Hozirda avtomobillarga egalik qilmay, ulardan umumiy foydalaniladigan kelajak haqida gapirilmoqda. Bunda avtomobillarning özi avtonomga aylanadi, avto işlab çiqaruvçilarning katta uluşi esa raqamli mobil xizmatlarga töğri keladi. Biroq siz Ford Motor Company bölib, yangi texnologiyalarga milliardlarni sarmoya qiliş istiqboliga yuzma-yuz kelgan bölsangiz, bir asr mobaynida muvaffaqiyatli sanalgan sobiq biznes-modelingiz özgarayotgan bir paytda bir neça savollarni berişni istaşingiz tabiiy. Xaridorlar bunga qanday munosabatda bölişadi? Ular aslida nimani istaydilar? Qaysi imkoniyatlar real va qaysilari tasavvur natijasi ekanini qanday aniqlaş mumkin?
Kelajak nimaga öxşaşini sinab köriş uçun, 2016 yilda Ford kompaniyasi Chariot mobil servisini xarid qilişga 50 million AQŞ dollari sarfladi. Startap Y Combinator biznes-inkubatori dasturida iştirok etdi va mobil servis iste'molçilarining har kuni yuzaga keladigan eng muhim va dolzarb ehtiyojlari – işga yetib oliş va uyga qaytib kelişga diqqatni qaratdi.
Bozorda öz örniga ega bölayotgan Chariot yordamida olingan saboqlar diqqatga sazovor. Ford tufayli özlaştirişingiz mumkin bölgan darslar quyidagilardan iborat. Xususan, ular mobil servislarga tegişli, oldinga harakatlanib, bir vaqtning özida sinovlar ötkazib va örganib, yangi biznes-modellarning noaniq jihatlarini yengişga oid ma'lumotlarni beradi.
Bu saboqlarning har biri yangi biznes modelni yaratişning turli jihatlariga tegişli. Uni tört elementdan iborat tizim hisobiga yangi bozorlardagi ösiş sifatida tasvirlaş mumkin: mijozlar uçun qimmatli taklif, daromad oliş formulalari, asosiy resurslar va taşkiliy jarayonlar.
Foto: EPA
1. Katta orzular qiling, biroq işni kiçiklaridan boşlang
Chariot eng ilğor texnologik hududlardan biri, aholisi işga boriş va uyga qaytişda murakkabliklarga duç keladigan San-Frantsisko böğozida «mikrotaşuvlar» bilan şuğullanişga qaror qildi. Buning uçun Wi-Fi, rozetkalar va yuk uçun javonga ega, 14 joyli mikroavtobuslarning kiçik parkini xarid qildi. Chariot ilovasi yordamida yölovçilar mavjud marşrutlar uçun röyxatdan ötiş yoki yangilarini taklif etiş (kraudsorsingning yangi modelidan foydalanib) mumkin edi.
Servis muvaffaqiyatli işlab ketgaç, Ford önlab yangi marşrutlarni kiritib va parklar sonini 200 dan ortiqqa yetkazib, uni rivojlantira boşladi. Ford keyingi bozor sifatida Ostinni tanladi, u yerda 50 dan ortiq transport vositalari harakatlana boşladi. Ana undan keyin servis Sietl va Kolumbusda işga tuşdi. Keyin esa mikroavtobuslar London va Nyu-Yorkning bir neça strategik muhim marşrutlari böylab harakatlana boşladi.
Mavzuga oid
Biznesning kengayişi natijasida Çariotning katta maqsadlari oydinlaşdi. Ford şahar mikrotaşuvlari uçun maxsus işlab çiqilgan avtomobilni taqdim etiş istagida. Bu çiqindi gazlar işlab çiqarmaydigan Transit Custom gibrid avtomobili böladi. Hozirda u Londonda sinovdan ötkazilmoqda, uni 2019 yildan boşlab ommaviy işlab çiqariş rejalaştirilyapti.
