"Qayerdadir boşqa dunyoda...": Germaniyaning mağlubiyati haqida

ESKIRGAN ĞOYaLAR

4 yil oldin "Bavariya" Yevropada tengsiz deb topilgaç, klub bu çöqqiga yetaklab kelgan murabbiyni olib qolişga urinmay, Pep Gvardiolaning ketidan quvganida, rostini aytsam, qoyil qolgandim. Ma'lum çöqqiga yetgan jamoaning baribir pasayişga mahkumligini sezgan nemislar yangi qon va yangi ğoyalar orqali, jamoani öşa darajada saqlab turişga urinişlari mantiqan töğri edi. Terma jamoada ham nemislar bu borada juda tamoyil bilan yondoşişlari, masalan Xelmut Şen, Bakkenbauer kabi murabbiylarning muvaffaqiyatli öyinlardan keyin öz örnini boşqaga böşatib berganliklari yorqin misol böla olardi. 

Ammo bu safar nemislar özlariga haddan ziyod işonib yuborgandek tuyulişdi. Yuqoridagi eslangan çempionlarning ham qismatini ham köproq şu sabab, eski tarkib bilan ikkinçi marta ham çöqqiga çiqişga urinmoqçi bölişgani belgilab bergandi balkim. Misol uçun, 1994 yilgi çempion Braziliya tört yil ötib finalga çiqdi. Mana şu tört yil farqi bilan Braziliya tarkibiga nazar taşlasam, faqat Taffarel, Aldair, Dunga va Bebeto har ikki finalda töp surgan ekan. Romario boşçiligidagi AQŞ-94 çempioni bölgan Braziliya bilan Ronaldoning braziliyasi örtasida ança farq bor, balki şuning uçun keyingi Braziliya ham çempionlik ostonasiga yetib borgandi. 

Yoki JÇ-86 çempioni Argentinani olaylik. Tört yil ötib, Italiya maydonlarida ham finalgaça yetib borgan asosiy tarkibda faqat Rujyeri, Burruçaga va Maradona jahon çempioni edi xolos. Karlos Bilardo Levdan farqli ravişda, butunlay yangi jamoa tuzişning uddasidan çiqqan edi. 
Darvozada Noyyer, himoyadagi yetakçilar Xummels va Boateng, yarim himoyada Kroos va Özil, hujumda Myuller... buni qayerdadir körganmiz. 
Albatta, bu yerda boş murabbiyni ayblaş qiyin. Axir bu "Bavariya" emas, terma jamoa, nemis pasporti bor yulduzlar özgarmasa, u nima qilsin? Qatorasiga ikki marta jahon çempioni bölgan jamoani qidirsak, öşa Pelelar davriga borib qolişimiz bejizga emas, Germaniya bu faktni qabul qilişi kerak menimça. 

Bu futbol, qaçondir har qanday an'ana buziladi, töğri, ammo aynan mana şu Germaniya öşa buyuk işni amalga oşirişga qodir emasdiki, bunga boşqa sabablar ham bor. 

KIMNING YeLKASI KUÇLI?

Bir paytlar Del Boske "Kasilyasning trenajyer zalda köproq şuğullanişini söradim. Uning yelkalari baquvvat bölişi kerak, çunki hadeb kubok kötaraveriş oson emas" degandi. Bu biroz xazil va boşqaçaroq ma'noda bölsa-da, Tolstoyning fikrini işlata olganimizdan keyin, Del Boske çöt emas. Demak, köp sovrin yutiş uçun, jamoa bosimini taşiy oladigan, yetakçilik qila oladigan baquvvat yelkalar zarur. 

Tarkib deyarli özgarmagani bilan, bu safargi Germaniya tört yil oldingisidan bir juda muhim jihat bilan farq qiladi. Yuqorida tilga olingan "Kim nega çempion böla olmaydi?" maqolasida, özimça, bir yil oldin ikkinçi tarkib bilan kelib kuçli terma jamoalarni yer tişlatgan Lyov jamoasining salbiy jihatlarini qidirib, zörğa, barmoqdan sörib topib olgan faktorni yana eslayman. Endi bu faktor juda muhimga öxşab körinmoqda. 

"JÇ-2014 ğolibi öşa murabbiy va kuçli tarkib bilan beşinçi çempionlik uçun kelmoqda va aytiş kerakki, turnirning eng asosiy favoritidir. Xöş, nemislarga bu safar nima halaqit berişi mumkin? 

Agar Italiya terma jamoasi final bosqiçiga yöl olganida, javobi oson bölardi. Lekin endi, yanada çuqurroq qaraşga majburmiz va balki tört yil oldin jamoada mavjud bölgan ba'zi jihatlar endi topilmas? Masalan, öşanda terma jamoa asosini “Bavariya” a'zolari – Myuller, Şvayştayger, Lam, Boateng, Noyyer, Kroos kabi futbolçilar terma jamoa asosini taşkil qilar edilar. Mana şu poydevor ustida boşqalar ham jipslaşib, juda kuçli öyin körsatilgandi.

