Метро – ҳар куни миллиондан ортиқ йўловчига хизмат кўрсатадиган стратегик транспорт тизими. Шу сабабли, унинг молиявий фаолияти, раҳбарият харажатлари ва ходимлар учун тақдим этилаётган имтиёзлар жамоатчилик эътиборидан четда қолмаслиги табиий.
Ижтимоий тармоқларда метрополитен раҳбарияти ва айрим ходимларига тегишли экани айтилган ҳисоб-варақалар тарқалди. Улардаги айрим суммалар ўнлаб, ҳатто юзлаб миллион сўмни ташкил этади. Мисол учун, бир ходимнинг 2025 йил ноябридаги ҳисоб-варақасида 83 млн 254 минг сўмдан зиёд сумма қайд этилган. Табиийки, бу рақамлар "метрополитен раҳбарининг ойлиги шунча эканми?" деган саволни келтириб чиқарди. Аммо масьуллар мазкур суммаларни соф иш ҳақи сифатида қабул қилмаслик кераклигини айтмоқда.
"Тошкент метрополитени" АЖ раиси ўринбосари Йўлдош Юсуповнинг Kun.uz’га маълум қилишича, ижтимоий тармоқларда кўрсатилган катта суммалар таркибида хизмат сафари билан боғлиқ харажатлар мавжуд.
"Аввало, ижтимоий тармоқларда тарқалаётган рақамларни фақат иш ҳақи сифатида талқин қилиш нотўғри. Метрополитен ходимларининг ҳисоб-варақаларида маълум бир ойда уларга тўланган жами маблағ акс этади. Бу сумманинг ичида бевосита иш ҳақи билан бир қаторда хизмат сафарига доир харажатлар, белгиланган тартибдаги бошқа тўловлар ҳам бўлади. Метрополитенни ривожлантириш, хорижий тажрибани ўрганиш ва замонавий технологияларни ўзлаштириш мақсадида ходимларимиз мунтазам равишда бошқа давлатларга хизмат сафарларига юборилади. Бунда ходимнинг бориб-келиши, авиачипта ёки умумий транспорт харажатлари, меҳмонхонада яшаши, овқатланиши ва сафар билан боғлиқ бошқа зарур тўловлар корхона томонидан қопланади. Ҳисоб-варақадаги жами тўлов билан ходимнинг иш ҳақини бир хил деб ҳисоблаш хато тушунча. Хизмат сафари харажатлари ходимнинг шахсий даромади саналмайди, бу хизмат вазифасини бажариш учун амалга оширилган харажатдир. Шу сабаб, ижтимоий тармоқларда тарқалган ҳисоб-варақадаги умумий суммани олиб, "фалон раҳбар бир ойда шунча маош олган" деган хулоса чиқариш тўғри эмас", – дейди Йўлдош Юсупов.
"Бир оиладан уч авлод ишлайди"
Метрополитен атрофидаги иккинчи катта баҳс – қариндош-уруғчилик масаласи. Ижтимоий тармоқларда корхонада қариндошлар ва таниш-билишлар кўплиги, айрим оилаларнинг бир неча вакиллари бир тизимда ишлаши ҳақида танқидлар билдирилди. Метрополитен вакили бундай ҳолатлар мавжудлигини инкор этмади. Унинг айтишича, корхонада уч авлод: ота, фарзанд ва набира бир тизимда ишлаётган ҳолатлар ҳам бор.
"Метрополитенда қариндош-уруғчилик билан боғлиқ ҳолатлар борлигини инкор қилмаймиз. Масалан, бир жойда ишлаб келган ходимлар кейинчалик қариндошга айланган. Шунингдек, метрополитенда бир оиланинг уч авлоди, яъни ота, фарзанд ва набираси бир-биридан ҳунар ўрганиб, бир тизимда ишлаётганлик ҳолатлари ҳам йўқ эмас. Бундай ходимлар, асосан, чилангар, электрик ва шу каби лавозимларда фаолият юритади. Муҳими, улар бир-бирига бевосита бўйсунадиган лавозимларда ишламайди. Метрополитендаги бундай ҳолатлар ички хавфсизлик хизмати ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар томонидан ўрганиб борилади. Агар манфаатлар тўқнашуви ёки қонунбузилиш ҳолати аниқланса, бунга тегишли баҳо берилади", – дейди Йўлдош Юсупов.
Метро ходимларига уй-жой: имтиёз кимларга берилади?
