Islom jaholatga qarşi ma'rifat bilan javob qaytargan va şunday bölib qolajak
|21:14 / 15.11.201632 47614 min
Foto: Kun.uzFoto: Kun.uz
Bugungi kunda dunyoning turli mintaqalarida bölayotgan jarayonlarga imom–xatiblar öz munosabatlarini bildirişlari, adaşgan oqimlarning puç da'volariga ilmiy, asosli raddiyalar berişlari, ularning xatarli ğoyalaridan musulmonlar ommasini saqlaş va odamlarga sof islom ta'limotlarini mağizini tuşuntiriş hamda islom ezgulik, tinçlik dini ekanligini yetkazişlari asosiy vazifa hisoblanadi.
Oqil hayotdan, tarixdan ibrat olib yaşaydigan kişidir. Bu maqola orqali e'tiboringizga tarixga muhrlangan ana şunday ibratli nasihatni havola qilamiz. Öqib hozirgi zamonda din niqobi ostida har qanday xunrezlikni qilişga tayyor ğalamislarning asl başarasini bilib olasiz.
Maşhur muarrix Abulqosim Aliy ibn Hasan özining «Tarixi madina ad–Dimaşq» asarida: «Abu Bakr roziyallohu anhuning Şom fathiga ehtimomi» bobida qömondonlarga nasihatlarini keltirganlar. Öşa voqeani qisqaça tafsiloti keltirib ötsak.
Hazrati Abu Bakr roziyallohu anhu amirlardan birini Şomga jönatayotib önta nasihat qilganlar. Bu voqea ön uçinçi hijriy yili bölgan. Abu Bakr roziyallohu anhu nasihat qilgan zot Yazid ibn Abu Sufyon edi. Bu nasihatlar uruş holatida qömondonlarga qarata aytilgan. Uruş vaqtida ham uşbu ön nasihatga amal qiliş kerak va lozim bölsa, tinç ölkalarda odamlarni qirğinbarot etib, obod joylarni vayron qilayotgan vahşiylarning işlariga nima deyiş, qanday baho beriş mumkin?!
Öşa ön nasihat quyidagilar:
1. Xargiz ayol kişini, 2. yoş bolalarni, 3. yoşi katta keksalarni öldirma.
Islom dinida ayollar qadrlanadi, e'zozlanadi. Bunga zid bölgan har qanday işlar qoralanadi.
Abdulloh roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ğazotlaridan ba'zisida bir ayol öldirilgan holda topildi. Şunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ayol va bolalarni öldirişni qattiq inkor qildilar». Imom Muslim rivoyati.
Ibn Umar roziyallohu anhu rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning öşa ğazotlaridan ba'zisida bir ayol öldirilgan holda topildi. Şunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ayol va bolalarni öldirişdan qaytardilar», dedi.
Mavzuga oid
Imom Muslim rivoyati.
Bu hadisi şarifni Imom Buxoriy, Molik, Termiziy, Abu Dovud, Ibn Moja, Dorimiy va Ahmad rahmatullohi alayhlar ham rivoyat qilganlar.
Bir marta Toifda öldirilgan ayolni körib:
–«Men sizlarni ayollarni öldirişdan qaytarmaganmidim?!», deganlar.
Islom dinida insoniylik nuqtai nazaridan şaxsga berilgan oliy bahoga e'tibor qarating!
XVIII asrda Yevropada ayol kişini odam qatoriga qöşiş kerakmi yo yöqmi degan masala muhokama etilayotgan bir paytda Islom dini bundan ön tört asr muqaddam uruşda ayollarni öldiriş mumkin emas degan qat'iy qonunni e'lon qilib qöygan edi. Bu esa Islom zaiflarga yordam qölini çözuvçi, insonparvar din ekanligini körsatadi.
