Эдинбург университетидан Пари Моҳан ва Вашингтон университетидан Адитя Кхуллер Марснинг шимолий қутб ҳудудига оид кузатувларни қайта таҳлил қилди. Тадқиқот натижалари npj Space Exploration журналида эълон қилинган.
Олимлар Королёв ва Лаут кратерлари, Хасма Бореале канони ҳамда Phoenix аппарати қўнган ҳудуд ҳақидаги маълумотларни ўрганган. Бунда Mars Express аппаратидаги OMEGA, MRO орбитал аппаратидаги CRISM асбоблари ва Phoenix ўлчовларидан фойдаланилган.
Таҳлил учун музнинг қатламли тузилишини ҳисобга оладиган, ёруғликнинг тарқалиши ва ютилишини моделлаштирувчи усул қўлланган.
Натижаларга кўра, ўрганилган ҳудудлардаги очиқ сув музларида чангнинг масса бўйича улуши, одатда, 3 фоиздан кам. Янги моделдаги максимал баҳо эса тахминан 2,2 фоиз бўлган.
Айниқса, Королёв кратери бўйича натижалар кескин фарқ қилган. Аввалги ҳисоб-китобларда у ердаги участкалардан бирида чанг улуши 22 фоиз атрофида деб баҳоланган эди. Янги модел шу жойнинг устки қатлами учун тахминан 0,4 фоиз, пастроқдаги йирик донали муз учун эса 0,02 фоизлик натижани берган.
Бу тафовут янги суратлар олингани билан эмас, мавжуд кузатувлар бошқача талқин қилингани билан боғлиқ. Музнинг ёруғликни қайтаришига бир вақтнинг ўзида муз доналари ва чанг заррачаларининг ўлчами, чанг миқдори ҳамда қатламларнинг жойлашуви таъсир қилади.
Тадқиқотчилар ҳисоб-китобларда чанг заррачаларининг радиусини тахминан 1,6 микрометр деб олган. Бу Марс орбитаси ва сиртидан ўтказилган кузатувларга мос келади. Майдароқ чанг заррачалари кўринадиган ёруғликнинг қайтишига кучлироқ таъсир қилгани учун кузатилган ёрқинликни тушунтиришга камроқ чангнинг ўзи етарли бўлган.
Янги натижалар шимолий муз қатламларига оид радар маълумотларига ҳам яхшироқ мос келган. Олимлар чанг улуши 0,05–0,5 фоиз бўлган нисбатан тоза муз қатламлари чанг миқдори ўнлаб фоизга етадиган қатламлар билан навбатлашиб жойлашган бўлиши мумкинлигини тахмин қилмоқда.
Тадқиқот қутб музларининг мавсумга қараб ёрқинлашиши ёки хиралашишига ҳам изоҳ беради. Баҳор ва ёз бошида муз сиртини таркибида тахминан 1–2 фоиз чанг бўлган майда донали қиров қоплайди. Ҳарорат кўтарилгач, қиров суюқ ҳолатга ўтмасдан бевосита буғланади — сублимацияланади. Натижада унинг остидаги йирик донали ва тозароқ муз очилиб қолади.
Королёв кратерида ҳам шунга ўхшаш жараён кузатилади, аммо географик кенглик ва маҳаллий микроиқлим фарқи туфайли у эртароқ бошланади.
