XX асрнинг сўнгги 10 йили турли воқеаларга бой бўлди. Тарих саҳнида 68 йил яшаган ва Иккинчи жаҳон урушидан сўнг «дунёнинг иккинчи қутби» сифатида майдонга чиққан СССР парчаланиб кетади. Шунингдек, чехлар ва словаклардан иборат Чехословакия тинч йўл билан парчаланди. Олтита иттифоқдош республикадан иборат Югославиянинг тақдири эса бироз мураккаб кечади. Иттифоқдош республикаларнинг мустақиллик эълон қилиши ҳукмрон сербларга ёқмай, уруш бошланади.
Ана шу уруш давомида серблар босниялик ҳамда косовалик мусулмонларга, шунингдек хорватларга нисбатан аёвсиз муносабатда бўлиб, уларни қирғин қилади. Бу қирғинлар тепасида бир қатор ҳарбийлар, хусусан Босния серблари армияси қўмондони генерал Ратко Младич ҳам бор эди.
«Босниялик қассоб»
1943 йил Боснияда туғилган Младич ёшлигидан ҳарбий йўналишда ўқиб, шу йўлдан кетади. СССР парчалангач, Югославиядаги иттифоқдош республикалар ҳам бирин-кетин ўз мустақиллигини эълон қила бошлайди. Бу иш Югославияда асосий ҳукмдор бўлган Сербия республикаси ва мамлакатни бошқараётган серб раҳбарларга ёқмайди. Белград қўл остидаги ҳудудларни йўқотишни истамай, мустақиллик эълон қилган республикаларнинг танобини тортиб қўйиш учун ҳарбий ҳаракатлар бошлайди. Шу тариқа кенг миқёсда қуролли можаролар бошланади.
Гарчи давлат парчаланиб кетган бўлса-да, ўзини ҳануз Югославия деб аташда давом этаётган Сербия ҳарбийлари бир вақтнинг ўзида Босния, Хорватия ва Словенияга бостириб киради. Улар сафига маҳаллий серблар ҳам қўшилади. Боснияда вазият айниқса оғир, маҳаллий серблар Югославия таркибида қолишни истар, Босния аҳолисининг катта қисмини ташкил этувчи мусулмон серблар (бошноқлар) эса мустақиллик тарафдори эди. Оқибатда мустақилликни ёқлаётган мусулмонларга қарши хунрезликлар бошланади.
Босния серблари армиясига генерал Ратко Младич қўмондонлик қилади, бир қанча қирғинлар айнан унинг буйруғи билан амалга оширилади, Сребреницадаги даҳшатли қатлиом ҳам...
Сребреница қирғини
1992 йил бошида Сребреница шаҳри ва унинг атрофидаги ҳудудлар Ратко Младич бошчилигидаги серб армияси томонидан босиб олинади. 1992 йил май ойида Носир Орич бошчилик Босния мусулмонлари армияси ҳудудни қайтариб олади. 1993 йил мартда ҳудуд яна серблар томонидан эгалланади ва Сребреница ўраб олинади.
Мусулмонларга ёрдам бериши мумкин бўлган Босния армияси анча узоқда эди. Таъминот етказиб беришнинг иложи бўлмагани учун Сребреницанинг мусулмон аҳолиси озиқ-овқат, дори-дармон ва ёнилғисиз қолади. Шу тариқа, шаҳар 1995 йилгача қамалда қолиб кетади.
