Bishkek biqinidagi kichkinagina Quyi Orok qishlog‘ida 340ta oila yashaydi va aholisi asosan qirg‘iz va turk-mesxeti vakillaridir. Kuni kecha, butun dunyodagi mo‘min-musulmonlar hayit namozlarini o‘qib, bayramni nishonlayotgan bir paytda bu hudud yoshlari o‘rtasida janjal kelib chiqqan va bir kishi shifoxonaga yotqizilgan. Janjal shu bilan yakun topmay, yiriklasha boshlagan, kattalar ham aralashgan – 15dan ortiq uy zarar ko‘rgan, ayrim uylarga yondosh binolar yoqib yuborilgan. Guvohlarning so‘zlariga qaraganda, avtomobillar va boshqa mulklarga ham zarar yetkazilgan. Qirg‘iziston ichki ishlar vazirligi mojaro maishiy ekanligi, millatlararo xarakterda emasligini bildirgan bo‘lsada, o‘yga toldiradigan jihatlar talaygina...
Qirg‘iziston Markaziy Osiyoning hududi va iqtisodi nisbatan kichik, lekin aholisi siyosiy jihatdan ancha faol davlati hisoblanadi. Siyosiy ilg‘orlikning o‘zi xos jihatlari bisyor – qirg‘izistonliklar hokimu-parlamentlargacha tanqid qilishdan oshinib, prezidentga qarshi ham namoyishlar o‘tkazishaveradi. So‘nggi 10-15 yil ichida mamlakatda ikki marta rangli inqiloblar bo‘lib o‘tgan, tuzumlar almashgan, davlat rahbarlari quvg‘in qilingan. Albatta, qo‘shni davlat, qardosh qirg‘iz birodarlar mustaqil, o‘z taqdirlarini o‘zlari belgilaydi, biz ularga aql o‘rgata olmaymiz.
Ammo o‘yga toldiradigan masalalar borki, ular haqida so‘zlasa, ayrim jihatlarni taqqoslasa arziydi. Uzluksiz namoyishlar, tuzumlar almashinuvi, birinchi shaxs quvg‘inlari iqtisodda, xalq farovonligida siyosiy faollik darajasida aks etmagan. Demokratiya rivoji korrupsiyani bo‘g‘a olmagan, rivojlanish kutilgan natijani bermagan. Umuman, gap bu haqda emas, mavzudan chetlashdik.
Dunyoda millatparvar va millatchi degan tushunchalar bor. Lekin ko‘p hollarda bu ikki toifa bir-biriga aralashib, qorishib ketadi, kimning maqsadi nimaligi unutiladi, oxir-oqibat ko‘p hollarda mayda millatlar kamsitiladi, etnik guruhlar mazlumlarga aylantiriladi.
Qirg‘izistonning O‘sh viloyatida bunday holatlar ikki marta kuzatilgan. 1990 yildagisi OAV kuchli nazoratdaligi, hali internet, aloqa vositalari rivojlanmagan bo‘lgani tufayli tarix sahifalarida uzuq-yuluq ma'lumotlar bilangina qolgan. Lekin qirg‘in nihoyatda jiddiy kechgan.
2010 yildagi voqealar esa har qadamda muhrlanib bordi, etnik mojarolar kichik to‘qnashuvlar maqomini xatlab o‘tib haqiqiy qirg‘inga aylandi, qon daryo bo‘ldi. Ko‘chalarga «...larga o‘lim!» degan ochiqdan-ochiq yozuvlar ko‘targan yoshlar to‘dalari chiqishdi. Qonga to‘lgan ko‘zlarga keksalar ham, go‘daklar ham ko‘rinmadi. Ming afsuski, hali o‘zi shakllanib ulgurmagan hukumat jarayonni nafaqat jilovlay bilmadi, balki kengayib ketishiga ham zamin yaratdi. Rasmiy ma'lumotlarga ko‘ra 500 nafarga yaqin, norasmiysiga ko‘ra esa 2000dan ortiq odam
