«Ona öğliga yo meni, yo ayolingni tanla deb şart qöyişi gunoh» - muftiy oilalar buzilişining oldini oliş haqida

Niyatni yaxşi qiliş kerakligi haqida

— Bu masalaga yeçim topiş uçun kayvoni ayollar, otinoyilar bilan gaplaşyapmiz. Olim ulamolarimiz, oilani yaxşi biladigan tajribali insonlar bilan suhbatlaşganimizda, ajrimlarga keyingi paytda qaynona va kelin munosabatida keskinlik bölgani va har ikkisi ham oilada öz örnini bilmagani sabab bölayotganini aytişyapti. Qaynona kelin olayotganda niyatini yaxşilaş kerak ekan.

Payğambarimiz s.a.v.ning bir hadislari bor. “Hamma amallar, qilinadigan işlar niyatga qarab”, deganlar. Mana şu hadis özi qisqa bölsa ham juda katta ma’noga ega. Nima iş qiladigan bölsak, niyatni töğrilaşdan boşlaşimiz kerak. Jumladan, qaynona kelin olayotganda özi bir paytlar qaynonasidan zulm körgan bölsa, buning qasdini kelindan olişi yoki uyiga kelin emas, xizmatkor kelayotgandek xayol qilişi, kelin çöridek bölişi, hamma işni qilişi kerak degan niyatlarni xayolidan çiqarib taşlaş kerak. Balki niyatni boşqaça qilib, uyimga farzandim uçun jufti halol olyapman, uyimga baraka kiryapti, kelin emas, qiz olyapman, şu qiz bilan uyimga baraka kiradi degan niyatda Allohdan sörab, mehr körsatib turişi kerak. Xuddi muştipar ona öz farzandiga qanday rahmdil bölsa, kelinga ham şunday rahmdil bölişi kerak. Çunki yangi muhitga kelgan kelin hali bu oilaga moslaşgunça, bu oila urf-odatini örgangunça ança vaqt talab qiladi.

Kelinidan hamma narsani bilişini xohlayotgan qaynona bir paytlar özi ham kelin bölganini, özi ham xato qilganini, özi ham ba’zi işlarni köngildagidek qilolmagan paytlarini eslaşi kerak.

Birovning qizini omonat örnida qabul qiliş

— Qaynona birovning köz qoraçiğidek asragan qizini uyiga olib kelar ekan, buni omonat ölaroq qabul qilişi kerak. Mömin kişining eng yaxşi xislatlaridan biri omonatga xiyonat qilmaydi, va’daga vafo qiladi. Axir kelinning uyiga sovçi bölib borganda qança va’dalar beriladi. U va’dalar qayerga ketdi?

Taqqoslaş uçun bir hikoyani aytib beraman.

Bir ayoldan ikkinçi bir ayol “Kelin oldingiz, kelingiz yaxşi ekanmi?” deb sörayapti.

Narigi ayol esa “Bolamning şöri ekan, kelinim erta azonda turolmaydi, keç turadi, bolam beçora ba’zan çoyini özi içib ketganini köraman, kiyimlariga ham qarolmay qoladi. Kirlarini ham vaqtida yuvmaydi. Mana şunaqa holatlarni körib açinyapman. Öğlim şunaqa ötib ketadimi, vaqtida buni almaştirib boşqa kelin olsammikan degan öy ham keldi”, deb javob berdi.

Narigi qöşni ayol ikkinçi savolni berdi: «Qizingizni ham uzatgandingiz, qizingizning ahvoli qanday?»

– “Allohga şukur qizimning peşonasi yarqiragan, qizimga şunday er ato qilganki, qizim ertalab vaqtli turmoqçi bölsa, eri turmang, dam oling derkan, hatto uy yumuşlarini özi qilib ketarkan. Ertalab çoyini özi içib, qizimni bezovta qilmasdan ketarkan, kördingizni tarbiyaning oqibatida bu», dedi qaynona.

Mana ikkisi ham bir voqea, lekin qaynona nega keliniga şunday nazar bilan qaramayapti. Nega endi qizida bölgan şu xatolikni kuyovning qiziga muhabbati deb qabul qilyapti? Öğlini esa göyoki mazlum qilib körsatyapti.

«Qaynonalar kelinlari aybini şu qadar oşkor qilib oçib yuboradiki...»

— Aslida mömin banda bir-birining aybini yaşirişi kerak. Çunki qaysi bir mömin bir bandaning gunohini berkitsa, qiyomatda u bandani ham Alloh taolo boşqalar oldida şarmanda qilmay, gunohlarini berkitar ekan. Ba’zan esa qaynonalar kelinlari aybini şu qadar oşkor qilib oçib yuboradiki, göyoki eşitgan odam uni tuzatib qöyadigandek. Aslida bu öz uyidagi sir-asrorni köçaga yoyiş, farzandining jufti halolini şarmanda qilişdan boşqa narsa emas. Şuning uçun uning aybini berkitib, yaxşiligini oşirib, mana şunday muomala qilişlari kerak edi. Qadimda qaynonalar kelinlari uçun juda köp mehribonçilik körsatgan va kelinlari ham sadoqatida qolgan. Mahallalarda bir paytlar eri uruşga ketib, eridan qoraxat kelgan, lekin qaynonasining uyida umrining oxirigaça xuddi qiz kabi yaşab ötganlar bor. Xalqimiz özi şunday bölgan, kitoblarimizni öqiydigan bölsak, qaynonalar zolim qilib körsatilmagan. Asli qaynona öta mehribon bölgan.

Keyingi paytlarda muhitlar deymizmi yoki qaynonalar yoş paytida qaynona bölyaptimi, kelinlar bilan munosabatda tajriba yetişmasligini guvohi bölyapmiz. Albatta bu yerda kelinga nisbatan zulm qilmaslik kerak. Katta-katta onaxonlar keliniga zulm qilayotganlar, jazosini yaxşi körgan qizidan tortişini aytadilar. Bu odamlarni sergak torttiriş uçun aytilgan maqol. Ya’ni kelin ham sizning qizingiz, u sizga közingizga quvonç bölgan nabirani olib kelyapti. Bolangiz tuğilgan kunidan to ulğaygunça bolangiz baxtli bölişini istab, hammadan duo olib yurgan bölsangiz, qanday qilib bolangizning baxtiga zomin bölasiz. Kuyovbolalar ba’zida 2 ötning orasida qolayotganini aytyapti. Onasi ularga yo ayoli, yo onasini tanlaş şartini qöyyapti. Bu juda qiyin tanlov. Yigitlarimizning ğururi bor, ayolini yaxşi körsa-da, farzandlariga mehr körsatsa-da, xalqimizda onani norozi qiliş qançalik gunohligi haqidagi ta’lim borligi uçun beçora kuyovlar onasini tanlayapti. Ona bunday şartni qöyişi özi gunoh. Çunki oilani buzişdan kattaroq gunoh yöq.