2. Ijtimoiy, hissiy va funksional ehtiyojlarni qondiring
Bir qaraşda odamlarni işga va uyga eltiş logistika bölib körinadi, biroq u ijtimoiy jihatdan muhim iş. Agar odamlar Chariot mikroavtobuslarida bir soat va undan köp vaqtni ötkazişar ekan, sayohat ular uçun alohida taassurotga aylanadi. Bu yerda bajarilişi kerak bölgan vazifalar tuşunçasini eslab ötiş joiz. Mijozning «vazifasi» uni qoniqtiradigan hayotga intiliş, ular tarkibiga mahsulot yoki xizmatning funksional jihatlari çegarasidan çiqadigan boşqa çuqur ehtiyojlar ham kiradi.
Şuning uçun Ford öz reklamasida yuzida tabassum bilan marşrutkaga ötirayotgan odamlarni körsatadi. Ularning nigohi atrofdagi yölovçilarning nigohlari bilan töqnaşadi va özaro suhbatga kirişişadi. Servisdan foydalanuvçi asosiy demografik guruh sanalgan yoşlar uçun yangi odamlar bilan tanişiş ayniqsa muhim. Hissiy ehtiyojlarga ular ketayotgan mikroavtobuslar orasidagi atrof-muhitni ifloslantirişning past darajasi ham kiradi. Umumiy foydalaniş modeli tirbandliklar va şahardagi SO2 ajralişi darajasini kamaytiradi. Gibrid elektromobillarga ötiş bu ehtiyojning qondirilişiga hissa qöşadi.
Foto: TASS
3. Qanday qilib daromad olişni tuşuning
Sinovlar natijasida Ford oxir-oqibat daromadli biznes yaratişi zarur. Buning uçun yölovçilar köproq tölaşga tayyor bölgan marşrutlarni işlab çiqiş lozim. Bu juda muhim jihat, çunki Ford avtomobillar savdosi 10 foizni taşkil etişi bilan taqqoslaganda mobil servislar uluşi 20 dan 30 foizgaçani taşkil etadigan kelajakni maqsad qilgan.
Dastavval bozor tölovning juda egiluvçan variantlarini talab etgandi: servisdan foydalaniş fakti böyiça, bir neça sayohat uçun çipta savdosi, 119 dollar evaziga bir oylik yöl çiptasi (bu holatda har bir foydalaniş narxi 4 dollargaça kamayar edi). Tongda va tirbandliklar vaqtida foydalanganlik uçun arzonroq takliflar ham bor.
Daromad oliş imkoniyati çiqimga juda boğliq, bu esa odamlarni iş joyiga yetkazişda logistik muammoga duç kelgan Ford kompaniyasi uçun dolzarb masalaga aylandi. Chariot’ning köplab mijozlari işlaydigan ma'muriy majmualar katta maydonni egallaydi hamda har bir mijozni yetkaziş servisning ham, boşqa mijozlarning ham köp vaqtini oladi.
Chariot mijozlari işlaydigan kompaniyalar yordamga keldi, deya tuşuntiriş berdi Ford Mobility rahbari Marsi Klevorn OAV vakillari bilan yaqinda bölib ötgan telekonferensiyada. Kompaniyalarning arizalariga köra, boşqa avtobusga ötirib oliş punktlari örnatiladi, bu yerda yölovçilar muayyan ma'muriy majmua böylab ketayotgan avtobusga ötirib olişlari mumkin.
4. Yangi qoida, norma va metrikalarni örnating
Özining yengil va yuk avtomobillarini işlab çiqiş, işlab çiqariş va sotiş böyiça biznesida Ford ança oldin örnatilgan qoida, norma va metrikalarga qarab iş tutadi. Avtomobil çizmalarni çizişdan avtomobilning bozorga çiqiş jarayonigaça bir neça yilga teng bölişi sabab Ford investitsiyalari rentabelligi formulalari tarixiy voqealarga muvofiq işlab çiqiladi.
