Yangi pasport, propiska va fuqarolik olişdagi hujjatbozliklar – mutasaddilar bilan suhbat
|02:00 / 08.01.202057 54412 min
Sönggi yillarda Içki işlar vazirligi Migratsiya va fuqarolikni rasmiylaştiriş organlari faoliyatida qator özgarişlar amalga oşirilmoqda.
Bu özgarişlarni migratsiya va fuqarolikni rasmiylaştiriş bölimlarida elektron navbat tizimi joriy etilgani, fuqarolar uçun çet elga çiqiş pasportlari beriş tizimi osonlaşgani, çet elga çiqişda söraladigan ortiqça hujjatbozliklarning kamayganida ham köriş mumkin.
Kun.uz tizimdagi özgarişlar, propiska masalasi va boşqa savollarga javob oliş uçun Özbekiston Içki işlar vaziri örinbosari Doniyor Toşxöjayev va IIV Migratsiya va fuqarolikni rasmiylaştiriş boş boşqarmasi boşliği Uluğbek Muhamedov bilan suhbat taşkil qildi.
Suhbat avvalida Doniyor Toşxöjayevdan bir muddat avval Senatning Mudofaa va xavfsizlik masalalari qömitasi raisi Farrux Dadaxöjayevning «pasport stol»larning kriminallaşib ketgani va fuqarolarga körsatiladigan xizmat sifati qoniqarli emasligi borasidagi bayonoti böyiça fikrlarini söradik.
— Farrux Saidahmedoviçning tizim haqidagi fikrlari bilan tanişib çiqdim. «Pasport stol»lardagi pulga xizmat körsatişlar, navbatlar va boşqa noroziliklar böyiça aytgan gaplari barçasi töğri. Faqat bu u kişining özi aytganiday «pasport stol»lar, ya'ni, ötmiş uçun töğri edi.
Hozir Migratsiya va fuqarolikni rasmiylaştiriş boşqarmasi va uning bölimlarida katta özgarişlar qilingan.
Töğri, men korrupsiya umuman yöqoldi, biz yaxşi işlayapmiz, deb aytolmayman. Korrupsiyaning qandaydir elementlari hamon tizimda saqlanib qolmoqda, lekin köplab yangiliklar qilinmoqda.
Masalan, prezident Şavkat Mirziyoyev 2017 yilning fevral oyida içki işlar idoralarida yiğilib qolgan muammolar va ularning yeçimlariga qaratilgan videoselektor ötkazdi. Unda prezident sohadagi muammolar bilan birga yana bir fikrni aytdi: «Men tizimdagi barça sohada sizlarga şaroit qilib beraman va keyin işni talab qilaman». Haqiqatdan ham, şundan keyin tizimga juda katta e'tibor qaratilmoqda.
Mavzuga oid
Hozirgi vaqtda Tergov departamentining öz depozit hisob raqami va unda öz pulimiz bor. Şu orqali boşqalardan pul sörab yurmayapmiz.
2018 yilda vazirimiz Pölat Bobojonovning prezident adminstratsiyasiga kiritgan taklifi böyiça, içki işlar organidagi vazir örinbosarlari va joylardagi boşqarma boşliqlarining örinbosarlari tizimdagi turli yönalişlarga (kurator) rahbar qilib belgilandi. Ular endilikda öşa yönaliş nazoratini ham olib borişmoqda.
Öşa taklifda migratsiya xizmatini Tergov boşqarmasi rahbariga topşiriş hamda buni birinçi bölib Toşkent şahrida sinovdan ötkazib köriş aytilgandi. Bunda Tergov boşqarmasiga migratsiya tizimdagi muammolarni örganiş, ularga yeçim topiş, umuman olganda fuqarolarni rozi qiliş vazifasi qöyildi.
Men sizga örganişlar davomida aniqlangan bir neçta muammolarni aytaman.
Birinçi muammo – tumandagi rahbarlarning özida. Bunda har qanday masala bilan kelgan fuqaro albatta rahbardan imzo qöydirişi kerak bölgan. U propiska böladimi, viza, biometrik pasport, umuman, barça masalada. Bu rahbarlar doim öz xonasida ötirgan va istasa fuqarolarni işini hal qilgan, istasa yöq. Istagan fuqaro bilan xonasida istaganiça ötirgan. Bittagina imzo bilan işi bitadigan fuqarolar esa soatlab navbat kutgan, rahbarning esa bu bilan işi bölmagan.
