O‘g‘rilik va aldov ustida. Zangiotadagi «Namunali uylar» aslida qanday qurildi?

O‘zbekistonda xususiy mulk daxlsizligi kafolatlab qo‘yilgan, har kim o‘zining kichik vataniga ega bo‘lishga haqli. Mamlakatda namunali uylar qurilishi yo‘lga qo‘yilishi barobarida fuqarolarning uy-joyga bo‘lgan ehtiyoji qondirish ko‘zda tutilgan.

Lekin mazkur loyihaga oid ko‘pdan-ko‘p kamchiliklar uchramoqdaki, endi bunga ko‘z yumib bo‘lmaydi. Bunday uylar qurilishida mablag‘lar o‘zlashtirilmoqda, yashashga yaroqsiz, sifati past uylar barpo etilmoqda.

Zangiota tumani, «Turkiston» QFY, A.Ikromov massivida (o‘tgan oydagi o‘zgarishlardan keyin bu hudud Zangitota tumanidan ajralib, qayta tashkil qilingan Toshkent tumani hududiga o‘tgan, «Ko‘ksaroy» QFY - tahr.) namunaviy uylar qurilishida ochiq-oydin mas'uliyatsizlikka yo‘l qo‘yilmoqda. Ushbu hududda uylarga buyurtma bergan fuqarolar qurilish jarayonidagi sustkashlik va kamchiliklardan qattiq norozi. «Kun» tahririyatiga qilingan murojaatda hokimlik, buyurtmachi va pudratchi «uchburchagi» fuqarolarni sarson qilib kelayotgani bayon etilgan.

«Namunasiz uy»

Muammolarimni batafsil yozmayman, chunki agar batafsil yozsam uning asosida «Namunasiz uy» degan milliy serial olish mumkin bo‘ladi.

Men Bakirov Otabek Orifovich 1979 yilda tug‘ilganman. Oilaliman. Ikki nafar farzandim bor. O‘z shaxsiy uy-joyim yo‘q, kvartirada ijarada turaman.

Namunaviy loyiha asosida Toshkent viloyat Zangiota tumani Turkiston QFY Akmal Ikromov massivida 14- uy bo‘yicha «Qishloq qurilish invest» MChJ IK Toshkent viloyat filiali bilan 2015 yil 21 iyuldagi 12- sonli Dastlabki va 2016 yil 20 fevraldagi uy-joy qurishga buyurtmachi funksiyasini amalga oshirish bo‘yicha Asosiy shartnoma imzolaganman. Pudratchi – «Halim Lyuks stroy» XK.

2016 yil may oyida belgilangan massivda namunali uy qurilishi boshlandi. Muammo shundaki, qurilishi ishlari boshlangandan buyon amalga oshirilayotgan qurilish ishlari o‘ta sifatsizligidan xunobim chiqadi. Bu borada Pudratchi tashkilot - «Halim Lyuks stroy» XK va buyurtmachi - «Qishloq qurilish invest» MChJ vakillariga doimiy ravishda o‘z e'tiroz va shikoyatlarimni og‘zaki va yozma ravishda bildirib kelganman. Qurilish ishlari boshlagandan buyon ishlar turli va tinimsiz almashinib turgan ishchi-brigadalari tomonidan amalga oshirildi, masalan, g‘isht teruvchiga e'tiroz bildirsang, poydevor quyganni ayblaydi, qora suvoqdan shikoyat qilsang, g‘isht teruvchini aybdor ko‘rsatadi, pol qilgandan shikoyat qilsang, styajka quygandan so‘ra deydi v.h.k. Ya'ni, hamma o‘zicha oppoq va hamma bosqichda go‘yoki undan avvalgi ishlarni bajarganlar aybdor. Birgina menga tegishli uyda qurilish ishlari boshlangandan tugagunga qadar 15dan ortiq ishchi brigada almashdi.

