Bitta ko‘z yaxshimi, o‘ntami?
Biror narsani nazorat qilmoqchi bo‘lsangiz, ko‘zlar ko‘proq bo‘lgani yaxshi, deysiz albatta. Gap butun boshli jamiyat ichida kechayotgan jarayonlar haqida ketayotgan bo‘lsa-chi? Unda ko‘zlar ming emas hatto – millionta bo‘lgani yaxshi.
Daraxtning bir nuqtasiga kasallik tushib, chiriy boshlaganini o‘z vaqtida bilib qolgan dehqon – uning omadi bor ekan – o‘z vaqtida muammoni bilib qoldi. Omadga suyanib qolishni xohlamagan dehqonning orzusi – daraxt ustidan muttasil nazorat o‘rnatish. Undan ham o‘tib tushadigan orzusi – daraxtning ichki muammolarini hal qilib turadigan vosita bo‘lsa-yu, dehqonning tashvishini aritib tursa.
Aslida bunday vosita bor, bu – daraxtning ichki immuniteti. Aynan u susayib qolganda daraxtni kasallik ishg‘ol etadi va dehqon boshiga tashvish keltiradi. Immunitet qanday ishlaydi?
Immunitet bu bir tizim bo‘lib, uning ko‘p sonli – millardlab vakillari bor. Mazkur vakillar tanadagi muammolarni o‘z vaqtida payqab, butun organizmni boxabar qiladi. Eng muhimi maxsus – tananing barcha tizimlarini harakatga keltiruvchi markazlar boxabar qilinadi. Natijada butun tananing ichki imkoniyatlari muammoga qarshi tashlanadi va aynan shu uchun, masalan, har birimizning organizmimiz kasallik qo‘zg‘atuvchi omillarga – muammolarga doimiy ravishda kurashib turadi. Bu tizim ishdan chiqsa biz tezda halok bo‘lamiz...
Mazkur – muammolarga qarshi kurashish mexanizmini agarda biz jamiyatga nisbatan qo‘llaydigan bo‘lsak, uni ijtimoiy immunitet deb atasak bo‘ladi va uning asosiy vositasi deb oshkoralikni e'tirof etishimiz lozim.
Millionta ko‘z
Mamlakatni organizm deb tasavvur etaylik. Unda tananing tarkibiy bo‘lakchalari bo‘lmish hujayralarni insonlar deb olishimizga to‘g‘ri keladi. Tana immunitetini tashkil qiluvchi millardlab maxsus hujayralarni esa oramizdagi muammolarga befarq bo‘lmagan millionlab kishilarga nisbat beramiz (befarq bo‘lmagan odamlar ichimizda ko‘pligiga men shaxsan ishonaman).
Oshkoralik esa bu yerda immunitet ishlashini – xavf haqidagi signallar to‘siqsiz tarqalishini ta'minlab turuvchi umumiy muhit. Oshkorasizlik esa aksincha – signallarni o‘chiruvchi muhit.
Biz chorak asr mobaynida immuniteti sal kam o‘lgan jamiyat sharoitida yashadik. Barcha sohalarning achinarli ahvolga kelgani, hamma yoq muammolarga botib qolgani va nimasini yashiramiz, mamlakat inqirozga yaqinlashib qolganining asosiy sabablaridan biri ham shunda – muammolarni ochiqlash muhiti mavjud bo‘lmaganida.
