Yetakchilar har xil bo‘ladi. Makiavelli kabi - makkor, shiddatli va shafqatsiz. Ba'zilari esa Buyuk Kir kabi - kamtar, saxiy va sadoqatli. Buyuk sarkardalar qatorida Chingizxon ham yodga olinadi, biroq uni ehtiyotkorlik bilan chetlab o‘tishadi: uning so‘zlaridan parchalar keltirilmaydi va biznesga oid kitoblarda tilga olinmaydi, na seminarlarda va na hatto latifalarda. Axir qonxo‘r yovuzdan nimani ham o‘rganish mumkin bo‘lardi?
Shunday ekan, ko‘p madaniyatlar Chingizxon xotirasini o‘chirib tashlashni ma'qul ko‘rishadi. SSSRda, masalan, uni hatto tilga olish ham taqiqlangan edi. Biroq haqiqat shundaki, har qanday tarixiy shaxsdan nimadir o‘rganish mumkin bo‘lgani kabi, Chingizxonning ham o‘rnak olsa arzigulik jihatlari bo‘lgan. Chunki u haqida deyarli barcha bilganlaringiz - to‘qib chiqarilgan, deyiladi Forbes'da.
U qiynoqlarni bekor qilgan, diniy e'tiqod erkinligini kiritgan, ajratilgan qabilalarni birlashtirgan, zodagonlar imtiyozlarini inkor qilgan, o‘z hududlarini meritokratiya tamoyiliga ko‘ra boshqargan, o‘rganishni yaxshi ko‘rgan va mo‘g‘ul jamiyatidagi ayollar huquqlarini himoya qilgan. U ulug‘ fath qiluvchi va deyarli yetti asr mavjud bo‘lgan 31 million kvadrat kilometrli imperiyani boshqaruvchi general bo‘lgan. (Qo‘shma Shtatlar qo‘shinlari Bog‘dodni qo‘lga olishganida, bu Chingizxon davridan buyon birinchi marta shaharning muvaffaqiyatli zabt etilishi bo‘lgan).
Ha, u shafqatsiz jangchi bo‘lgan, biroq uning barcha ishlari ko‘ngilxushlik yo‘lida bo‘lmagan. Hozir "Asosiysi - g‘alaba emas, ishtirok", deyishadi. Mo‘g‘ullar bu gapga qo‘shilmagan bo‘lishardi. To‘qnashuvlarda g‘alaba qilish ularning hayoti mazmuniga aylangandi va ular buning uchun qo‘llaridan kelgancha harakat qilishardi. Ular urushdan keyingi dunyoni ham xuddi shunday ishtiyoq bilan qayta tiklashardi. Boshqa sarkardalar dushman qo‘lidan erta o‘lim topgan bir vaqtda Chingizxon keksayib, sevimli oilasi qurshovida hayotdan ko‘z yumgan.
Uning buyuk missiyasi oddiy va dangal bo‘lgan: butun dunyoni bir imperiya ostida birlashtirish. Biroq uning o‘zi aytganidek, "Maqsadlar katta ekan, mening zimmamdagi majburiyatlar ham oson bo‘lmaydi". Tarixiy ma'lumot uchun Jyek Uezerfordning "Chingizxon va zamonaviy dunyoning tug‘ilishi" kitobiga murojaat qilamiz. U qanday qilib Chingizxon bunday ulkan missiyasini ado etishning uddasidan chiqqanini tushunishga yordam beradi va uning kuch-qudrati sirlarini ochib beradi. Quyida xonning avlodlari tomonidan saqlab kelingan to‘qqiz sabog‘i taqdim etiladi.
