Rasmiy Dushanbe 2018 yil so‘ngiga qadar Tojikistonda barpo etilayotgan Rog‘un GESining biryo‘la uch agregati ishga tushirilishini xabar bergan. O‘zbekiston ushbu GES qurilishiga nihoyatda shubhali munosabatda. O‘zbekiston tomonining fikricha, ushbu to‘g‘onning barpo etilishi suvning ifloslanishiga sabab bo‘ladi, shuningdek, qishloq xo‘jaligi holatiga salbiy ta'sir ko‘rsatadi.
Bu bahslarni tartibga solishning imkoni bormi? Markaziy Osiyoning yagona energetik halqasining to‘laqonli qayta ishga tushirilishi qanday imkoniyatlarni taqdim etadi? «Yevraziya.Ekspert»ning ushbu savollariga «Markaziy Osiyoning suvdan foydalanish va suv-energetika resurslari muammolarini tadqiq etish instituti» (Bishkek, Qirg‘iziston) xalqaro jamoatchilik fondi eksperti Zulfiya Marat javob berdi.
— O‘zbekistonning Rog‘un GESi qurilishiga nisbatan e'tirozlari va xavotirlari nechog‘lik asosga ega?
— Yaqin qo‘shnilarning har qanday xavotirlari va tashvishlari albatta, doimo eshitilishi, bir necha bor muhokama etilishi va alal-oqibatda tarqatilishi kerak, chunki gap haqiqatdan ham baland tog‘ sharoitlarida barpo etilayotgan yirik gidroobekt haqida bormoqda. Ya'ni, loyiha o‘zining qurilish jarayonida ham, foydalanish jarayonida ham ma'lum bir, nazorat etib bo‘maydigan risklarga ega.
— 2012 yilda O‘zbekistonning Birinchi prezidenti Islom Karimov «Hammasi shu qadar chuqurlashishi mumkinki, bu nafaqat keskin qarama-qarshiliklar, balki urush ham keltirib chiqarishi mumkin», degan edi. Chindan ham mojaro o‘tkir fazaga o‘tishi mumkinmi?
— Ikki mamlakat prezidentlari Emomali Rahmon va Shavkat Mirziyoyevning so‘nggi uchrashuvlari ularning ezgu niyatlari tufayli muzokaralarning yangi bosqichlari boshlanishiga umid uyg‘otmoqda.
— GES qurilishi faqatgina O‘zbekistonning manfaatlariga daxl qiladimi? Qo‘shni davlatlarda, xususan, Qirg‘izistonda loyihaga munosabat qanday? Loyihadagi ziddiyatlar nimalardan iborat?
— Markaziy Osiyoning yagona energiya tizimi, ya'ni «energiya halqasi» sovet davrida yagona hududiy-ishlab chiqarish mintaqaviy kompleksi ehtiyojlari uchun yaratilgan edi. Tizim Tojikiston va Qirg‘izistondagi O‘rta Osiyo suv minoralarida «burab» ishga tushiriladigan «soz soat»dek ishlab turgan. Bu aksioma hozir unutilmoqda. Bizning barchamiz butun bir organizmmiz, mamlakatlarimizning energiya tizimlari bir-biridan ajratib bo‘lmas yaxlit tarkibiy qismdan iborat edi.
