Ötgan yil söngida Yaponiya hukumati yangi dastur haqida e'lon qildi. U köplab yaponlarni turar-joy bilan ta'minlaşi mumkin. Butun mamlakat böylab uylar deyarli tekinga tarqatiladi, ayrimlari esa haqiqatan ham bepul. Aytgança, hatto xorijliklar ham ana şunday köçmas mulk egalariga aylanişlari mumkin. Dasturda jami 8 millionta uy iştirok etadi.
Gap şundaki, butun Yaponiya böylab köp miqdordagi böş turgan uylar mavjud. Ularning hatto öziga xos nomi ham bor – akiyya. Ular köp yillar davomida böşligiça qolmoqda va yaroqsiz körinişga kelyapti.
Yaponlar öz turar-joylari borasida irim-sirimlarga qattiq işonadilar: agar uyda kimdir vafot etgan, ayniqsa öldirilgan bölsa, öşa uyni xarid qilişmaydi. Bu yomon belgi hisoblanadi. Bunga işonç şu qadar kuçliki, mamlakatda hatto “yoqimsiz” köçmas mulk töplangan maxsus sayt ham bor.
Yaponiyada tuğiliş borasida ham bari “joyida” emas: köpçilik yaponlar yolğiz umr keçirişadi, kunlarini işda ötkazişadi, oila qurganlari ham odatda bittagina farzandda töxtaşadi. Kunçiqar mamlakat aholisi sayyoradagi eng qari aholi sanaladi. 65 yoşdan oşgan kişilar bu yerda 27 foizdan ortiq.
Aynan şu sababli köçmas mulkning aksariyati böşligiça qolmoqda. Böş turgan uylar esa qöşimça muammolarni keltirib çiqaradi: qulab tuşişi mumkin, ular doimiy ravişda tunab ketiladi, kemiruvçilar paydo böladi. Asta-sekin qulab tuşiş holatiga keladigan akiyya bilan qöşni bölib yaşaşni heç kim istamaydi, şuning uçun ham yerning narxi tuşadi, davlat esa kamroq soliq oladi.
Oxir-oqibat hukumat taşlandiq uylarni «jonlantirişga» qaror qildi. Şuning uçun ham aholisi köp bölgan şaharlardagi odamlar şahar çekkasiga köçib ötişlariga umid bor. Ançadan beri taşlandiq bölib kelgan uylar uçun esa hatto qöşimça mukofot ham va'da qilinmoqda.
Akiyyani nafaqat yaponlar, balki boşqa istalgan mamlakat aholisi ham xarid qilişi mumkin. Biroq şuni yodda tutiş lozimki, Yaponiyada turar-joyga egalik xorijliklar uçun fuqarolikni ta'minlamaydi. Fuqarolikni, hatto vaqtinça ham faqat muayyan şartlar asosida oliş mumkin: Yaponiyada işlaş yoki öqiş, turmuşga çiqiş yoki uylaniş.
Suratlarni köriş natijasida yoqib qolgan uyni ham kör-körona xarid qiliş kerak emas. Mutaxassislar uyni közdan keçirişlari va baholab berişlari lozim.
Ayrim hollarda bino vodoprovod va termitlar sabab yaroqsiz bölişi mumkin. U yerda yaşab bölmaydi, soliqlardan esa qoçib qutulolmaysiz. Agar akiyyada jiddiy muammolar bölmasa ham ta'mirlaş uçun pul sarflaşga töğri keladi. Biroq har bir holat öziga xos, şunday uylar borki, ularga hukumat subsidiyalar taqdim etadi.
Yaponiyadagi har bir prefekturaning akiyyaga bağişlangan öz saytlari bor. Şu bois arzon köçmas mulkni xarid qiliş uçun şahar ma'muriyatiga murojaat etgan ma'qul. Aynan öşa yerda barça böş turgan uylar, ularning holati va narxi haqida aniq ma'lumot beriladi.
