Mundialni kutib. Taniştiruv: Angliya

Ana endi öz örnimizni topdik, deb öylagan inglizlar keyingi mundialdayoq. pastga qulaşdi.  GFR tört yil oldingi qasdini oldi va yana qöşimça vaqtlar belgilangan çorak final uçraşuvida Myullerning goli evaziga zafar quçdilar. Alamlisi uşbu uçraşuvning 68-daqiqasigaça inglizlar 2:0 hisobida hisobda oldinda borgandi.

Keyingi ikki mundial «ustozlarsiz» ötdi. Uyoğigayam yoruğlik körinay demasdi. Inglizlar har çempionatni favoritlar qatorida, ajoyib ğalabalar bilan boşlaşar, ammo ayni muhim pallada mağlubiyat alamini tortib kelaverardilar. Ayniqsa, JÇ-66 dagi ğalabalar Angliya uçun qimmatga tuşdi. Öşa mundial alamzadasi GFR hatto JÇ-82 da ham inglizlarni yerga urişdan çarçamaganligini e'lon qilgan bölsa, JÇ-86 umuman katta janjalga sabab böldi.

JÇ-86 çorak finalida Diyego Maradona ismli sehrgar hatto qöl bilan ham ba'zan sezdirmay gol ursa böladi, deb bayonot berdi. «Biz futbolni ixtiro qilganda, bunday öynaş yöq ediku..» – inglizlarning bu xitobini deyarli heç kim eşitmadi. Faqatgina raqib tarafdan «Bu Xudoning qöli edi» degan masxaraomuz javob keldi xolos.

JÇ-90. Haqiqiy ingliz futbolining oxirgi namoyondalari sifatida e'tirof etilgan Robson boşçiligidagi terma jamoa Lineker, Parker, Uodll, Platt, Şilton kabi yulduzlar bilan katta niyatda turnirni boşladi. Niderlandiya, Irlandiya va Misr joy olgan qiyin guruh ğolibiga aylangan Angliya nimçorakda Belgiyaga qarşi öynadi va dramatik öyinning qöşimça vaqtidagi Plattning goli barça masalaga nuqta qöydi – 1:0. Keyin esa musobaqa kaşfiyoti Kamerun ham sönggi daqiqalarda tiz çöktirildi.

Yarim final. Yana Germaniya. Juda «quloqsiz» va «betgaçopar» şogird çiqdi bu nemis deganlari. Bittadan gol almaşildi va öyin penaltilar seriyasiga borib taqaldi. Naçora. Penalti qurğurning kaşf etilişida inglizlar qatnaşmagandi. Finalga GFR yöl oldi. 3-örin uçun bahsda Italiya ham yaraga tuz sepdi – 1:2.

Ana endi inglizlar çinakamiga arazladilar. JÇ-94 ga, AQŞga bormadilar ham. Heç kim ularni sörab ham ötirmadi u yerda. Tuqqan emas, tarbiyalagan ona ekanda, futbolga ulardan ham haqliroq bölgan Braziliya terma jamoasi törtinçi çempionlikni nişonladi.

Mana şundagina inglizlar vaziyatni anglab yetdilar. Futbolni kaşf qildik deb, maqtanib yuraveriş yaxşilikka olib kelmas ekan. Nimadir yana beriş kerak ekan futbolga. Şundagina nimadir olişning imkoni bölarkan. Şunda ular barça şogirdlarini öz makonlariga çorlaşdi. Qaytadan dars bermoqlikni niyat qilişdi çoği. Angliyada ötkazilgan Yevro-96 da hammasi rejadagidek amalga oşayotgandi. Hatto Niderlandiya ham 4:1 hisobida tor-mor keltirilgaç, barça öz ustozlariga yana bir bor tan bera boşlaşdi. Şirer-Gaskoyn-Makmanaman uçligining ajoyib öyinlariga hamma maftun bölgan paytda, qarşi tarafdan yana öşa... topdingiz, nemislar çiqib qolişdi. 6 yil oldingi uçraşgan jamoalardan barmoq bilan sanoqli öyinçilar qolgan bölsada, bu tarkib ham öşa - «22 kişi öynab, oqibatda ğalaba qozonadigan nemislar» edi.

