11-sentabr terakti: yangi uruşlarga yöl oçgan dahşat

AQŞ Usoma bin Lodin boşçilik terrorçilar hujumga Afğonistonda tayyorgarlik körgan deb topib, 2001-yil oktabrda Afğonistonga bostirib kiradi. AQŞning ittifoqçilari ham öşanda «Tolibon» nazoratida bölgan qöşni davlatga armiya kiritadi. Amerika armiyasi poytaxt Kobul va boşqa yirik şaharlarni egallaydi. Toliblar çekka hududlarga çekinib, partizanlik uruşi olib boradi. AQŞ Afğonistonda 20 yil uruşdi, biroq «Tolibon»ni yenga olmadi. Oxirgi amerikalik askar ketişi bilan toliblar yana davlatni qölga olib, avvalgidan ham mustahkamroq hukumat örnatdi.

AQŞ Afğonistondagi 20 yillik uruş uçun 2,3 trillion dollar sarflaydi. 110 mingdan ortiq tinç aholi vakillari halok böladi. Uruş yillarida Amerika ham SSSR kabi Afğonistonni vayronaga aylantiradi.

Saddam Husaynni ağdariş

AQŞ harbiylari Afğonistonda «Tolibon» bilan jang qilar ekan, kiçik Buş Iroqqa bostirib kiriş rejasidan ham voz keçmagandi. AQŞ prezidenti Iroqda xavfli qurollar işlab çiqarilayotgani, Saddamning tanobi tortib qöyilmasa, u ham Qöşma Ştatlar uçun jiddiy xavf tuğdirişini aytadi.

2002-yil kuzida Buş maʼmuriyati Iroqqa bostirib kiriş uçun tarafdorlar yiğa boşlaydi. AQŞning Iroqqa bostirib kirişini dunyoning 50 dan ortiq davlati qöllab-quvvatlaydi. 2003-yil 18-mart kuni Jorj Buş Saddam Husaynga ultimatum qöyadi. Unga köra Saddam 48 soat içida Iroqni tark etişi kerak edi. Iroq prezidenti bu şartni pisand qilmaydi. 20-mart kuni AQŞ harbiylari Iroqqa bostirib kiradi va uruş boşlanganidan uç hafta ötib 9-aprel kuni Bağdod egallanadi.

Iroq armiyasining sönggi bölinmalari Saddam Husayn tuğilgan Tikritda yiğilib qarşilik körsatadi. 15-aprel kuni bu şahar ham işğol qilinadi. Şundan söng Iroq armiyasi qarşilik körsatişni töxtatadi.

2003-yil 1-may kuni Buş xalqaro koalitsiya kuçlari Iroqda ğalaba qozonganini eʼlon qiladi. Öşanda bu uruşda AQŞ armiyasi bilan birga dunyoning 40 ta davlati harbiylari qatnaşadi. Saddam 2003-yil 13-dekabr kuni Tikrit yaqinida yaşirinib yotgan joyidan topiladi.

2005-yil 19-oktabr kuni Saddam ustidan sud boşlanadi. Uni jazolaş uçun Iroqda ölim jazosi qayta joriy etiladi. Saddam kurdlarni, şialarni qirğin qiliş, 1990-yilda Kuvaytga bostirib kiriş va yana bir qator işlarda aybdor deb topilib, ölimga hukm qilinadi. 2006-yil 30-dekabr kuni, Qurbon hayitidan bir kun avval Iroq vaqti bilan soat 06:00 da Saddamni osib öldirişadi. Jarayon Amerika telekanalida jonli efirda körsatiladi. Bu iş dunyo musulmonlarining ğazabini keltirib, dunyo şaharlarida AQŞga qarşi namoyişlar bölib ötadi.

Terakt uyuştirilganmi?

11-sentabr terakti uyuştirilgani böyiça muhokamalar hamon tingani yöq. Öşanda köpçilik teraktni qoralab, ijroçilar jazolanişini talab qiladi. Ammo AQŞ 11-sentabrga aloqasi bölmagan Iroqqa ham bostirib kirgaç, bu borada şubha-gumon köpayadi. AQŞ terakt haqida haqiqatlarni yaşirayotgani haqida tobora köproq odamlar gapira boşlaydi.

Yuta ştatidagi Brigam Yang universiteti fizika professori Stiven Jons egizak binolar qoldiqlarini sinçiklab örganib, binoni qulatiş uçun portlovçi moddalardan foydalanilgan degan xulosaga keladi. Uning fikriça, birgina samolyot borib urilişi sabab 110 qavatli binolarning qulab tuşişi şubhali holat.

Şuningdek, Jons va uning hamfikrlari Jahon savdo markazi vayronalaridan olingan çang namunalarini kimyoviy tahlil qilib, unda «nano-termit» (metall konstruksiyalarni juda yuqori haroratda eritib yuboruvçi modda) qoldiqlarini topganini aytadi. Ular samolyot yonilğisi (kerosin) bergan harorat binoning pölat ustunlarini eritiş uçun yetarli bölmagani, bu yerda qöşimça kimyoviy moddalar işlatilganini aytadi.

Olim uşbu hujumlar faqatgina «Al-Qoida»ning 19 nafar terrorçisi tomonidan amalga oşirilganiga işonmasligini bildirgan. Jons AQŞ hukumati yoki maxsus xizmatlari bu portlaşlardan xabardor bölgani yoki ularni uyuştirişda iştirok etgani, bundan maqsad Yaqin Şarqdagi uruşlarni va harbiy xarajatlarni oqlaş bölgani haqida gapirgan. Köp ötmay uni işdan böşatişadi.

Yana bir guruh odamlar öşanda haqiqatan terakt sodir etilganiga şubha qilmaydi, ammo «yer tagida ilon qimirlasa, biladigan» AQŞ razvedkasi hujum rejasidan xabardor bölgan, uni töxtatiş uçun çora körmagan deb hisoblaydi. Bunday odamlarning fikriça, terakt geosiyosiy maydonda nazorat örnatiş va energiya resurslarga boy hududlarni bosib oliş niyatida bölgan AQŞ rahbarlariga kerak bölgan. Ammo bu qaraşlar va taxminlar ham jahon miqyosida tan olinmagan.

Nima bölganda ham 11-sentabr fojiasi haqida savollar köp va qaçonlardir aslida nima bölganiga oydinlik kiritilar. Hozirça tan olingan versiya şu – teraktni «Al Qoida» va saudiyalik Usoma bin Lodin amalga oşirgan.