Метрополитен ходимлари учун кўп қаватли уйлар қурилаётгани ҳам ижтимоий тармоқларда муҳокамаларга сабаб бўлди. Маълум қилинишича, бу уйлар ходимларга бепул тарқатилмайди.
"Метрополитенда ходимларни ижтимоий қўллаб-қувватлашга ҳам алоҳида эътибор қаратилмоқда. Жумладан, уй-жойга эҳтиёжи борларга метрополитен кафиллиги асосида арзонлаштирилган кредитлардан фойдаланиш имконияти яратиляпти. Бунда узоқ йиллардан буён тизимда ишлаб келаётганлар ва ёш мутахассисларга устуворлик берилмоқда. Мазкур уйлар ходимларга бепул тарқатилмайди. Ушбу шароитларни ҳозирлашдан асосий мақсад малакали ходимларни тизимда ушлаб қолишдир. Метрополитен оддий корхона эмас, тизим учун малакали мутахассисларни тайёрлашга йиллар керак бўлади. Машинист, электрик, чилангар, муҳандис ва бошқа техник мутахассислар ўз ишини мукаммал билиши учун тажриба ва вақт талаб этилади. Шу сабаб, малакали ходимни тайёрлаб, кейин уни бошқа жойга кетиб қолишига йўл қўймаслик, унинг тизимда узоқ муддат ишлашидан манфаатдор бўлишимиз табиий", - дейди "Тошкент метрополитени" АЖ раиси ўринбосари Йўлдош Юсупов.
Бугунги кунда Тошкент метрополитенида 6 мингдан ортиқ ишчи-хизматчи фаолият юритмоқда. Раҳбарият маълумотига кўра, 2021 йилда тизимдаги ўртача иш ҳақи 2,5 млн сўм атрофида бўлган. Ҳозир эса бу кўрсаткич 7–7,5 млн сўмга етган. Шунингдек, ёш ходимлар улуши қарийб 50 фоизга етган.
"Йўловчилар сони 4 баробарга ошган"
2021 йилда метро хизматларидан кунига 250–300 минг киши фойдаланган бўлса, ҳозирда бу кўрсаткич 1,1 млн нафардан ошган. Йўловчилар оқимининг ошишига янги линиялар, бекатлар ва ҳаракат таркибларининг кўпайиши сабаб сифатида кўрсатилмоқда. Хусусан, 2021 йилгача 40 та ҳаракат таркиби бўлган. 2026 йилга келиб уларнинг сони 87 тага етган. Бу даврда 47 та янги ҳаракат таркиби олиб келинган. Натижада Чилонзор йўналишида поездлар оралиғи 1,5–2 дақиқагача, Юнусобод йўналишида 4 дақиқагача, Ўзбекистон йўналишида 3 дақиқагача қисқартирилгани айтилмоқда.
"Сўнгги йилларда метро бекатлари сони ҳам сезиларли ошди. Аввал 29 та бекат мавжуд бўлган бўлса, ҳозир уларнинг сони 50 тага етказилди. Янги бекатларда лифтлар, ногиронлиги бўлган йўловчилар учун мосламалар, она-бола хоналари ва бошқа қулайликлар жорий қилинмоқда. Йўловчилар оқими юқори бўлган 10 та бекатда жамоат ҳожатхоналари ва она-бола хоналари ташкил этилди. “Новза”, “Халқлар дўстлиги”, “Мустақиллик майдони”, “Пахтакор” ва “Ҳамид Олимжон” бекатларидаги эскалаторлар янгиланди. Янги эскалаторларда йўловчи бўлмаган вақтда ишлашни тўхтатадиган сенсор тизимлари мавжуд. Аввал жетонлар орқали амалга оширилган тўловлар эса рақамлаштирилди. Бугун банк карталари, мобил иловалар, ATTO карталари, шунингдек, юз ва кафт орқали тўлов қилиш имконияти бор. Бекатларда мобил алоқа ва бепул Wi-Fi ҳам йўлга қўйилган. Ucell ҳамда Mobiuz компаниялари айрим метро туннелларида алоқа хизматларини кўрсатмоқда", – дейди "Тошкент метрополитени" АЖ матбуот хизмати бошлиғи Дониёр Нуриллаев.
Метро фаолияти яқин йилларда қандай ўзгариши ҳақидаги маълумотлар билан батафсил Kun.uz’нинг YouTube саҳифасига жойланган видеода танишишингиз мумкин.