Bugungi Germaniyada aslida iste'dodli futbolçilar yanayam köpaygan, Lyov teng kuçli bir neça terma jamoa tuziş imkoniyatiga ega bölsa-da, asosiy tarkib haqida borganda, pasayişni kutgan bölardim. Yuqoridagi nomlardan ikki futbolçi futbolni tark etdi, Kroos “Real”ga ötib ketdi. Bu ham mayli, bugungi Germaniya terma jamoasi yulduzlariga qarasak, ularning birortasi ham öz klubida asosiy örinlarda emasligini köramiz. Bundesliga yetakçisi “Bavariya”ni olsak, himoyani qöşmaganda faqat Rude va Myuller nemis futbolçilari, qolganlar legioner. 

Aytmoqçimanki, tört yil oldingi Germaniya nima qilişni oldindan biladigan, salobatli va tajribali jamoa bölgandi, bu safar esa, Lyov bir qator iste'dodli futbolçilardan yaxlit terma jamoa tuzişga muhtojdir. Öz-özidan, endi avvalgidek oson bölmaydi" - deb yozilgandi turnir boşlanişidan avval. 

Haqiqatan ham, nemislar tarkibida mas'uliyatni öz qöliga oladigan, jamoani öz ortidan ergaştira oladigan kuç faqat Şvetsiya bilan öyinning sönggi daqiqalarida körindi xolos. Nemis futbolçilarining klublarda yetakçi rolda emasliklari terma jamoa yukini kötarişga kelganda ham körinib qoldi.    

OXIRIGA YeTMAGAN IZLANIŞ

Ispaniya terma jamoasiga qaytamiz. 2010 yildagi. Öşanda ispanlar Şveytsariyaga birinçi turda 0:1 hisobida mağlubiyatga uçragandilar. Keyingi öyinlarni esa, Ispaniya kötarinki ruhda ötkazdi va öz darvozasidan birorta ham töp ötkazib yubormay, jahon çempioniga aylandi. 

Lyovning Şvetsiya bilan öyinga tanlagan tarkibning öziyoq, bu nemislarning öşa ispanlardek böla olmasligini tuşuniş mumkin edi. Ispaniya Şveytsariyaga yutqazgan tarkibni deyarli özgartirmay turib (keyingi öyinda faqat bir özgariş qilingan) keyingi öyinlarni yutgan. Ya'ni Ispaniyaning mağlubiyati tizimsizlik emas, aynan bir öyindagi omadsizlik xolos ekan. Ispaniya öz kuçini, nimani hisobiga yutmoqçi ekaniga işonçi komil bölgan va oğişmay, keyingi öyinlarni yutgan. 

Germaniyaning mağlubiyati biroz jiddiyroq bölib çiqdi, buni öşa öyindan keyin ham Lyov tan olişga majbur böldi. Buning isboti, u Şvetsiyaga qarşi öyinda butunlay boşqa ğoyani tanladi. Tabiiyki, jahon çempionatida har qanday jamoa oçiliş öyiniga özining eng optimal tarkibini tanlaydi. Ilk öyinda jamoaning haqiqiy "miyasi" bölişi kerak bölgan Mesut Özil, şuningdek, Draksler, Xedira kabi futbolçilarning ikkinçi öyinda zaxirada qoldirilişi Lyovning "dovdiraşi" emasmidi? Demak, turnirgaça tayyorlanilgan va işlaşi kerak bölgan mexanizm ilk öyindayoq özgartirişga muxtoj bölib qoldimi?

Qiziği, bu özgariş ham aytarli foyda bermadi, jamoa işonçli körinmadi, faqat sönggi daqiqalardagi golgina nemislarga sönggi turda imkoniyat taqdim etdi. Uçinçi öyinda yana Özil qaytarildi, endi Myuller zaxirada qoldi. Xullas, bir yil oldin uçta kuçli tarkibga ega bölgani aytilgan Lyov yagona optimal tarkib borasida aniq qarorda emasligi körinib qoldi. Yoki u işongan futbolçilar işonçni oqlay olişmadi. 

RAQIBLAR...

Albatta, raqiblarning ham Germaniyaga qarşi juda yaxşi futbol körsatganliklarini ta'kidlaş lozim. Böldi. Ta'kidladik, yetadi.  

Şu örinda bir gap. Eronning sönggi Yevropa çempionatlari ğoliblari bilan bir guruhda nimalar qilganini kördik. Janubiy Koreya qanaqa holatda bölmasin, dunyoning eng kuçli terma jamoalaridan birini oyoğidan tortib qoldi. Bu jamoalar biz bilan bir guruhda öynagan esingizda bölsa. Biz bu terma jamoalar bilan tengma teng öynay olgandik. Lekin savol tuğiladi, şu Germaniya, Ispaniya yoki Portugaliya bilan ham munosib öynay olarmidik?
Dunyo futbol öynaşni örganib oldi. Ğalaba qozoniş oson bölmay qoldi. Urugvay bilan örtoqlik öyinidagi 0:3 hisobida mağlubiyatni "biz munosib öynadik" deb izohlaş vaqti ötdi, çamamda. Har qanday jamoa bilan natija uçun harakat qiliş mumkinligini tuşuniş kerak. Işonavering, örtamizdagi farq biz öylagandek, yoki bizga uqtirayotganlari singari, u qadar katta emas. 

Qahramon Aslanov