Ikki yil ötgaç, JÇ-98 nimçorak finalida yana ayyor argentinaliklarga röbaru bölişdi. Futbolni voleybol bilan çalkaştirib yuboradigan argentinaliklar bu safar Bekhemni boks tuşişiga majbur qilişdi. Bir kişi kam bölib qolişganiga qaramay, mardonavor öyin körsatgan inglizlar himoyaçisi Kempbelning urgan golini hisoblamay, hakam ham raqibga qaraşib yubordi. Yana penaltilar bahsida mağlub bölgan Angliya uçun öşa turnir Ouenni kaşf etilişi bilan yodda qoladigan böldi xolos.

Birinçi bor Osiyoda ötgan keyingi mundial oldidan Angliya yaqqol favoritlardan biri sifatida tilga olina boşladi. Çunki mamlakatda yangi avlod şakllangandi, Bekhem, Ferdinand, Ouen, Skoulz kabi yulduzlar ayni kuçga tölgan pallada edilar. Jamoaning Argentina, Nigeriya va Şvetsiya örin olgan ölim guruhidan eson-omon çiqqanliklari va şu bilan birga Argentinadan öç olinganligi, nimçorakda esa Daniya yirik hisobda mağlub etilganligi Braziliyaga qarşi öyinda ularni salkam favoritga aylantirayozdi. Ammo Ouen hisobni oçganiga qaramasdan, Angliya ğalaba qozona olmadi. Ronaldino katta sahnaga çiqdi va dastlab Rivaldoni qulay vaziyatga çiqargan bölsa, ikkinçi bölimda jarima zarbasini qoyilmaqom tarzda ijro etdi. Inglizlarga öşa Ronaldinoning 57-daqiqada maydondan çetlatilgani ham yordam bera olmadi - 1:2

Germaniya – 2006. Bu safar Jyerard, Lempard, Bekhemdan iborat yarim himoya dunyoda eng kuçli ekanligini barça tan ola boşlagandi. 4 yil oldin braziliyalik futbolçilar bilan inglizlarga töğanoq bölgan Skolari, xuddi şu işni bu safar Portugaliya terma jamoasi bilan amalga oşirdi. Çorak final uçraşuvi köp jihati bilan JÇ-98 dagi Angliya – Argentina öyinini eslatib yubordi. Qöpol va katta bosim ostida keçgan uçraşuv, Runiga körsatilgan qizil kartoçka, Lennonning çiroyli harakatlari va hakamning xatolari, penaltilar seriyasi va inglizlar mağlubiyati. Faqat bu uçraşuvda hisob oçilmadi.

Bu ham holva ekan. 2007 yildagi Angliya futboli körgan muvaffaqiyatsizlik barçani karaxt ahvolga solib qöydi. Eriksson körsatgan natijalardan hadeb noliyvergan inglizlar ozib-yozib öz vatandoşlari Maklarenni terma jamoa boşqaruviga olib kelgandi. «Midlsboro»ni UYeFA kubogiga olib çiqib, 0:4 hisobida yutqazgan bölsa-da xursand qaytaveradigan murabbiyning Ferdinand, Terri, Lempard, Jyerard kabi haqiqiy çempionlarga ustozlik qilişi çindanam ğalati eşitilardi quloqqa. Xuddi şu jihatni Xorvatiyadan öz maydonidagi alamli mağlubiyatdan söng Maklarenning özi ham tan olgandi.

Yevropa maydonlarida inglizlarning yaqqol gegemonligi, 2007, 2008, 2009 yillarda YeÇL yarim finalida uçtadan ingliz klubining örin olişi, Skoulz, Jyerard, Lempard, Runi kabi yulduzlar bilan ham inglizlar heç narsa qila olişmadimi, demak, keyingi ön yillikda, ispan futboli taxtga ötirgan paytda ulardan katta natijalar kutiş juda qiyin edi. Butun dunyoda endi britanlar örganib qolgan futboldan boşqaça öynay boşladilar. Ingliz klublari ham odatiy Britaniya, Skandinaviya yoki Avstlariyadan emas, Fransiya, Ispaniya yo Niderlandiyadan legioner olib kela boşladilar. Öyin uslubidagi farqlar qaysidir ma'noda mahalliy futbolçilarga noqulaylik tuğdirdi va uzoq yillar ingliz futbolçilari ingliz top klublarida porlaşmadi deyarli.  

