«Odamlar jangga otlandi»: Fransiya pensiya islohotlari tufayli namoyişga çiqdi
|02:00 / 06.12.201919 2827 min
Fransiyada mamlakat prezidenti Emmanuel Makron taklif qilgan pensiya islohotlari tufayli umummilliy namoyişlar boşlandi. Bu sönggi ön yillikdagi eng yirik namoyişlar bölişi kutilmoqda.
Öqituvçilar, jamoat transporti haydovçilari, sud xodimlari, tibbiyotçilar, aviadispetçerlar va boşqa köplab sohalar vakillari köçalarga çiqişgan. Politsiyaçilar orasida ham namoyişlarga qöşilganlar bor.
Namoyişçilar tutgan plakatda «Qaşşoqlik uruğini ekkanlar ğazab hosilini öradi» deb yozilgan
Köplab maktablarda öqiş töxtab qolgan, jamoat transportida uzilişlar yuzaga kelgan, köplab şifoxonalarda juda kam sondagi xodimlar xizmat körsatmoqda.
Sönggi vaqtlardagi eng yirigi deb hisoblanayotgan bu namoyiş Makronning universal pensiya tizimi böyiça taklifiga qöşilmagan kasaba-uyuşmalari bilan kelişilgan holda taşkillaştirilgan.
Kasaba uyuşmalari faollari va namoyişçilar Marselda avtobus harakatini tösib qöyişdi
«Biz iqtisodiyotni töxtatib qöyişimiz kerak. Odamlar jangga otlandi», deya söl kuçlarning Force Ouvriere kasaba-uyuşmasi yetakçilaridan biri Kristiana Grolening sözlarini keltirmoqda Reyters agentligi.
Hukumat norozilik aksiyalari ötkazilişidan avvaldan xabardor edi va transport kollapsi yuzaga kelişi va iqtisodiyotga jiddiy zarar bölmasligi uçun ma'lum tayyorgarlik işlarini amalga oşirdi.
Iş taşlaşlar davom etişi kutilmoqda, ayrim kasaba-uyuşmalari rahbarlari Makron öz rejasidan voz keçmagunça namoyişlar davom etişini ma'lum qilgan.
Islohotlar nega bu qadar norozilik keltirib çiqardi?
Fransiyada önlab turli pensiya dasturlari mavjud. Makron bu tizim murakkab va qimmatga tuşadi deb hisoblamoqda. U pensiya hisoblaşning yagona mexanizmini yölga qöyişni istamoqda.
Prezidentning rejasi har bir işlangan kun uçun ball qöyib boriş tizimini nazarda tutadi. Unga köra, kelgusida pensiya hajmi töplangan ballarga asoslanadi.
Mavzuga oid
Yangi tizimda köplab kasblar vakillari, jumladan, dengizçilar, huquqşunoslar va hatto artistlar pensiya imtiyozlaridan mahrum bölişadi.
Fransiyada pensiya yoşi sönggi 10 yilda 60 yoşdan 62 yoşga kötarildi. Lekin şunda ham bu taraqqiy etgan davlatlardagi eng past körsatkiçlardan biridir. Masalan, Buyuk Britaniyada odamlar 66 yoşdan pensiyaga çiqişadi.
Makron tomonidan taklif qilingan islohot pensiya yoşini yana oşirişga olib keladi, çunki taklif qilinayotgan tartibga köra 62 yoşda nafaqaga çiqiş pensioner yoşidagi fuqaro uçun foydasiz bölib qoladi. Töliq hajmda pensiya oliş uçun fransuzlar 64 yoşgaça işlaşlariga töğri keladi.
Fransuzlarning aksari iş taşlaşga rozi
Jamoatçilik orasida ötkazilgan sörovlardan birining natijalariga köra, aholining 70 foizi iş taşlaşni qöllab-quvvatlaydi, ularning aksar qismi 18-34 yoşdagi kişilardir.
Şu bilan birgalikda, fransuzlarning 75 foizi hozirgi pensiya tizimi islohotga muhtoj ekanini ta'kidlagan, ammo uçdan bir kişigina hukumat adekvat islohot ötkaza olişiga işonadi.
1995 yilda ötkazilgan iş taşlaşlar ham pensiya islohotlari tufayli boşlangan va öşanda uç kun davomida transport tizimida kollaps yuzaga kelgandi. Öşa namoyişlar aholining katta qismi tomonidan qöllab-quvvatlangan, yakunda hukumat ortga çekinişga majbur bölgandi.
