Amerika qamoqxonasini qanday tasavvur qilasiz? (fotosayohat)

Mahbuslarning 93 foizi tergovgaça tutib turiladi. Qolgan 7 foizi — bir yildan kamroq muhlatga qamoq jazosiga hukm qilinganlarni taşkil etadi.

Umuman olganda, mahbuslarning Cook County Jail’da örtaça uşlab turiliş muddati — 63 kun. Lekin AQŞ qonunçiligining öziga xos jihatlari bu masalada ham kutilmagan holatlarni keltirib çiqargan: qotillik jinoyatiga qöl urgan beş nafar mahbus sud işi hanuzgaça yakunlanmagani bois 11 yildan buyon uşbu muassasada saqlanadi.

Temir panjaralar orasidan avtoturargohga kirib borar ekanmiz, bizni kutib turgan qamoqxona matbuot kotibi Sofiya Ansoriyga közimiz tuşdi. Yoş bölişiga qaramay, jazo muassasasida mas'uliyatli lavozimda faoliyat yuritayotgan qiz bizni iliqlik bilan qarşi olib, ofislar joylaşgan binoga olib kirdi.

Binoning yuqori qavatlaridan birida bizga qamoqxona sxemasi namoyiş etildi. Tuşuntirişlariça, muassasa hududi köplab bölimlarga (division) ajratilgan bölib, har birida maxsus funksiyalar bajariladi yoki muayyan toifadagi mahbuslar saqlanadi. Ma'muriy binodan taşqari, oşxonada, tibbiy körik bölimida ofitserlik kiyimida bölmagan fuqaroviy xodimlar faoliyat yuritadi. Mahbuslar tutib turiladigan binolarda ofitserlar xizmat qiladi.

Qamoqxona böylab sayohatimiz boşlanişidan oldin qiziq bir voqea röy berdi. Şerif ofisida faoliyat yurituvçi Şeriflik adliya instituti direktori Xenki Gratto xonim hamkasbim Eldor Asanovning qölidagi yozuv daftarçasini körib, unda metall element borligini, bu bilan qamoqxonaga kiriş mumkin emasligini aytdi. Daftarçamizni vaqtinçalik topşirişga töğri keldi — uning örniga metall prujina örnatilmagan yozuv daftari taqdim etildi. Daftardan taşqari, qamoqxona hududiga faqat bitta kamera olib kirişimizga ruxsat berildi, boşqa kameralar va telefonlar maşinada qoldirildi.

Ofis binosidan maxsus maşinada qamoqxona hududiga borişda muassasa biqinida joylaşgan okrug jinoyat sudi binosi oldidan ötdik. Bino oldida tumonat odam töplanib, qöllarida plakatlar kötarib namoyiş ötkazişayotgan edi. Plakatlardagi yozuvlardan tuşunişimizça, Reynaldo Gevara ismli sudya tomonidan öqilgan hukmlar adolatsiz bölgani bois u tufayli qamalganlarning yaqinlari norozilik aksiyasi ötkazayotgan ekan.

Nihoyat, bir neça bosqiçli xavfsizlik tekşiruvidan söng mahbuslar saqlanadigan xonaga kirdik. Bitta şunday xonada 23 ta kamera (cell) bor. Cell’larning har birida ikki nafardan mahbus saqlanadi. Mahbuslar kameralardan çiqib, umumiy zalda ovqatlanişi, vaqt ötkazişi, televizor körişi va telefon orqali taşqari bilan gaplaşişi mumkin.

Mahbuslar, şuningdek, taşqariga ham turli işlarni bajarişga olib çiqiladi. Oşxona yumuşlari, kir-çir yuviş, tozalaş, şuningdek, dehqonçilik işlari eng asosiy maşğulotlar hisoblanadi. Gratto xonimning ta'kidlaşiça, mahbuslar, ayniqsa, dehqonçilik işlarini xuş köradi, negaki bu ularga kuni bilan oçiq osmon ostida böliş, quyoşni köriş imkonini beradi.

Darvoqe, qamoqxona tomorqasida yetiştirilgan sabzavotlar Çikagoning maşhur tamaddixonalariga, jumladan, Saprophina, Belly Sunday restoranlariga yetkazib beriladi.

Kelib tuşgan pulning asosiy qismi qamoqxona ehtiyojlariga sarflanadi, kiçik qismi mehnat haqi sifatida mahbuslarning plastik kartalariga ötkazib beriladi — ular bu puldan maxsus dökon — Comissary’da kundalik xaridlarni amalga oşirişda, qöşimça ovqat, içki kiyim, paypoq va maişiy buyumlar sotib olişda foydalanişi mumkin.