HOZIRGI ANGLIYa

Angliyada, umuman, terma jamoada hozir özgariş davri deyiş mumkin. Rossiyaga boradigan tarkib jahon çempionatlari tarixida inglizlarning eng yoş (26 yoşu 18 kun) tarkibidir. 

Ikki yil oldin Fransiyada bölib ötgan Yevropa çempionatiga Angliya deyarli şu tarkib bilan kelgandi. Öşanda ham «Tottenhem» beşligi (hozirda öşa beşlikdan Uolker «Mançester Siti»ga ötib ketgan, ammo aynan öng qanotdagi Tripe ham terma jamoada Uolkerga raqobatçilik qiladi) va «Liverpul» maktabidan Sterling, Xenderson, Aleksandr Arnold, şuningdek, «MYu»dan Lingard va Yang. Xuddi ötgan safargidan Vardi va Keyn yonida yoş hujumçi Markus Reşford bor. Ueyn Runi, Jyek Uilşir va Jo Hart bu safar terma jamoadan çetda qoldi. Kris Smolling ham.

Asosiy farq bu yerda emas. Ikki yil oldin deyarli barça ingliz top klublari kiçik inqirozni boşdan keçirayotgan palla edi. «Lester» çempion bölganini eslang. Lesterliklarga qarşilik qilgan «Tottenhem» ham uzoq tanaffusdan söng, endigina YeÇL örinlarini qölga kiritgan, hali öynaşga ulgurmagandi. Keyn, Alli, Dayyer kabi futbolçilar APL miqyosda közga köringan bölişsa-da, Yevropa maydonlarida hali tajribaga ega emasdi. Hojson öşanda jamoani «Tottenhem» skeleti bilan qurganda, aynan mana şu jihatni balki hisobga olmagandir...

Lekin bu safargi terma jamoa haqida unday deb bölmaydi. Angliyada Pep Gvardiola, Antonio Konte, Joze Mourino, Poçettino, Yurgen Klopp kabi murabbiylar 2-3 yillarini ötkazmoqdalar. Tabiiyki, top klublar şakllanişdi va kuçli oltilik yuzaga keldi. Bu klublar endi liganing boşqa jamoalaridan yaqqol ustunlikni namoyiş eta olişmoqda. Nafaqat Angliyada, balki Yevropada ham ingliz klublari yaxşi öynaşdi - töplangan reyting oçkolari böyiça yetti yilda birinçi marta Ispaniya darajasiga oçko yiğişdi. Beş jamoa YeÇL pley-offiga çiqdi - «Liverpul» finalda, «Mançester Siti» umuman Yevropada eng yaxşi öyin namoyiş etdi va faqat boşqa ingliz klubiga yutqazib qöydi. «Tottenhem» Yevropaning top klublariga qarşi qanday öynaşni örganib oldi va hatto «Real» bilan özaro bahslarda ustunlik qildi.

Albatta, mana şu ösiş terma jamoa öyinida ham yaqqol ta'sir körsatadi, endi futbolçilar har qanday raqibga nisbatan qörqmasdan, kuçli pozitsiyasiyada turib ham öynay oladilar.

TARKIBI

Boş murabbiy Garet Sautgeyt Rossiyaga boradigan futbolçilar ruyxatini e'lon qildi:

Darvozabonlar: Poup, Pikford, Batland

Himoyaçilar: Keyxil, Rouz, Uolker, Tripe, Aleksandr Arnold, Jons, Stounz, Maguayr

Yarim himoya: Dayyer, Yang, Lingard, Loftus Çik, Henderson, Lallana, Sterling, Delf

Hujumçilar: Vardi, Keyn, Reşford, Uelbek

PeP «EFFeKTI»

Tasodifmi yöqmi, qarangki, sönggi ikki jahon çempionatida ğolib bölgan terma jamoa mamlakatidagi ligadagi yetakçi jamoa murabbiyi Pep Gvardiola bölib çiqyapti.