Parij metrosining 16 yönalişidan faqat beştasi işladi
Mamlakat içki işlar vaziri Kristof Kastaner mamlakat böylab 250ga yaqin joyda namoyişlar ötkazilişi, şularning ayrimlari tartibsizliklar bilan yakunlanişi kutilayotganini bildirdi.
«Biz namoyişlarda juda köplab odamlar iştirok etişi va qanday xavf mavjudligini bilamiz. Men tartibsizliklar yuzaga kelgudek bölsa zudlik bilan tartibbuzarlarni qölga oliş böyiça topşiriq berdim», degan u.
«Sariq nimçalilar» harakati iştirokçilari yangi namoyişlarga qöşilişini bildirişgan.
Iş taşlaş köplab maktablar faoliyatiga ta'sir körsatdi
Iş taşlaşlarda kimlar iştirok etmoqda
Iş taşlaşda qatnaşmagan odamlar iş joylariga juda katta qiyinçiliklar bilan yetib bormoqda: jamoat transporti kasaba-uyuşmalari a'zolari ham aksiyalarga qöşilişgan.
SNCF temir yöl kompaniyasi ma'lum qilişiça, xodimlarining atigi 10 foizi işga çiqmoqda. Ayrim hududiy yönalişlar aholiga umuman xizmat körsatmayapti.
Nitssada «5 dekabr kuni barça iş taşlaşga» yozuvli plakatlar paydo böldi
Uzilişlar Eurostar va Thalys kabi xalqaro yönalişlarni amalga oşiruvçi kompaniyalar faoliyatiga ham ta'sir körsatmoqda. Eurostar 10 dekabrga qadar poyezdlar harakati jadvaliga özgartirişlar kiritgan.
Parijda metro, tramvay va avtobuslar xizmatini körsatuvçi RATP transport operatori kun davomida uzilişlar bölişidan ogohlantirmoqda.
Metroning 16 yönalişidan faqat 5tasi işlamoqda. Şahar taşqarisidan markazga yetib boriş deyarli ilojsiz işga aylangan.
Sentabr oyida, metro işçilari iş taşlaganida odamlar işga velosiped va samokatlarda qatnaşga majbur bölgandi.
Aviadispetçerlar ham işga çiqişmagan. Air France kompaniyasi içki reyslarning 30 foizini bekor qilgan. EasyJet esa 200dan ortiq reysni bekor qilişga majbur bölgan.
Norozilik aksiyalari butun mamlakat böylab ötkazilmoqda
Şuningdek, hamşiralar, şifoxonalar xodimlari, yuristlar, politsiyaçilar, çiqindi taşuvçilar, energetik kompaniyalar xodimlari va maktablarda boşlanğiç sinflarning öqituvçilari namoyişlarga çiqişgan.
Boşlanğiç sinflar öqituvçilari kasaba-uyuşmasi payşanba kuni maktablarning qariyb 40 foizi işlamasligi haqida ogohlantirgandi. Öqituvçilarning 70 foizidan ortiği namoyişlarda qatnaşiş niyatini bildirgan.
Yuqori sinflar öqituvçilari kasaba-uyuşmasi öqituvçilarning 60 foizidan ortiği iş taşlaşi, lekin barça maktablarda öqiş bölişini ma'lum qilgan.
Fermerlar namoyişlarda qatnaşmasliklarini bildirişgan. Holbuki ularning pensiyasi mamlakatdagi eng kam miqdordagi pensiya hisoblanadi.
Politsiya bilan töqnaşuvlar
Parij, Lion, Bordo, Nant va Fransiyaning boşqa köplab şaharlarida namoyişçilar va politsiya xodimlari örtasida ilk töqnaşuvlar yuzaga keldi.
Namoyişçilar politsiyaga qarata tutunli portlagiçlar va boşqa turli buyumlar uloqtirişmoqda. Lionda politsiyaçilar namoyiş iştirokçilariga közdan yoş oqizuvçi gaz qöllaşgan.
Parij politsiyasi 65 kişi qölga olinganini ma'lum qilgan.
Yelisey saroyidagilarning aytişiça, Fransiya prezidenti Emmanuel Makron fransuzlarning iş taşlaş huquqini e'tirof etgan, şu bilan birgalikda pensiya islohotlarini amalga oşiriş fikrida qat'iyligini bildirgan.
Şu kunlarda Fransiya boş vaziri Eduar Filipp pensiya islohotlari bilan boğliq vaziyatni tuşuntirib beriş uçun çiqiş qilişi kutilmoqda.
