11-sentabr terakti: yangi urushlarga yoʻl ochgan dahshat

AQSH Afgʻonistondagi 20 yillik urush uchun 2,3 trillion dollar sarflaydi. 110 mingdan ortiq tinch aholi vakillari halok boʻladi. Urush yillarida Amerika ham SSSR kabi Afgʻonistonni vayronaga aylantiradi.

Saddam Husaynni agʻdarish

AQSH harbiylari Afgʻonistonda «Tolibon» bilan jang qilar ekan, kichik Bush Iroqqa bostirib kirish rejasidan ham voz kechmagandi. AQSH prezidenti Iroqda xavfli qurollar ishlab chiqarilayotgani, Saddamning tanobi tortib qoʻyilmasa, u ham Qoʻshma Shtatlar uchun jiddiy xavf tugʻdirishini aytadi.

2002-yil kuzida Bush maʼmuriyati Iroqqa bostirib kirish uchun tarafdorlar yigʻa boshlaydi. AQShning Iroqqa bostirib kirishini dunyoning 50 dan ortiq davlati qoʻllab-quvvatlaydi. 2003-yil 18-mart kuni Jorj Bush Saddam Husaynga ultimatum qoʻyadi. Unga koʻra Saddam 48 soat ichida Iroqni tark etishi kerak edi. Iroq prezidenti bu shartni pisand qilmaydi. 20-mart kuni AQSH harbiylari Iroqqa bostirib kiradi va urush boshlanganidan uch hafta oʻtib 9-aprel kuni Bagʻdod egallanadi.

Iroq armiyasining soʻnggi boʻlinmalari Saddam Husayn tugʻilgan Tikritda yigʻilib qarshilik koʻrsatadi. 15-aprel kuni bu shahar ham ishgʻol qilinadi. Shundan soʻng Iroq armiyasi qarshilik koʻrsatishni toʻxtatadi.

2003-yil 1-may kuni Bush xalqaro koalitsiya kuchlari Iroqda gʻalaba qozonganini eʼlon qiladi. Oʻshanda bu urushda AQSH armiyasi bilan birga dunyoning 40 ta davlati harbiylari qatnashadi. Saddam 2003-yil 13-dekabr kuni Tikrit yaqinida yashirinib yotgan joyidan topiladi.

2005-yil 19-oktabr kuni Saddam ustidan sud boshlanadi. Uni jazolash uchun Iroqda oʻlim jazosi qayta joriy etiladi. Saddam kurdlarni, shialarni qirgʻin qilish, 1990-yilda Kuvaytga bostirib kirish va yana bir qator ishlarda aybdor deb topilib, oʻlimga hukm qilinadi. 2006-yil 30-dekabr kuni, Qurbon hayitidan bir kun avval Iroq vaqti bilan soat 06:00 da Saddamni osib oʻldirishadi. Jarayon Amerika telekanalida jonli efirda koʻrsatiladi. Bu ish dunyo musulmonlarining gʻazabini keltirib, dunyo shaharlarida AQShga qarshi namoyishlar boʻlib oʻtadi.

Terakt uyushtirilganmi?

11-sentabr terakti uyushtirilgani boʻyicha muhokamalar hamon tingani yoʻq. Oʻshanda koʻpchilik teraktni qoralab, ijrochilar jazolanishini talab qiladi. Ammo AQSH 11-sentabrga aloqasi boʻlmagan Iroqqa ham bostirib kirgach, bu borada shubha-gumon koʻpayadi. AQSH terakt haqida haqiqatlarni yashirayotgani haqida tobora koʻproq odamlar gapira boshlaydi.

Yuta shtatidagi Brigam Yang universiteti fizika professori Stiven Jons egizak binolar qoldiqlarini sinchiklab oʻrganib, binoni qulatish uchun portlovchi moddalardan foydalanilgan degan xulosaga keladi. Uning fikricha, birgina samolyot borib urilishi sabab 110 qavatli binolarning qulab tushishi shubhali holat.

Shuningdek, Jons va uning hamfikrlari Jahon savdo markazi vayronalaridan olingan chang namunalarini kimyoviy tahlil qilib, unda «nano-termit» (metall konstruksiyalarni juda yuqori haroratda eritib yuboruvchi modda) qoldiqlarini topganini aytadi. Ular samolyot yonilgʻisi (kerosin) bergan harorat binoning poʻlat ustunlarini eritish uchun yetarli boʻlmagani, bu yerda qoʻshimcha kimyoviy moddalar ishlatilganini aytadi.

Olim ushbu hujumlar faqatgina «Al-Qoida»ning 19 nafar terrorchisi tomonidan amalga oshirilganiga ishonmasligini bildirgan. Jons AQSH hukumati yoki maxsus xizmatlari bu portlashlardan xabardor boʻlgani yoki ularni uyushtirishda ishtirok etgani, bundan maqsad Yaqin Sharqdagi urushlarni va harbiy xarajatlarni oqlash boʻlgani haqida gapirgan. Koʻp oʻtmay uni ishdan boʻshatishadi.

Yana bir guruh odamlar oʻshanda haqiqatan terakt sodir etilganiga shubha qilmaydi, ammo «yer tagida ilon qimirlasa, biladigan» AQSH razvedkasi hujum rejasidan xabardor boʻlgan, uni toʻxtatish uchun chora koʻrmagan deb hisoblaydi. Bunday odamlarning fikricha, terakt geosiyosiy maydonda nazorat oʻrnatish va energiya resurslarga boy hududlarni bosib olish niyatida boʻlgan AQSH rahbarlariga kerak boʻlgan. Ammo bu qarashlar va taxminlar ham jahon miqyosida tan olinmagan.

Nima boʻlganda ham 11-sentabr fojiasi haqida savollar koʻp va qachonlardir aslida nima boʻlganiga oydinlik kiritilar. Hozircha tan olingan versiya shu – teraktni «Al Qoida» va saudiyalik Usoma bin Lodin amalga oshirgan.