Biz keskin özgarişlar dunyosida yaşamoqdamiz. Doimiy ravişda yangi sohalar paydo bölmoqda, avvalgilari esa eskirmoqda. World Economic Forum hisobotiga köra, yuqori sinf bitiruvçilari tayyorlanayotgan iş örinlarining 65 foizi kelajakda yöq bölib ketadi. Işçi kuçi va bizning bilimlarimiz keskinlik bilan özgarmoqda hamda rivojlanmoqda. Iş örinlarining texnologik jihatdan avtomatlaşişi bilan uyğunlaşganda esa, muhim savol kelib çiqadi: kelajak avlodlar uçun qanday könikmalar talab etiladi?
Ta'lim sohasidagi mutaxassis Toni Vagner butun umrini şu savolga javob izlaşga bağişladi. Vagner ta'lim sohasini tadqiq qilib, soha yetakçilari bilan suhbatlaşib, kelajakda kerak böladigan yettita könikmani aniqladi. Ular kişilarga öz salohiyatlarini töla namoyon etişlarida yordam beradi.
Tanqidiy fikrlaş va muammolar yeçimi
Biz talabalarga savollarga qanday javob berişni örganib, köp vaqtni ketkazamiz, biroq, savollarni qanday beriş kerakligi haqida tuşunça berişga erinamiz. Savol beriş, ayniqsa, yaxşi savolni beriş – tanqidiy fikrlaş uçun juda muhim. Muammoni hal etişdan avval tandiqiy fikrlaşingiz va bu muammoga nima olib kelganini söraşingiz kerak. Şuning uçun tanqidiy fikrlaş va muammolar yeçimi köpinça bir-biriga hamrohlik qiladi.
Vagnerning ta'kidlaşiça, bugungi kunda işçi kuçi bir neça yil avvalgidan ança boşqa taşkil etilgan. Bugungi kunda aniq muammolar ustida alohida kişilar emas, balki turli guruhlar işlayotganini köriş mumkin. Endilikda menejyerda barça savolga javob yöq – ularni topiş uçun esa, izlaniş lozim böladi.
Avvalo, aynan şu könikmalar innovatsiyalarga asos böladi. Bizga kvo-maqomni şubha ostiga oliş va uni tanqid qiliş kerak. Bu yangiliklarni joriy etiş va muqobil variantlarni öylab topişda qöl keladi.
Tarmoqlararo hamkorlik va yetakçilik ta'siri
Bugungi kunda eng yirik trendlardan biri işçi kuçi kontingentining ösişi hisoblanadi. Keyingi beş yil davomida doimiy bölmagan va masofadan turib mehnat qiluvçi işçilar örta statistik kompaniya xodimlari umumiy miqdoridan 40 foizni taşkil etadi. Köriş mumkinki, tarmoq orqali işlovçi xodimlar foizi ortib borayapti. Transmilliy korporatsiyalar xodimlarga butun sayyora böylab turli ofislarda işlaş imkonini bermoqda.
Texnologiyalar kişilarga çegaralarsiz işlaş va hamkorlik qilişda yordam beradi, hamda bu juda qiziq. Biroq, tarmoqlar va alohida kişilar örtasidagi raqamli özaro aloqalar şuni körsatadiki, bizning yoşlarni aynan şunga tayyorlaş lozim. New Horizons ta'lim hisobotiga köra, biz tarmoqlardagi qöşma işga global miqyosda e'tibor berilayotganinini körişimiz mumkin.
Bunday holatda jamoa içidagi yetakçilik biroz kamayadi. Jamoalar umumiy maqsadda işlamoqda va aniq bir yetakçiga böysunmaydilar.
Çaqqonlik va moslaşuvçanlik
Biz ambitsiyalar va noaniqliklarga töla murakkab dunyoda yaşamoqdamiz. Moslaşiş va strategiyani aniqlaş juda muhim. Bizning bilim va fikrlaşimiz yillar davomida qat'iy tartib bilan belgilangan jarayonga moslaşib borgan. Biz bir narsani bir marta qilişga örganib, söng uni qayta va qayta qilganmiz. Ta'lim odatga aylangan. Biroq, ta'lim oliş heç qaçon töxtamasa nima böladi? Bizga bunday şaroitlarda qulay bölarmidi?
