Özbekiston Oila kodeksi turmuşda mustaqil er-xotinning tengligiga va ular hayotida boşqa qarindoşlarning ahamiyati kamligiga asoslangan zamonaviy oila modeliga qurilgan. Bunday qonunçilik Özbekistondagi oilaviy turmuşni samarali tartibga sola oladimi – Norma şarhida şu haqda söz yuritilgan.

Bizdagi oilalar qanday xususiyatga ega

Biz, Özbekiston fuqarolari, umuminsoniy qadriyatlarni hurmat qilamiz, biroq turmuşda öziga xos xalqmiz. Bu nikoh va oila munosabatlarida ayniqsa közga taşlanadi. Bozor iqtisodiyoti şaroitida, Yevropa namunasiga tayanib işlab çiqilgan oila töğrisidagi qonun hujjatlari asosida butkul boşqa davrda, umuman boşqa siyosiy va iqtisodiy şaroitda yuzaga kelgan an'analarga amal qilişda davom etmoqdamiz. Sodda qilib aytganda, ajdodlarimizdan meros qolgan oila masalalari borasidagi qaraşlarimiz qonunda tavsiflangan modeldan biroz farq qiladi.
 
Oilaga turliça qaraşlar haqida ötgan asr boşida A.Qodiriy yozgan, söng sovet davrida fikr bildirilgan. Köp xotinlilik, erta va majburiy nikohlaşlar e'tibor markazida bölgan. Huquqiy çoralar bilan uşbu salbiy holatlarga barham berişga erişildi. Ular hozir ham nazarda tutilgan:

• Jinoyat kodeksida – 126-modda (köp xotinli böliş), 136-modda (ayolni erga tegişga majbur qiliş yoki uning erga tegişiga tösqinlik qiliş), 128, 129-moddalar (16 yoşga tölmagan şaxs bilan jinsiy aloqa qiliş va unga nisbatan uyatsiz-buzuq harakatlar qiliş);
• Ma'muriy javobgarlik töğrisidagi kodeksda – 47-3-modda (nikoh yoşi töğrisidagi qonun hujjatlarini buziş).
 
Biroq köp jihatlarda oiladagi an'anaviy turmuş tarzi saqlanib qolgan. Unda avvalgidek:

• hamma işda özidan katta avlodga böysuniladi, şu jumladan ular farzandlari uçun turmuş örtoğini ma'qul topiş (tanlaş), ularga va turmuş örtoqlariga qanday yöl tutiş haqida körsatmalar berişga ma'naviy jihatdan haqli sanaladi;
• er-xotin örtasida faqat nikoh emas, balki er-xotinning oilalari örtasida amalda bitim tuziladi, bu aniq mulkiy majburiyatlarni yuzaga keltiradi;
• turli avlodlar birgalikda yaşagani uçun oila mulki faqat er-xotinning mol-mulkidan iborat emas, maişiy darajada ota-ona mulki va farzandlarning mulki degan tuşunça yöq;
• köp farzand köradilar, şu sababli ayol jinsi katta uy xöjaligi taşvişlarini zimmasiga olib, mustaqil daromad manbaiga ega bölmaydi;