«Biz uruş sababli yutqazdik». Oq uy maʼmuriyatida böliniş boşlandimi?
|14:512 3757 min
AQŞ vitse-prezidenti J.D. Vens respublikaçilarning oraliq saylovlardagi mağlubiyatida oçiqçasiga Eron bilan uruşni aybladi. Prezident Trampning öğli ham Vensning har bir söziga qöşildi.
42 yoşli Jey Di Vens AQŞ prezidenti jamoasidagi eng közga köringan siyosatçilardan biri. Iroqda xizmat qilgan Vens 2023-yilda Trampni “xorijiy uruşlarga kirmaydi”, deb qöllab-quvvatlagandi. U 2023–2025-yillarda AQŞning Ohayodan saylangan senatori ham bölgan. U 2025-yil yanvarida esa AQŞ vitse-prezidenti lavozimini egallagan.
New York Times'ning yozişiça, AQŞ va Isroil Eronga qarşi uruşni 2026-yil 28-fevralda boşlaşi arafasida Vens yopiq doiralarda unga qarşi çiqqan. Aprel oyida esa The Atlantic jurnali Vens Pentagon prezidentga uruş haqida töğri maʼlumot berayotganiga şubha bildirganini yozgandi. Öşanda Vens Pokistonda eronliklar bilan muzokara ham olib borgan, biroq kelişuvga erişilmagan.
Ommaviy maydonda esa Vens odatda Trampni qöllab-quvvatlab kelgan. U hatto 3-sentabrda Oq uyda jurnalistlarga “Men buni uruş deb atamagan bölardim”, degandi. Respublikaçilarning saylovdagi mağlubiyati esa uning ohangini keskin özgartirdi.
Vens nimalardan norozi va nima taklif qildi?
3-noyabr kuni bölib ötgan saylovda demokratlar Kongressning har ikki palatasi ustidan nazoratni qölga kiritdi. Vensning asosiy ayblovi bitta: respublikaçilarning mağlubiyatiga uruş sababçi. U 4-noyabr kuni eʼlon qilgan uzun postida bu fikrni bir neça bor takrorladi.
“Biz uruş sababli yutqazdik. Prezidentning özi ham keça keçqurun şunday dedi”, deb yozdi Vens.
Vensning sözlariga köra, muammo saylovçilar faolligida emas. Respublikaçi saylovçilar saylovga kelgan. “Asosiy muammo şundaki, 2024-yilda Tramp/Vens juftligiga ovoz bergan köplab odamlar 2026-yilda demokratlarga ovoz berdi”, deb taʼkidladi u.
Vens bu xulosasini bir sotsiologning söroviga asosladi. Unga köra, partiyani tark etgan saylovçilar qaytişi uçun tört narsani istagan:
uruşni tugatiş;
yaşaş narxlarining qimmatligi va inflyatsiyaga eʼtibor qaratiş;
Amerikani birinçi öringa qöyiş;
Isroil bilan munosabatlarni özgartiriş.
Vens uruşni oqlamoqçi bölganlarga ham murojaat qildi. “Agar bu uruş bunga arzigan, yaʼni keyingi olti yil davomida Senatni boy beriş bunga arzigan, deb taʼkidlamoqçi bölsangiz, marhamat, şunday qiling”, deb yozdi u.
Vensning takliflari ham şu ayblovlardan kelib çiqadi. U mojaroni diplomatik yöl bilan hal qilişga çaqirgan Fox News boşlovçisining maslahati “oqilona” bölib çiqqanini yozdi.
Immigratsiya masalasida esa Vens noqonuniy işçi yollaydigan bizneslarni qattiqroq nazorat qiliş ğoyasiga oçiq ekanini aytdi. Biroq u noqonuniy muhojirlarga amnistiya beriş taklifini keskin rad etdi.
Tramp va Oq uy qanday munosabat bildirdi?