2010 yilgi JÇ oldidan «Barselona» Pep boşçiligida dunyoning eng kuçli jamoasiga aylangandi va aynan «Barselona» futbolçilari asosida tuzilgan terma jamoa JAR da çempionga aylangandi. Öşa Ispaniya tarkibida töp surgan kataloniyaliklar - Inesta, Xavi, Pike, Pedro, Buskets, Puyol kabi futbolçilar terma jamoa asosi edi.

2013 yilda Gvardiola Bundesligada, «Bavariya»da iş boşladi. 2006 yildan beri finallarga va final ostonalariga yetib kelgan Germaniya terma jamoasida doim nimadir yetişmagandek bölardi. Pepning uslubi «Bavariya»ni nafaqat natija bobida, balki öyin bobida ham ligada boşqalardan ança ilgarilab ketişiga sabab böldi. Terma jamoa öyinida qandaydir xotirjamlik va salobat paydo bölgandek körindi. Lam, Şvayştayger, Myuller, Boateng, Noyyer kabi «Bavariya» futbolçilari terma jamoaning ham asosini taşkil qilardi.

Endi Pep Gvardiola Angliyada faoliyat olib bormoqda. Uning boşçiligidagi «Mançester Siti» juda katta farq bilan APLda çempion böldi, bir qator rekordlarni qölga kiritdi. Xöş, «Gvardiola effekti» bu safar ham iş beradimi?

Aslini olganda, e'tibor bersak, yuqoridagi örnaklardan farq bor. «Barselona» va «Bavariya» terma jamoaning ham asosini taşkil qilgan bölsa, «Siti» haqida unday deb bölmaydi. «Siti»dan terma jamoaga atigi 4 futbolçi taklif qilingan va ular aytiş mumkinki, klubda eng asosiy pozitsiyadagi futbolçilar emas. Oldingi jamoalardan farqli ravişda, Gvardiolaning bu jamoasi asosan legionerlar hisobiga kuçli bölib turibdi.

Şunday bölsa ham, bir fakt sifatida e'tiborga olsa arziydigan jihat. Gvardiolaning taşrif buyurişi inglizlarga allaqaçon sovrin keltirib bölgan. Inglizlarning U19 va U20 terma jamoalari Gruziyada va Avstraliyada bölib ötgan jahon çempionatlarida ğolib çiqişdi. Lekin bu çempionlar tarkibidan Sautgeyt heç kimni Rossiyaga olib kelmayapti.

JÇ-2018

Rossiya çempionatida inglizlar G guruhidan joy olgan. Yevropaning bugungi kundagi eng kuçli jamoalaridan biri Belgiya, Afrika vakili Tunis va mundial debyutanti bölgan Panama terma jamoalari ingizlarga raqib böladi. Angliya Tunis bilan 1998 yilgi çempionatda bir guruhda öynagan. Angliya va Belgiya ijrosidagi JÇ-90 nimçorak finalini ham köpçilik eslasa kerak, öşanda britaniyaliklar qöşimça vaqtdagi gol hisobiga ğalaba qozongandi.

Angliya uçun ilk öyin 18 iyun kuni Volgogradda Tunisga qarşi keçadi. 24 iyunda Nijniy Novgorodda Panama bilan, sönggi tur esa, 28 iyunda Kaliningradda asosiy raqib - Belgiya bilan.

Angliya öz imkoniyatlarini işga sola olsa, hozirça ularni çorak final iştirokçisi deyiş ham mumkin. Zero 1/8 finalda bu guruhga raqib böladigan N guruhidagi jamoalar u qadar kuçli emasdek körinadi - Kolumbiya, Yaponiya, Senegal. Ammo Angliya har qanday jamoaga yutqazişni «biladi».

Qahramon Aslanov