Ulamolarimiz yuqorida ötgan hadislardan zaiflarga kuçini körsatiş oğir gunoh, harom amal degan hukmni çiqarganlar. Jumhur ulamolar esa: «Ularning özlari qatl qilişni qasd qilmasalar» – degan qaydni qöşadilar.
«Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ayol va bolalarni öldirişdan qaytardilar». Bu islom dinini boşqalardan yaqqol ajratib turuvçi hukmlaridan biri.
Insonlar uruşda ayollar, bolalar, qariyalar va ota – onalarni öldirişi odat tusiga kirib qolgan davrda birinçi bölib ularni qatl qiliş harom degan hukmni Islom e'lon qildi. Bu hukmni muhofaza qiliş va unga jiddiy e'tibor qaratişda islom ummatidek xalqni topa olmaysiz.
Uruş vaqtida zaiflarni qiynaş va ularni öldirişdan Payğambarimiz sollallohu alayhi vasallam qaytarib turgan bölsalar – tinç yaşab turgan aholini, ayniqsa, zaiflarni umriga zomin böliş eng yomon, eng jirkanç, heç qanday insoniylik tamoyillariga töğri kelmaydigan yovuz iş ekanligi ma'lum böladi.
Bu yerda zaiflar – ayollar, bolalar, qariyalar va ota – onalar haqida söz yuritilgan bölsa–da ba'zi faqihlar bu röyxatga boşqalarni ham qöşganlar.
Molik rahmatullohi alayh: «Kör, aqli noqis, nogiron (paraliç), eşiklarini berkitib olib, insonlarga aralaşmaydigan çerkov ahllari öldirilmaydi», degan. Abu Hanifa va aşoblarining gapi ham şu.
Savriy rahmatullohi alayh: «Keksa, ayol va kör, nogiron (paraliç)lar öldirilmaydi», degan.
Avzöiy rahmatullohi alayh: «Yer haydovçi, ziroat qiluvçi (dehqon), yoşi keksa, jinni va rohiblar öldirilmaydi», yana «Men mevali daraxtni kesişni yoki kanisa yo boşqa obod joylarni vayron qilişni karih köraman», degan.
Lays rahmatullohi alayh: «Çerkov içidagi rohib ham öldirilmaydi. Unga molidan yemiş qoldiriladi», degan.
Dinimiz adolatli, bağrikeng din. Diniy bağrikenglikka katta etibor qaratgan. Boşqalarning muqaddas deb sanagan narsalariga hurmat körsatiş, rohiblarni qatl qilmaslik va çerkovlarni buzmaslik haqidagi aytilgan sözlar gapimizning amaliy isbotidir.
4. Mevali daraxtni kesilmaydi;
Daraxtlarga oid hukmlar sinçiklab örganib çiqilganda quyidagi xulosa kelib çiqdi. Daraxtlarni payxon qilmaslik kerak xususan u mevali bölsa.
Payğambarimiz sollallohu alayhi vasallam odamlar soyasidan foyda olib turgan daraxtlar ostiga bavl qilib la'natga sabab bölib qolişdan qaytarganlar. Bundan soya beruvçi daraxtlar insonlar ehtiyoji bölgani bois ularni bekordan – bekor, besabab kesmaslik kelib çiqadi. Mevali daraxtlarga kelsak, ularni kesişda molni isrof va zoye qiliş bor. Hadisi şarifda Payğambarimiz sollallohu alayhi vasallam molni isrofi va zoye qilişdan qaytarganlar.
5. Obodni xarob qilma; «U sizlarni yerdan paydo qildi va unga sizni obodligi uçun qöydi». (Hud surasi 61 oyat)
Oyati karimada Alloh taolo bizni yerni obodligi yölida harakat qilişimizga buyurmoqda.
«Va isloh qilingandan keyin yer yuzida fasod qilmang». (A'rof surasi 56 oyat)
Obod joylarni vayron qiliş ilohiy ta'limotlarga zid iş bölib, yer yuzida «fasod qilma» nahiysi ostiga kiruvçi qabih amaldir.