Şeriflik adliya instituti mahbuslar bevosita işlab, ularning jamiyatdan uzilib qolmasligini ta'minlaş uçun turli dasturlarni amalga oşiradi. Ayniqsa, 18–24 yoş orasidagi mahbuslarga alohida e'tibor qaratiladi: ular har kuni 8 soat oçiq osmon ostida vaqt ötkazişi, köproq foydali mehnat qilişi, kutubxonaga borişi ta'minlanadi. Bundan taşqari, giyohvand moddalarga örganib qolganlarga, ayollarga, e'tiqodli insonlarga möljallangan alohida dasturlar işlab çiqilgan. Mahbuslarning 7 foizini (400 kişini) ayollar taşkil qiladi. Ularni qamoqxonada zöravonlikdan asraş, jinoyat olamiga kirib ketişdan saqlaş va foydali mehnatga örgatiş ayollar dasturining asosiy vazifalaridir. Binoning beşinçi qavati ayollarga ajratilgan. 400 ayolning 12 nafari homilador; ularga tegişli tibbiy yordam körsatib boriladi, salomatligi doimiy nazorat qilinadi. Qamoqxonada tuğilgan bolalar vasiylariga topşiriladi. Vasiylar bölmagan taqdirda onasi qamoqdan çiqquniga qadar davlat muassasasida parvariş qilinadi.

E'tiqodli insonlar bilan qamoqxonaning diniy xizmatlar bölimi işlaydi. Ular öz vaqtida namoz öqişi, boşqa turdagi ibodatlarni qilişi, şuningdek, öz dinining ruhoniylari bilan uçraşib turişi ta'minlanadi.

Cell’lar bilan tanişuvdan söng bizni uzundan-uzoq yölkalar orqali mahbuslar taqsimlanadigan bölimga olib borişdi. Bu yerda politsiya formasidagi insonlar tinimsiz u yerdan bu yerga ötib yurişar, qandaydir qoğozlarni töldirişar edi.

Bezorilik, mayda öğrilik va boşqa sabablar bilan tutib kelinganlar, asosan, yoşlar oçiq kameralarda uymalaşib ötirib, taqdiri hal bölişini kutar edi. Qölimizdagi kameralarni körişi bilanoq ba'zilar yuzlarini kiyimi bilan tösib oldi, ayrimlar esa baland ovozda suratga olişni töxtatişimizni talab qildi.

Katta oçiq kameralardan taşqari, xavfli jinoyatçilarga möljallangan kiçik yopiq kameralar ham bor ekan. Şulardan biriga kirib suratga tuşayotganimizda bir ofitser ayol “Endi bizlar bilan qolasizlar!”, degança hazillaşib, bizni qulflab qöymoqçi böldi. Bu voqea kayfiyatimizni kötarib, muassasadagi tundlik kayfiyatini biroz tarqatgandek böldi.

Bu bölimda tutqunlar bir sutka davomida saqlanadi. Şu 24 soat içida ular yo çiqib ketadi (jinoyati jiddiy emasligi bois yoki garov puli evaziga qöyib yuboriladi) yoki yuqoriga — cell’larga ötkaziladi va sud hukmini kutadi.

Har kuni örtaça 60 kişi tutib kelinadi. Yakşanba kunlari bu körsatkiç 220 kişiga yetişi mumkin. Mahbuslar sud majlisiga ham aynan şu bölimdan olib ketiladi. Şu yerning özida tutqunlar advokatlari bilan uçraşişi uçun maxsus xona bor.

Biz taşrif buyurgan diqqatga sazovor yana bir joylardan biri tibbiy bölim böldi.

Bu yerda professional şifokorlar işlaydi. Ular har kuni muayyan soatlarda mahbuslarni körikdan ötkazib, salomatligini tekşiradi, mahbuslar kiyimini almaştiradi.

Uzoq rasmiyatçilikdan söng ular qölga urgan jinoyatning oğir-yengilligiga qarab tasniflanib, minimum security, medium security yoki maximum security toifalaridan biriga kiritiladi va tegişli bölimga olib ketiladi. Rasmiy jarayonlar ança murakkab bölib, aytaylik, kiçik öğrilikka bir neça bor qöl urgan şaxs ham maximum security toifasiga kiritilişi mumkin. mahbuslarning pulidan boşqa hamma narsasi olib qöyiladi. Pul esa plastik kartaga ötkazilib, mahbusga Comissary orqali xaridlar amalga oşirilişi uçun taqdim etiladi.  Bir bemorga örtaça 5–6 soat vaqt sarflanadi.

Darvoqe, Tomas bilan suhbatimiz alohida va juda samimiy böldi. Uning aytişiça, harbiy xizmatdan qaytganidan söng bu kasbni tanlagan. Doimiy sport bilan şuğullangani uçun unga doim yoş körinişini aytişar ekan.

Qamoqxonaga sayohatimiz qiziq voqea bilan yakunlandi. Serjant Tomas bilan esdalikka suratga tuşayotganimizda endigina qamoqxonaga olib kirib ketilayotgan bir yigit amerikaça tabassum bilan unutilmas kadrga tuşdi. Menimça, bu Tomas aytgan haqiqiy amerikalik yigit bölsa kerak.