизмат ходими томонидан анонимлик шарти билан ОАВга тақдим этилган. Ҳужжатлар орасида қурилишдаги кечикишлар ва муҳандислик муаммоларини тасдиқловчи «Росатом»нинг ички корпоратив аудит хулосалари ҳам бор.
Жиддий нуқсонлар ва «кўзбўямачилик»
«Эл-Дабаа» мажмуаси тўлиқ ишга тушгач, Россия лойиҳаси асосида қурилган тўртта атом реакторидан иборат бўлади. Бироқ Миср расмийлари томонидан «Росатом»га юборилган мактубда реактор блокларида қатор камчиликлар борлиги қайд этилган.
Хусусан, 1-, 2- ва 3-энергоблоклар пойдевор плиталаридаги нуқсонларни бартараф этиш учун бир йил вақт сарфланган, 4-блок бетонида эса бўшлиқлар аниқланган. Шунингдек, Миср томони «Росатом»ни қурилишнинг ярмидан кўпи якунланганини кўрсатиш мақсадида «чалғитувчи усуллар» ва «сохта ишлар» қилишда айблаган. Аслида эса атом станциясининг асосий бинолари ҳалигача ер ости қурилиш босқичида экани айтиляпти.
Шунингдек, Миср идораси даъвосига кўра, «Росатом»да иш жойидаги тартиб ва касбий маданият ҳам талаб даражасида эмас. Ходимларда тақиқланган алкоголли ичимликлар аниқланган, улар сохта рухсатномалардан фойдаланган, қурилиш майдончасида олинган сурат ва видеоларни ижтимоий тармоқларга жойлаштирган. Яна бир ҳолатда эса ишчилардан бири «оғир очиқ синиш жароҳати» олгани, бироқ у махсус жиҳозланган тез ёрдам машинасида эмас, балки хусусий автомобилда олиб кетилгани айтилади. Бу ҳолат «ишдаги ҳодисани қасддан яшириш» ҳамда «меҳнат хавфсизлиги қоидаларининг қўпол бузилиши» дея баҳоланган.
Politico ўрганган «Росатом»нинг яна тўртта ички ҳужжати ҳам Миср регулятори билдирган хавотирларнинг айрим жиҳатларини тасдиқлайди. Уларда қурилишдаги кечикишлар, ишлар сифати билан боғлиқ муаммолар ва лойиҳа бошқарувидаги камчиликлар баён қилинган.
2025 йилда «Росатом» ички аудит лойиҳаларидан бирида шартнома мажбуриятларини бажара олмаслик «сезиларли хавф» экани ҳақида огоҳлантириш бўлган. Давлат корпорацияси АЭСнинг биринчи энергоблокини ишга туширишни бир ярим йилга — 2028 йил сентябридан 2030 йил март ойига кечиктириши мумкин.
«Росатом» муносабати
«Росатом» Politico’га юборган баёнотида «Эл-Дабаа» қурилишида ядро хавфсизлигининг юқори даражаси таъминланаётганини билдирган. Бироқ компания Миср регуляторидан қабул қилинган мактуб ва ундаги шикоятлар юзасидан изоҳ беришдан қочган. Ўз навбатида, Миср томони ҳам журналистларнинг қатор сўровларини жавобсиз қолдирди.
«Компания ишларини ташкил этишнинг юқори стандарти, сифат менежменти тизими ва хавфсизлик маданияти Россия ҳамда Миср сиёсий раҳбариятининг доимий эътибори, шунингдек, Халқаро атом энергияси агентлиги (МАГАТЭ) иштироки билан тасдиқланади», — дейилади компания баёнотида.
«Росатом» мактубдаги айбловларнинг ҳеч бири расмий техник ва назорат тартиблари орқали ўз тасдиғини топмаганини қўшимча қилган. Миср бош вазири Мустафо Мадбули июл ойида берган баёнотига кўра, «Эл-Дабаа»даги тўртта реактор қурилиши 2030 йилгача якунланиши ва биринчи реактор 2028 йилда ишга тушиши кутиляпти. Ҳозирча объектга ядровий ёқилғи олиб кирилмаган.
Венгриядаги лойиҳа
Мисрдаги вазият «Росатом»нинг Венгриядаги лойиҳасига ҳам соя солиши мумкин. Брюсселда Европанинг муҳим инфратузилмасини Кремл назоратидаги компанияга ишониб топшириш юзасидан мавжуд хавотирлар янада кучайяпти.
Венгрия бош вазири Виктор Орбан томонидан 2014 йилда маъқулланган «Пакс II» лойиҳаси Будапешт ва Москва ўртасидаги яқинлашувнинг ўзига хос рамзига айланган. Мамлакатнинг янги раҳбари – Петер Мадяр ҳукумати эса Орбаннинг ушбу сиёсатини қайта кўриб чиқишга киришган. Лойиҳанинг ўта юқори қиймати ва унинг геосиёсий оқибатлари жиддий шубҳа остига олиняпти.