2016 yil sentabr oyida mamlakat rahbarining virtual qabulxonasiga tashkil etilgach, qabulxonaga jami 3 marta shikoyat bilan murojaat qildim. Barcha shikoyatlarimning ma'no mazmuni shu namunali uyning qurilishi, qurilish sifati, shartnoma majburiyatlari bilan bog‘liq edi. Afsuski, bironta shikoyatim o‘z yechimini topgani yo‘q. Har qanday harakatim va e'tirozlarim Hokimlik, Buyurtmachi va Pudratchi uchburchagi ichida izsiz, ijrosiz yo‘q bo‘lib ketdi va ketmoqda. Quyi bo‘g‘indagi rahbar va rahbarchalar xalqning tushunchasiga «Portalga qancha murojaat etma, bundan natija chiqmaydi, chunki muammoning ijrosi baribir menga yetib keladi» qabilidagi aqidani singdirmoqchi bo‘layotgandek, shu yo‘l bilan virtual qabulxona mexanizmini obro‘sizlantirib, uning samarasini yo‘qqa chiqarishmoqchi bo‘lishayotgandek nazarimda.

Bugungi kunga kelib umumiy ahvol quyidagi qolmoqda (ruscha aytganda «suxoy ostatok»):
1) Namunali uy qurilishi chala qolgan, ya'ni qurilish oxirigacha bitkazilmagan. Buni Buyurtmachi - «Qishloq qurilish invest» MChJ ham, Pudratchi - «Halim Lyuks stroy» XK ham tan olgan. Pudratchi tashkilot bilan 2016 yil 17 dekabrda bu haqda Dalolatnoma tuzilgan, Buyurtmachi bilan qurilishdagi kamchiliklarni 2017 yil 10 aprelga qadar bartaraf etish to‘g‘risida 2017 yil 9 fevralda Qo‘shimcha bitim imzolangan. Afsuski oradan yarim yil o‘tganiga qaramay, na Buyurtmachi, na Pudratchi tomonidan quruq va'dalardan bo‘lak, biron harakat amalga oshirilgani yo‘q. O‘tgan davrda mavjud kamchiliklarga qo‘shimchasiga devorlar nuray boshladi, beton yo‘laklar kam sement qo‘shilganidan yo yuvilib, yo cho‘kib ketgan.
2) Hozirda namunali uy qurilgan massivda na suv, na gaz va na elektr bor. Yo‘lda yursangiz belingizgacha tuproqqa botasiz, yo‘lga kirib qolgan odam tugul, mashina ham qaytib chiqa olmaydi. Bu haqda «Toshkent» telekanalida maxsus ko‘rsatuv ham qilindi, «Kun.uz» saytida maqola ham chiqdi, lekin shundan keyin ham hech nima o‘zgargani yo‘q.
3) Uy qurilishidan avval barcha shartnomalarda (Dastlabki, Asosiy, kredit shartnomalari, dalolatnomalar) Turkiston QFY ko‘rsatilgan. Endi ma'lum bo‘lishicha, bizning massivda qurilgan namunali uy-joylar aslida hudud bo‘yicha Turkiston QFY emas, Ko‘ksaroy QFYga tegishli ekan. Shu holatni ro‘kach qilib tuman Yer kadastr xizmati kadastr hujjatlarini rasmiylashtirishni paysalga solib kelmoqda. Kadastrdan so‘rasang hokimiyatni, hokimiyatdan so‘rasang bankni, bankdan so‘rasang - «Qishloq qurilish invest» MChJni aybdor qiladi. Vaholanki o‘tgan 2 yil davomida barcha hujjatlarda, shartnomalarda bizning massiv Turkiston QFY Akmal Ikromov massivi deb ko‘rsatib kelingan. 2015 yilda 2016 yil dasturi bo‘yicha namunali uy-joy qurilishi dasturi kiritilganda «Qishloq qurilish invest» MChJ, tuman hokimiyati, Yer kadastri mutasaddilari qayoqqa qaragan. Nahotki shuncha vaqt davomida barcha mutasaddilar buni e'tiborsiz qoldirgan? Mayli, ish bor joyda xato bo‘ladi. Lekin nahotki shu texnik xatolikni bartaraf etish shunchalar qiyin? Hudud nomini to‘g‘ri kiritmaslik bilan bog‘liq bitta byurokratik xatoni deb 7 oydan buyon kadastr hujjatlari rasmiylashtirilmay yotibdi.
4) Buyurtmachi - «Qishloq qurilish invest» MChJ, Pudratchi- «Halim Lyuks stroy» XK bilan imzolangan Avizoga ko‘ra namunali uy qiymati 189 mln so‘mga tushgan, men esa Dastlabki badal, Yakuniy to‘lov va Kredit mablag‘lari hisobiga jami bo‘lib 193 mln so‘m to‘laganman. Buyurtmachi - «Qishloq qurilish invest» MChJ uyning haqiqiy qiymati va ortiqcha to‘langan summa o‘rtasidagi 4 mln so‘mlik farqni haligacha hisobimga qaytargani yo‘q.

