Янги келишув Гренландиядаги вазиятни қандай ўзгартиради?
Янги шартномани АҚШ президенти Доналд Трамп, Дания бош вазири Метте Фредериксен ва Гренландия бош вазири Йенс-Фредерик Нилсен имзолади. BBC нашри воқеа тафсилотларини келтирди.
«Бу муносабатларимиздаги муҳим босқич» — деди Дания бош вазири. Янги шартномани 1951 йилги келишув билан солиштирар экан, Фредериксен бу «кенг қамровлироқ ва яхшироқ битим» эканлигини таъкидлади. «Абадий бўлиши мумкин бўлган шартнома» деди.
Гренландия бош вазири Йенс-Фредерик Нилсен келишувни учала томон учун ҳам манфаатли деб атади. «Сизнинг хавфсизлигингиз — бизнинг хавфсизлигимиз, бизнинг хавфсизлигимиз — сизнинг хавфсизлигингиз» — деди у.
Шартномада нималар бор?
Янги келишув оролда АҚШ томонидан иккита ҳарбий база очишни назарда тутади, деди Доналд Трамп Ню-Йоркда БМТ Бош Ассамблеяси йиғилишида.
«Биз зудлик билан тегишли жойларда йирик ҳарбий иштирокни ёйиш жараёнини бошлаймиз. Биз иккита жуда муҳим ҳарбий база қурамиз» — деди Трамп.
Шартнома матнида Нарсарсуакдаги (у ерда Совуқ уруш даврида база бўлган) ва Местерс-Вигдаги (ҳозир уни Даниянинг минтақада ит қўшилган чаналарда патруллик қиладиган Sirius элита бўлинмаси ишлатади) базалар тилга олинади. Бундан ташқари, АҚШ зарурат туғилганда бошқа ҳарбий базаларни ҳам очиш ҳуқуқига эга.
Шартнома, шунингдек, Америка самолётлари, кемалари ва дронлари учун эркин ҳаракатланишни назарда тутади. Битимда АҚШ ва Даниянинг Гренландия ҳудудида жосусликнинг олдини олиш бўйича биргаликдаги фаолияти ҳам қайд этилган.
НАТО аъзоси бўлмаган ҳеч бир давлат Гренландияда ҳарбий иштирокка эга бўлиши мумкин эмас — агар барча томонлар бунга рози бўлмаса. Бундан ташқари, Европа Иттифоқи ёки НАТО аъзоси бўлмаган ва НАТО ҳамкорлари бўлмаган мамлакатлар ёки инвесторлар минтақада назорат, сезиларли таъсир ёки оммавий бўлмаган маълумотларга кириш ҳуқуқига эга бўлмаслиги керак.