Texnologiyalarning ta'siri şuni körsatmoqdaki, biz moslaşuvçan bölişimiz va jarayonning kutilmagan oqibatlariga tayyor turişimiz lozim. Bizga tezkorlik bilan örganiş va öz könikmalarimizni doimiy ravişda yaxşilab boriş talab etiladi.
Taşabbus va işbilarmonlik
An'anaviy ravişda talabalar universitetda işlaş böyiça taşabbus körsatişadi. Köpçilik talabalar uçun taşabbuskorlik va işbilarmonlik könikmalari ularning darsdan taşqari faoliyati bir qismi sanaladi. Qisqa muddatli testlar va bilimlarga e'tibor berib, aksariyat öquv dasturlari yangilikka çanqoq insonlar va ijodkorlarni ilhomlantiriş uçun işlab çiqilmagan.
Biz yoşlarni yetakçilikka örgatmoqdamizmi? Ularda taşabbuskorlik yetarlimi? Jahon muammolarini hal etişga kömak bermoqdamizmi? Vagnerning aniqlaşiça, biznes-yetakçilar hattoki korporativ şaroitlarda ham doimiy ravişda yangi imkoniyatlar, ğoyalar va tatbiq etiş uçun yangi strategiyalar qidiruvçi xodimlarni osonlik bilan topa olişlari bir qadar muşkul ekan.
Samarali oğzaki va yozma muloqot
Partnership for 21st Century Skills tadqiqotiga köra, iş beruvçilar orasidagi respondentlarning taxminan 89 foizi örta maktab bitiruvçilari, abituriyentlar muloqot qilişda “biroz qiynalişlarini” ma'lum qilişgan.
Aniq aloqa bu nafaqat til va grammatikadan töğri foydalaniş masalasi, balki kommunikatsiya köp jihatlarda aniq fikrlaşning davomidir. Öz dalillaringizni aniqlik bilan tuşuntirib bera olasizmi? Boşqalarni nutqingiz bilan ilhomlantiriş qölingizdan keladimi? Mahsulotni reklama qilib, sotişçi?
Milliarder-tadbirkor Riçard Brenson şunday degandi: “Aloqa – istalgan yetakçi uçun eng muhim könikma”. Uning ta'kidlaşiça, bu könikmaga örganiş mumkin, hamda u köplab yangi imkoniyatlar eşigini oçib beradi.
Ma'lumotni baholaş va tahlil qiliş
Biz ma'lumotlar davrida yaşamoqdamiz. Har kuni 2,5 kvintillion bayt ma'lumot yaratiladi. Bu 10 millionta Blu-ray-disklar degani.
Ma'lumot olişimiz bir qadar osonlaşgan bölsa-da, yolğon xabarlarni oliş imkoniyati ham oşgan. Köpçilik raqamli dunyoda ma'lumot manbasi va uning aniqligini töğri baholay olmaydi. Bundan taşqari, bazadagi ma'lumotlar, uni yangilagandan ham köra tezroq rivojlanmoqda.
Şuningdek, soxta yangiliklar davrida faol fuqaro turli manbalardan olayotgan ma'lumotni tanqidiy ruhda qabul qilişga majbur.
Qiziquvçanlik va tasavvur
Qiziquvçanlik – yangi bilim va innovatsiyalarni izlaş uçun juda kuçli dvigatel. Bu bolalikka xos bölgan qörquv könikmalari va dunyo fonidagi hayratning davomi. Yangilanişlarni köriş va kişilarni ularga olib keliş uçun kuçli tasavvur kerak. Albert Eynşteyn tasavvur bilimdan ham muhim narsa ekanini aytgan.
Biz talabalarga savollarni töğri beriş va javoblar topişga yönaltirişdan köra, ularga qoşiqlab ma'lumot bermoqdamiz. Öz dunyosi çegaralaridan taşqarida fikrlaş qobiliyati, xuddi maktabda fizika yoki matematika böyiça dars ötilganidek, tarbiyalanib borişi kerak.