6. Qöy
7.va tuyalarni yemoqdan boşqa sabab uçun öldirma;
Qöy va tuyalar xoslab aytilgani köp uçraşi e'tiboridan. Yöqsa, boşqa hayvonlarga ham zulm ötkaziş mumkin emas. «U zot yana sizlar uçun issiq kiyim va (turli) manfaatlar bölsin, deb çorva mollarini ham yaratdiki, sizlarning taom–ozuqalaringiz ulardan bölur. Yana sizlar uçun ular keçqurun ötloqdan qaytayotgan va tongda ötloqqa ketayotgan paytida bir çiroy – fayz bölur. Şuningdek, ular sizlar jonlaringizni qiynab, zör–bazör (maşaqqat bilan) yetadigan yurtlarga yuklaringizni eltib berur. Albatta, Parvardigoringiz mehribon va rahmlidir. U zot yana sizlar minişingiz uçun ziynat qilib otlar, xaçirlar va eşaklarni (yaratdi). Yana sizlar (hali) bilmaydigan narsalarni ham yaratur.» (Nahl surasi, 5–8 oyatlar)
«Axir Biz ular uçun Öz qöllarimiz–la qilgan narsalardan çorvalarni yaratib qöyganimizni körmaydilarmi?! Bas, ular öşalarga molik–egadirlar–ku! Biz ularga öşa (hayvon)larni böyinsundirib qöydik. Bas, ulardan markablari bor va ulardan yerlar. Ular uçun öşalarda manfaatlar va içkiliklar bor. Axir şukr qilmaydilarmi?! (Yosin surasi, 71–oyat)
Sahl ibn Hanzaliyyadan rivoyat qilinadi:«Sahl ibn Hanzaliyya aytadiki: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam beli qorniga yopişib ketgan (oriq) tuyaning oldidan ötdilar va: «Bu bezuvon hayvonlarda Allohga taqvo qilinglar. Çiroyli mininglar, çiroyli yenglar», dedilar». Abu Dovud rivoyati.
Nofe' ibn Abdulloh roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:
«Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: «Bir ayol muşuk sababli azobga giriftor böldi. Uni qamab qöygan edi, ölib qoldi va u sababli dözaxga kirdi. Uni qamaganiga yaraşa yedirib içirmadi. Uni qöyib yubormadi hamki, yerdagi haşorotlardan terib yerdi»,–dedilar». Muslim rivoyati.
Abdulloh ibn Amr roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:
«Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: «Qaramoğidagilarni öz holiga taşlab qöyiş kişining gunohkor bölişiga kifoya qiladi»,–dedilar». Abu Dovud rivoyati.
Hayvonni qattiq uriş yoki qamab qöyib, qarovsiz qoldiriş yoxud toqatidan ortiqça narsani yuklaş ham katta zulmdir.
Faqihlar hayvonlarga mehr – muruvvat yuzasidan ulardan egasi borlariga diyonatan nafaqa qiliş vojib ekanligiga ittifoq qilişgan. Şunday bölsada hayvoniga infoq qilmaydigan kişini unga majbur qilinişida ixtilof qilganlar. Hanafiylar «Zohirur rivoya»da: majbur qilinmaydi. Çunki haqqa majburlaş sohibi uni talab va xusumat qilgan vaqtda böladi, deyişgan.
Abu Yusufdan majbur qilinadi degan rivoyat bor. Çunki hayvonni oç qoldiriş unga befoyda azob beriş va molni zoye qiliş demakdir. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bularning hammasidan qaytarganlar. Yana bu iş çiroyli oqibatdan xoli bölgani sabab ahmoqlikdir.
Alloh inson va hayvonni toqati yetmaydigan narsaga buyurmadi. Bolasiga zarar qilsa sutini soğiş harom hisoblanadi. Yelinini jarohatlamasligi uçun tirnoqlarni oliş sunnatdir.
