Saudiyada dunyoning eng serdaromad kompaniyasi hujumga uchradi. Barchasi neft narxini oshirish uchunmi?

Saudiya Arabistonining yirik neftni qayta ishlovchi Aramco kompaniyasiga tegishli ikkita obekt dronlar hujumiga uchraganidan so‘ng Saudiya kunlik neft ishlab chiqarish hajmini ikki barobarga kamaytirdi. Qirollikda kunlik neft xomashyosi ishlab chiqarish hajmi 5,7 million barrelga (1 barrel — 159 litr) kamayishi kutilmoqda. Bu butun dunyoda qazib olinayotgan kunlik neft hajmining 5 foizi degani. Yamandagi husiychilar obektlarga hujum uchun javobgarlikni zimmasiga oldi.

Dronlar hujumiga uchragan obektlar Abqayq va Xuraysda joylashgan. Reuters nashrining yozishicha, Fors ko‘rfazida qazib olinadigan neftning katta qismi aynan Abqayqdagi zavodda qayta ishlanadi. Hujum 14 sentabr kuni amalga oshirilgan. Oqibatda har ikki obektda yong‘in kelib chiqqan. Zavodlardagi bir nechta obektda neftni qayta ishlash to‘xtatilgan, chunki yong‘in sabab yanayam ko‘proq xomashyo yonib ketishi xavfi bo‘lgan. Zavodlarda doimiy faoliyat bir necha kundan so‘ng tiklanishi aytilmoqda.

Uyushtirilgan hujum uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga husiychilar Saudiyadagi hujumlar uchun 10ta drondan foydalanilgani bilan «maqtanish» barobarida bunday hujumlar davom ettirilishini iddao qilishgan. Saudiya Arabistoni bir necha yildan buyon Yamandagi husiychilarga qarshi kurash olib boradigan koalitsiyani boshqarib keladi. Saudiya husiychilar mamlakatga xavf tug‘dirayotganini ma'lum qilishadi. Shuningdek, Saudiya husiychilar Eronning ko‘rsatmasi bilan ish qilishini ta'kidlab keladi.

Saudiyaning yaqin hamkorlaridan biri AQSh darhol bu hujumlar ortida Eron turganini ma'lum qildi. AQSh davlat kotibi Mayk Pompeo o‘zining tvitterdagi sahifasida shunday yozdi: «Ruhoniy va Zarif diplomatik aloqalar borasida gapirayotgan bir vaqtda Eron Saudiyaga 100 martalab hujum uyushtirishga ulgurdi. Eron bu bilan butun dunyo energetikasiga zarba berdi»,— deb yozdi Pompeo. Uning aytishicha, AQSh o‘zining hamkorlari bilan energetik xavfsizlikni ta'minlash borasida ishlashda davom etadi.

Eron tomoni esa AQShning bu ayblovini mantiqsiz deb atadi: «Maksimal bosim ishlamaganda maksimal yolg‘on yordamga keladi», — deb yozdi Eron tashqi ishlar vaziri Javod Zarif tvitterdagi sahifasida. Iroq bosh vaziri Odil Abdul Mahdi ham bu ishlar Iroq tomonidan uyushtirilgani haqidagi xabarlarni asossiz mish-mishlar gap deb atadi.

Bu voqealardan so‘ng Saudiya Arabistoni podshohligining valiahd shahzodasi Muhammad bin Salmon va AQSh prezidenti Donald Tramp o‘rtasida telefon suhbati o‘tkazildi. Suhbat davomida Tramp AQSh Saudiya xavfsizligi uchun qo‘lidan kelgan yordamni berishini ma'lum qilgan. Reuters’ning yozishicha, dronlar hujumidan so‘ng neftning narxi bir necha barobarga qimmatlashishi va Saudiya, AQSh kabi davlatlarni strategik zaxiralaridan neft sotishga undashi mumkin. Bu mantiqan to‘g‘ri taxmin, chunki har ikki mamlakatning asosiy raqiblari iqtisodiyoti neftning narxiga bog‘liq va bu xomashyo qimmatlashishi ularning foydasiga ishlashi mumkin.

Aramco nafaqat dunyodagi eng katta neftni qayta ishlovchi zavod, balki dunyodagi eng ko‘p foyda ko‘radigan korxona ham hisoblanadi.

Xuraisdagi zavodda butun dunyodagi neftning 1 foizi, Abqayqda esa dunyo neftining 7 foizi qayta ishlanadi. Ularda qayta ishlanadigan neft hajmi kattaligi bois bu zavodlarning bir necha soat ishlamasligi ham butun dunyodagi neft narxiga ta'sir qiladi. Saudiya neft ishlab chiqarish hajmini ikki barobarga kamaytirishi mumkin va agar bu amalga oshsa, dushanba kuni ochiladigan dunyo neft bozorida narx juda ko‘tarilib ketadi. Chunki Saudiyada butun dunyo neftining 10 foizi ishlab chiqariladi.

Bu hujumlar aynan hozir amalga oshirilgani uning chuqur o‘ylab qilinganini ko‘rsatadi. Dunyoning eng serdaromad kompaniyasi hisoblangan Aramco yaqin vaqtlar ichida o‘z aksiyalarini sotuvga qo‘yishga tayyorlanayotgandi. Livanda joylashgan husiychilarga tegishli «Al Masira» telekanalida chiqish qilgan husiychilar matbuot kotibi Yahyo Sarea Saudiyadagi bunday hujumlar yana amalga oshirilishini ma'lum qildi. Uning aytishicha, Saudiyadagi katta operatsiyalardan biri qirollik ichidagi «katta odamlar» yordamida amalga oshirilgan.

Saudiya hukumati hozircha bu borada rasmiy bayonot bilan chiqmadi. VVS’ning yozishicha, Abqayqdagi zavodga so‘nggi marta 2006 yil «Al Qoida» tomonidan hujum qilingandi.

Husiychilar bunday hujumlar uchun borgan sari zamonaviy dronlardan foydalanishmoqda. Ular bunday uchuvchisiz uchish qurilmalarini qayerdan olayotgani noma'lum. Ko‘pchilik bu ishlar ortida Eron turganini aytmoqda, ammo bunga isbot yo‘q.

Bu hujum endi harbiy dronlar sanoqli mamlakatlarda bo‘ladigan davrlar o‘tganini ko‘rsatmoqda. Endi bunday dronlar nafaqat katta derjavalarda, balki oddiy harakatlarda ham mavjud.

Yamandagi urush qachon boshlangandi?

Yamanda urush 2015 yildan buyon davom etib keladi. Husiychilar o‘sha yili mamlakatning katta qismini qo‘lga olib, qonuniy prezident Abd Rabbu Mansur Hodiyni mamlakatdan chiqib ketishga majbur qilgandi. Shundan keyin yirik arab davlatlari Yamanga hukumatning tiklanishi uchun yordam ko‘rsatish harakatini boshladi.

Husiychilarga qarshi tuzilgan koalitsiya bu isyonchilar Eron yordamida harakat qilishini aytib keladi. BMTning ma'lum qilishicha, Yamandagi harakatlar davomida 10 mingdan ortiq kishi halok bo‘lgan. Urush sabab ayni damda Yamanda 22 million kishi insonparvarlik yordamiga muhtoj...