Лабораторияда қилчалар ҳосил қилган заряд бактерияларни зарарлайдиган кислороднинг фаол шакллари пайдо бўлишига олиб келган.
Пекин университетининг стоматология мактаби тадқиқотчилари пьезоэлектрик қилчаларга эга, қўлда ишлатиладиган тиш чўткасини ишлаб чиққан. Тиш тозалаш пайтида бу қилчалар карашни механик усулда кетказади ва эгилганда электр заряди ҳосил қилади. Тадқиқот 2026 йил 4 ноябрда Science Advances журналида эълон қилинган.
Қилчалар поливинилиденфториддан (PVDF) тайёрланган. Уларга пьезоэлектрик хусусият бериш учун полимер толалари чўзилган ва қиздирилган. Бундай материалнинг шакли ўзгарганда, унинг юзасида электр заряди пайдо бўлади. Бунинг учун зарур энергия чўтка ҳаракатидан олинади, шунинг учун унга батарейка керак эмас. Толаларни тайёрлаш жараёни Nature нашридаги материалда баён қилинган.
Қилчалардаги заряд атрофдаги суюқликда кислороднинг фаол шакллари ҳосил бўлишига ёрдам беради. Реакцияга тез киришувчи бу заррачалар бактерияларнинг ҳужайра мембраналарини зарарлайди. Юзадаги заряд микробларнинг толаларга ёпишиб олишига ҳам тўсқинлик қилади.
Лаборатория тажрибасида қилчалар пародонтит билан боғлиқ Porphyromonas gingivalis бактериясининг яшовчанлигини пасайтирган. Муаллифлар бактерия мембраналарида оксидланиш оқибатидаги шикастланишни аниқлаган. Уларнинг талқинига кўра, бу мембрана орқали моддаларни ташийдиган оқсиллар тизими фаолиятини бузган. Лаборатория натижалари ва клиник текширув тартиби AAAS хабарида баён қилинган.
Клиник синовга вояга етган 115 нафар киши жалб қилинган. Иштирокчиларнинг бир қисми пьезоэлектрик толали чўткалардан, бошқалари эса нейлон қилчали оддий чўткалардан фойдаланган. Барча иштирокчиларга тишларини кунига икки марта тозалаш бўйича бир хил йўриқнома берилган. Кузатув уч ой давом этган. Синов давомида стоматологлар иштирокчиларни кўрикдан ўтказган ва тиш карашидан намуналар олган.
Тажрибавий чўткадан фойдаланганларда тиш караши кўрсаткичи тахминан 40 фоизга, оддий чўтка ишлатганларда эса тахминан 15 фоизга пасайган. Милкларнинг яллиғланиши ва қонаши ҳам янги чўтка ишлатганларда кўпроқ камайган. Натижаларга оид рақамлар Medical Xpress нашрида келтирилган.
Карашнинг генетик таҳлили янги чўткадан фойдаланганларда оғиз бўшлиғи касалликлари билан боғлиқ бир нечта бактериянинг нисбий улуши камайганини кўрсатган. Алоҳида лаборатория текширувида муаллифлар тиш эмали юзасининг шикастланишини ҳам, материалнинг инсон ҳужайраларига заҳарли таъсирини ҳам аниқламаган. Чўткадан узоқ муддат фойдаланиш кариеснинг учраш частотасига қандай таъсир қилишини эса ҳали текшириш керак.