Buni qarangki, bezuvon hayvonlar jismiga şikast yetmasligi uçun tirnoqlarni oliş sunnat hisoblansa, mavjudotlarning gultoji bölgan insonni sababsiz jarohatlaş yoki öldiriş qaysi aqlga töğri keladi?!
8. Arilarni yoqma va ğarq qilma. Boşqa bir rivoyatda xurmoni yondirma ham deyilgan.
Arilardan murod asalarilar. Ularni yondiriş yoki suvğa ğarq qiliş mumkin emas. Nima uçun? Çunki ular ham bir ummat–da!
«Yer yuzidagi yuruvçi har bir jonzot va ikki qanoti ila uçuvçi quş borki, hammasi siz kabi ummatlardir». (An'om surasi, 38 oyat)
Payğambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytadilar: «Payğambarlardan birini çumoli tişlab oldi. Çumoli qişloğiga öt qöyişga buyurdi. Şunda Alloh unga vahiy qildi: Agar seni bir çumoli tişlagan bölsa tasbeh aytadigan ummatlardan birini yondirib taşlaysanmi?!»
Boşqa bir rivoyatda xurmoni yondirma ham deyilgan.
Yuqorida har qanday daraxtlarni payxon qilmaslik haqida söz yuritildi. Xurmo ham daraxt sifatida öşa nasihat ostiga kiradi – ku, deyişingiz mumkin. Haqiqatda buning öziga yaraşa sabablari bor.
Qur'oni karimda yigirmadan ortiq joyida xurmo sözi kelgan. Xurmoni fazilatlari borasida hadislarda mavjud. Payğambarimiz sollallohu alayhi vasallam xurmoni suyib istemol qilganlar. Şu bois alohida zikr qilgan bölişlari mumkin. Buni usulda umumdan keyin xosni zikr qiliş qoidasi deyiladi.
Öt qöyiş yoki yondirişga kelsak, Payğambarimiz sollallohu alayhi vasallam odamlar yondirgan çumoli uyasini körib «Bunga kim öt qöydi?», «Parvardigordan boşqaning olov bilan azoblaşga haqqi yöq», deganlar. Demak, bundan öt qöyiş yoki u bilan azoblaş faqatgina Allohning Öziga xos iş ekanligi kelib çiqadi.
Yuqoridagilardan kelib çiqib, Islom dini zaruratsiz, heç qanday hojat va sababsiz daraxtlarni payxon qilişdan qaytarişining öziyoq tabiat muhofazasiga qançalar e'tibor berganini körsatadi.
9. Xiyonat, öğirlik qilma
Öljadan hali u taqsim qilinmay oldin xiyonat qilib yoki öğirlab olma.
Xiyonat va öğirlik gunohi kabira. Bu borada juda köp oyat va hadislar mavjud.
10. Qörqoqlik qilma
Uruşdan qörqoqlik qilib qoçma. Çunki hadislarda uruşdan qoçiş gunohi kabira ekanligi ta'kidlangan.
Xulosa qilib aytadigan bölsak, aytilgan gaplarning hammasi uruş vaqtiga qaydlanganligi, hatto uruş vaqtida ham haddan tajovuz qilmaslik kerakligi kelib çiqadi. Musulmonlar bu qoidalarga ming yillardan beri amal qilib kelganlar. Bu borada boşqalarga örnak bölganlar.
Turli oqim va firqalar esa yuqorida aytilgan önta nasihatning aksariga balki ularning hammasiga xilof qiladi.
Islom dini daraxtni payxon qilma, hayvonni qiynama, hatto çumoliga ozor berma, deb bong urib turgan bir vaqtda yerda fasod qilib, mavjudotlar gultoji joniga tajovuz qiliş nimasi?!
Eng açinarlisi tub aholisi musulmon bölgan xalqlar bu sitamlardan eng köp jabr çekmoqdalar.