Vensning posti Oq uyda turliça qabul qilindi. Prezidentning özi esa uni oçiq rad etmadi. NYT manbasiga köra, Vens postni eʼlon qilişdan oldin uni Trampga körsatgan va ijobiy javob olgan. Tramp keyinroq jurnalistlarga Vensning bahosi “asosan töğri” ekanini aytdi. Uning izohlaşiça, uruş qisqa muddatda benzin narxini biroz oşirgan. “Uning bu masalaga munosabatini bilaman… Menimça, yaxşi böldi”, dedi Tramp.
Biroq Tramp uruşni himoya qilişda davom etdi. U Eronga hujum qilişdan “boşqa iloji bölmagani”ni aytdi. “Agar buni yana qilişimga töğri kelsa, yana qilişimga töğri kelardi”, dedi prezident. Uning sözlariga köra, Eronga yadro quroliga ega bölişga yöl qöyib bölmaydi. Trampning fikriça, uruş mağlubiyatning bir qança sabablaridan faqat biri.
Oq uy xodimlari orasida esa yakdillik yöq. Reuters bilan gaplaşgan Oq uy maslahatçisiga köra, ayrim xodimlar postni taşqi siyosatda prezidentdan ajraliş deb baholagan. Boşqa bir rasmiyning aytişiça, yuqori lavozimli xodimlarning aksariyati uçun post kutilmagan bölgan.
Prezident Trampning öğli – kiçik Donald Tramp esa postni qayta joylab, undagi har bir sözga qöşilişini bildirdi.
Respublikaçilar orasida tanqidçilar ham bor. Sobiq vitse-prezident Mayk Pensning apparat rahbari bölgan Mark Şort fikriça, Vens Trampdan uzoqlaşişga urinib, “har qanday holatda yutqazadigan vaziyat”da qolmoqda.
Tramp koalitsiyasidagi yoriqlar
Vensning posti Tramp Eronga qayta zarba beriş-bermaslikni öylayotgan bir paytda yozildi. Reuters manbalariga köra, ötgan hafta AQŞ Markaziy qömondonligi rahbari admiral Bred Kuper Trampga jangovar harakatlarni qayta boşlaş variantlari böyiça axborot bergan.
Tehronda Uitkoff, Tramp, Netanyahu va Vens rasmi tuşirilgan banner / Foto: Reuters WANA orqali
Razvedka baholari yangi zarbalar Tehronning pozitsiyasini tubdan özgartirmasligini körsatgan. Şunga qaramay, manbalardan biri “U Eronni bombardimon qilişni rejalaştirmoqda. Uning gaplariga quloq solmang”, degan.
Yana bir masala – AQŞ mudofaa vaziri Pit Hegsetning taqdiri. Tramp uni uruşning ilk tarafdorlaridan biri deb atagan. Reuters’ning yozişiça, Vensning sözlari Hegsetning siyosiy kelajagini ham savol ostiga qöyadi.
Şu bilan birga respublikaçilar uçun 2028-yilgi prezidentlik saylovi ham muhim. Tramp hozirça Vensni qöllab-quvvatlamagan, “Balki u saylovda qatnaşmas”, dedi. Bu borada yana ehtimoliy nomzod – AQŞ davlat kotibi Marko Rubio esa sukut saqlamoqda.
Foto: AP
Xulosa qilib aytganda, post oçiq bölinişdan köra ehtiyotkor masofa olişga öxşab körinmoqda: Vens Trampni nomma-nom tanqid qilmadi, Tramp ham vitse-prezidentini qoralamadi. Biroq ular örtasidagi farq endi oçiq körinib qoldi. Vens uruşni mağlubiyatning asosiy sababi deb biladi, Tramp esa uni töğri qaror sifatida himoya qilmoqda.
New York Times'ga köra, Eron bilan uruş – Trampning siyosiy koalitsiyasida çuqur yoriqlar paydo qildi. Asosiy sinov esa hali oldinda. Vakillar palatasidagi demokratlar yetakçisi Hakim Jeffris 2027-yilda Kongress nazoratini olgaç, uruşni töxtatiş böyiça qonun qabul qilişni rejalaştirayotganini aytdi. Agar Tramp Eronga qayta hujum qilsa, Vens tanlov oldida qoladi: prezidentni qöllab-quvvatlaşmi yoki öz sözlarida turiş.
