Barqaror rivojlanish uchun energiya samaradorligi

O‘zbekiston mavjud Farg‘ona va Buxoro zavodlarini modernizatsiya qilish maqsadida Jizzax neftni qayta ishlash zavodi qurilishi bo‘yicha rejalarini bekor qilgan holda milliy energetika sohasi rivojiga bo‘lgan yondoshuvni yangiladi. «Neftegazinvest» kompaniyasining boshqaruv rahbari o‘rinbosari Husniddin To‘rayev xabar berdi.

Mazkur qadam  mamlakatda mavjud energiyaning yetishmaslik darajasini kamaytirish va ishlab chiqarish quvvatlarining energiya samaradorligini oshirish yo‘naltirilgan. 2018 yil oxiridagi holatga ko‘ra, respublika NQIZ o‘rtacha yuki 60 foizdan oshmadi.

Shu bilan birga, To‘rayevning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekiston 2017 yilda imzolangan hamkorlik kelishuviga binoan O‘zbekiston Qozog‘istondan xom neft import qilishni rejalashtirgan. Biroq import hajmi avval kelishilgan 2 million tonnadan sezilarli darajada kamroq bo‘lib, ichki energetika ehtiyojlarini qondirishga qaratiladi.

O‘zbekiston milliy energetika sohasidagi mavjud kompleks muammolarni hal etish uchun qator choralarni amalga oshirmoqda. Fevral oyida davlat rahbari umumiy qiymati 8,1 milliard dollar bo‘lgan 31 sanoat loyihalarini moliyalashtirishni tasdiqladi. Ro‘yxat elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi quvvatlari va infratuzilmalarni modernizatsiya qilishga qaratilgan tashabbuslarni o‘z ichiga oladi.  

Bundan tashqari, Shavkat Mirziyoyev so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekistonda Qayta tiklanuvchi energiya manbalarini (QTEM)  rivojlantirish uchun ahamiyatli istiqbollar mavjud. Respublika Prezidenti energetika vazirligi va «O‘zbekenergo» AJ zimmasiga 2,5 milliard dollar umumiy qiymatdagi 13 loyiha uchun xorijiy hamkorlarni izlab topish vazifasini yukladi.  

Energiya tanqisligining o‘sishi va amalga oshirishning turli bosqichlaridagi mavjud qator loyihalarni hisobga olgan holda, tovon orqali ichki bozorda mavjud energiyaning yetishmasligini kamaytirish yirik ishlab chiqaruvchilar bilan hamkorlikni yanada kengaytirishga imkon beradi. 

Masalan, yapon konsorsiumi Mitsubishi Corporation va Mitsubishi Hitachi Power System sentabr oyida Navoiy issiqlik elektr stansiyasida ikkinchi bug‘-gaz qurilmasi (BGQ)ni ishga tushirishni rejalashtirgan bo‘lib, bu Navoiy tog‘-metallurgiya kombinati, «Navoiyazot», «Qizilqumsement»   aksiyadorlik jamiyatining samarali faoliyatini ta'minlaydi,  qolgan quvvat esa mahalliy aholining energiya tanqisligini qondirishga sarflanadi. Yaponiya texnologiya yetkazib beruvchi kompaniyasi yuqori darajali FIK bilan respublikada zamonaviy va samarador energiya BGQ qurilishlarini davom ettirishni maqsad qilgan.

O‘zbekistonda energetika xavfsizligi manfaatlari yo‘lidagi samarali hamkorlikka yana bir misol – LUKOYL bilan har yili ichki bozorga 5 milliard kub metr qiymatida gaz yetkazib berish bo‘yicha mart oyida tuzilgan shartnomadir. Mazkur chora-tadbir energiya talabini tezkorlik bilan uyg‘unlashtirishga va istiqbolli loyihalarning barqaror rivojini ta'minlashga yordam beradi.

LUKOYL respublikadagi yirik xorijiy investor bo‘lib, O‘zbekiston iqtisodiyotiga kiritgan sarmoyaning umuiy hajmi 8 milliard dollarni tashkil etadi. Kompaniya ijtimoiy soha va ishlab chiqarishning ekologik xavfsizligiga keng ko‘lamli investitsiya ajratadi. Kompaniyaning barcha faoliyat turlari ekologik xavfsizlik bo‘yicha xalqaro standart (ISO 14001:2015) asosida boshqariladi. Xauzak-Shodi uchastkalarida Qandim konlari guruhini ishlab chiqishda atrof-muhitning biologik xilma-xilligini saqlash bo‘yicha harakatlar rejasi amalga oshirilmoqda. Bunday yondoshuv O‘zbekistonda karbonat angidrid chiqindilari bilan bog‘liq og‘ir vaziyatda juda ham muhim ahamiyat kasb etadi.

Shu tariqa, mamlakat energetika mustaqilligi uchun jiddiy tahdid solgan va ko‘p hollarda istiqbolli loyihalarning o‘sish sur'atini cheklaydigan ichki bozor energiya tanqisligi muammolarini bartaraf etish yirik bozor o‘yinchilari bilan hozirgi vaqtda aholining tejamkor energiyaga bo‘lgan ehtiyojini qondirish uchun yo‘naltirilgan va mamlakatning barqaror ekologik hamda ijtimoiy rivojlanishi uchun investitsiya kiritishga qaratilgan hamkorlik aloqalarini ustuvor rivojlantirishga imkon beradi.  

Bunday yondoshuv orqali tadbiq etilgan eng yaxshi amaliyotlar yangi bozor ishtirokchilari uchun namunaga aylanadi va O‘zbekiston manfaatlari yo‘lida yangi loyihalarni amalga oshirishdagi vaqtinchalik xarajatlarni qisqartirishga yordam beradi.