Barclay’s ijroçi direktori Aşok Vasvanining aytişiça, «ona kemaga qaroqçilar kemasini yöq qilişni bermanglar».Agar Ford yangi logistik biznesda öşa hisob-kitoblarni qöllasa, uni muvaffaqiyatga olib bormay, «öldirib qöyişi» aniq. Ford yangi vazifalarni hal etiş uçun yangi normalarni işlab çiqişi lozim.
Masalan, Chariot servisi San-Frantsiskodagi köça harakatlari qoidalari unga marşrutlarni boşqarişiga xalaqit berişi va kesişiş yöllarida töxtaş imkonini bermasligi muammosiga duç keldi. Natijada kompaniya ba'zi avtobus töxtaş joylarini trotuarning böyoq bilan belgilangan maxsus qismiga ötkazişga majbur böldi. Boşqa munitsipalitetlar bilan özaro munosabatlarni yaxşilaş uçun Ford GPS va yölovçilar oqimiga oid ma'lumotlarni ularga ham taqdim etişni boşladi. Bu vazifalar avtomobil zavodida konveyerlarni örnatişga umuman öxşamaydi.
Foto: Getty Images
5. Yangi biznes-modellar portfelini şakllantiring
Har qanday yangi korxona yoki biznes-modelda tavakkalçilik mavjud. Ford kiçik narsadan boşlab, sinab, örganib va jarayon davomida özgarib tavakkalçilik darajasini pasaytirganiga qaramay, Chariot ösiş uçun yangi muhitdagi yagona biznes-model emas. Masalan, Miçigan kompaniyasi Dearborn tört guruhga ajratiş mumkin bölgan jamoalar yordamida startaplarning yalpi portfelini şakllantirdi.
Ford X yangi biznes-ğoyalarni izlaş va işlab çiqiş, avtomobillar, obekt va şahar infratuzilmalari örtasidagi aloqa uçun möljallangan transport mobillik tizimini boşqariş bilan şuğullanadi. Yil oxiriga kelib bu xizmatlardan Ford’dan boşqa kompaniyalar ham foydalanişi kutilmoqda.
Mobility Business Group’ga yangi biznes-modellarni kengaytiriş topşirilgan. Ularga Chariot va avtomobil hamda velosipedlardan umumiy foydalanişning boşqa servislari, yuk va mahsulotlarni yetkazib beriş, şuningdek mijozlarni şoşilmasdan yetkaziş xizmatlari kiradi.
Mobility Platforms and Products Ford kompaniyasining kelajakdagi mobil servislari uçun asqotadigan texnologiyalarni loyihalaştiradi va işlab çiqaradi.
Mobility Marketing and Growth kompaniyaning mobil servislarini olğa suradi va sotadi.
«Ikkitalik tranformatsiya» deya nomlangan strategik taşabbus doirasida yuqorida sanalgan barça servislar «V Transformatsiyasi»ning bir qismi, Ford’ning yangi biznes-modellar asosidagi ösişining yangi yönalişlari sanaladi.
Biroq kompaniyaning asosiy biznesi bozordagi özgarişlarga moslaşişi ham muhim. «A Transformatsiyasi»töliq işlamoqda. FordFiesta, Focus, Fusion vaTaurus modellarini AQŞ hududida işlab çiqarişni rad etmoqda. 2020 yilga kelib, Ford’ning Şimoliy Amerikadagi mahsulotlari lineykasining deyarli 90 foizi yuk maşinalari, krossover va tijorat taşuvlar uçun möljallangan avtomobillardan iborat böladi.
Kelajak bir neça yil avval kutilganiga nisbatan tez kelmoqda. Iste'molçilarda kiçik sinovlar ötkazib hamda sinov loyihalarini bozorda tasavvur qiliş orqali Ford investitsiyalari milliard dollarlik çegarani bosib ötguniga qadar yangi imkoniyatlarning afzalliklaridan foydalanişi mumkin.
Muallif haqida. Mark Jonson — Innosight konsalting kompaniyasining asosçilaridan biri va hamkori hamda «Reinvent Your Business Model: Seizingthe White Spacefor Transformative Growth» kitobining muallifi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