Gap shundaki, yuqorida ko‘rsatilgan muammolar birgina menga taalluqli emas.  Massivdagi boshqa uy-joylar egalari ham ko‘rsatilgani kabi bartaraf etilmagan muammo va kamchiliklardan azob chekib kelishmoqda. Ularning orasida hech qanday sharoiti bo‘lmasa ham, imkonsizlik va moliyaviy muammolar sabab bitmagan uylarga ko‘chib kirganlari ham bor. Bolali ayollar, yosh bolalar bir necha kilometrdan suv tashib ichishmoqda, o‘tin terib ovqat tayyorlashmoqda, ularning ahvolini ko‘rib, yig‘lagim keladi. Ertaga qish kelsa, nima bo‘ladi? Ular hech shikoyat qila olmaydilar, dardini doston qila olmaydilar. Shu sababli mening ushbu murojaatimni, garchi bu shikoyat bo‘lsa ham, shikoyatdan ko‘ra namunali uylar borasidagi ko‘proq umumiy ahvolimiz to‘g‘risidagi izoh yoki xavotir sifatida qabul qilsangizlar.

«Kun» ijodiy guruhi ushbu massivda bo‘ldi va ahvolni ko‘zdan kechirdi.

Quyidagi tasvirlarda plitkalar to‘kilib tushgani, trubalarni ishga tushmasdan yamashga to‘g‘ri kelgani, styajka ishlari butunlay sifatsiz amalga oshirilgani, devor qiyshiq tiklangani tufayli eshiklar yopilmasligi, yopilsa, ochilmasligi, devorlar to‘kilib tusha boshlagani, yo‘laklar sement yetarlicha ishlatilmagani tufayli uvalanib ketganiga guvoh bo‘lish mumkin:

Trubalarni ishga tushmasdan yamashga to‘g‘ri kelgan.

Chumolilar pol ostiga to‘kilgan qumni tashqariga tashimoqda.

Ahvol shunday. Bundan badtari ham bo‘lishi ham mumkin. Poytaxt yaqinidagi vaziyatga qarab turib, respublikaning chekka hududlarida ahvol qandayligini tasavvur qila olish mumkin. Ayrim mutasaddilar xalqni aldab, pullarini o‘marib, norozi qilmoqda.

Akmal Ikromov massividagilar Toshkent viloyati hokimi Shukrullo Boboyev, Toshkent va Zangiota tumanlarining yangi rahbarlari Hotambek Shokirov va Abduvahob Tamekayev bu holatga e'tibor qaratishini, muammoni uzil-kesil hal qilib berishini kutmoqda.

Demak, bu o‘rinda bajarish shart bo‘lgan uchta ish mavjud:
1). Buyurtmachi «Qishloq qurilish invest» MChJ va pudratchi «Halim Lyuks stroy» qurilish ishlarini oxirigacha yetkazishi kerak.
2). Hududdagi infratuzilmalarni (gaz, elektr, yo‘l, ichimlik suvi) masalalarini hal qilish kerak.
3). «Qishloq qurilish invest» MChJ uyning haqiqiy qiymati va ortiqcha to‘langan summa o‘rtasidagi 4 mln so‘mlik farqni qaytarishi (har bir uy egasiga) kerak.

Qish yaqin.