Biz şuning uçun Toşkent şahridagi barça migratsiya rahbarlarini öz xonasidan taşqariga, xollarga çiqardik. Ular endilikda öz faoliyatini ma'lumotlar burçagi, barça fuqarolarga körinib turadigan joyda olib boradi. Fuqaroning masalasi eşikdan kirişi bilan rahbar yoki uning örinbosari orqali hal qilinmoqda.
Ikkinçi muammo – 2011 yilda tizimda amalga kiritilgan körsatma. Bu körsatma xalq tilida «18-35» nomini olgan. Bu körsatmaga köra, 18 yoşdan 35 yoşgaça bölgan ayol viza rasmiylaştirişga kelganda albatta tumandagi tezkor xodimga (oper) uçraşib, ruxsat olişi kerak bölgan.
Bu ruxsat oliş ham köplab ovoragarçilik va hujjatbozliklarni talab qilgan. Masalan, örganişda şu narsa aniq böldiki, bu tezkor xodimlar aholini haftada ikki kun, seşanba va payşanba kunlari, soat 16:00dan 18:00gaça qabul qilgan. Tezkor vakilni öşa kunlari va öşa vaqtda topiş ham katta muammo bölgan.
Tezkor xodim murojaatçiga kamida önta hujjat töldirib kelişni topşirgan. Buning içida tibbiy tekşiruv, turmuş örtoğidan rozilik va boşqa kerak, kerak emas hujjatlar talab qilingan.
Bu hujjatbozliklardan maqsad ayollarni çetga fohişabozlikka çiqib ketişi va odam savdosining oldini oliş bölgan. Ammo tizimning ikki yillik faoliyati örganilganda, xotin-qizlarning birorta ham fohişalikka ketayotgani yoki odam savdosi qurboniga aylanişi mumkin bölgan holat aniqlanganini körmadik.
Biometrik pasport olmaganlar jami fuqarolarning 0,1 foiziga ham yetmaydi
Uluğbek Muhamedov
Özbekiston Respublikasi fuqarolarining biometrik bölmagan pasportining amal qiliş muddati mamlakat hududida 2019 yil 31 dekabrga qadar belgilangan.
Xöş, Özbekistonda eski namunadagi (nobiometrik) fuqarolik pasportini yangisi (biometrik)ga almaştirmagan fuqarolar qançani taşkil qilmoqda va ular qança miqdorda jarima tölaşga majbur bölişadi? Savolga Migratsiya va fuqarolikni rasmiylaştiriş boş boşqarmasi boşliği Uluğbek Muhamedov javob berdi.
— Vazirlar Mahkamasining 2015 yil 14 dekabrdagi «Özbekiston Respublikasi aholisini biometrik pasport bilan ta'minlaş yuzasidan qöşimça çora-tadbirlar töğrisida»gi qarori qabul qilingan edi. Mazkur hujjat talablariga muvofiq, Özbekiston Respublikasi hududida fuqarolarning nobiometrik şakldagi pasporti amal qiliş muddati 2018 yilning 1 iyul kuniga qadar belgilangan edi. Muddat tugaşiga oz qolganida pasport oliş yoşiga yetgan va Özbekiston Respublikasining nobiometrik şakldagi pasportiga ega bölgan fuqarolar qonunçilikda belgilangan ma'muriy javobgarlikka tortilişi ehtimolini nazarda tutib, aholiga imkoniyat yaratiş maqsadida bu muddat 2019 yilning yakuniga qadar uzaytirilgan edi.
Biz bu borada fuqarolar bexabar qolmasligi uçun turli tarğibot işlarini olib bordik. Xususan, metro, avtobuslar, migratsiya xizmatlari va boşqa jamoat joylarida e'lonlar joylaştirdik.
Vazirlar Mahkamasi huzuridagi davlat personallaştiriş markazidan olingan röyxatlarimiz bor. Bu röyxatga köra, hozirda 5 000ga yaqin fuqarolar nobiometrik şakldagi pasportda qolmoqda (suhbat 2019 yil dekabr oyida yozib olingan - tahr.).
Bu holatlar ham tahlil qilib körilgan va unga köra, biometrik pasport olmagan fuqarolarning köpçiligi bugungi kunda Özbekistonda emas. Bu raqam esa jami fuqarolarning 0,1 foiziga ham töğri kelmaydi.
Endilikda eski namunadagi (nobiometrik) fuqarolik pasportini yangisi (biometrik)ga almaştirmagan fuqarolar Özbekiston Respublikasi Ma'muriy javobgarlik töğrisidagi kodeksining 223-moddasi birinçi qismiga köra, bazaviy hisoblaş miqdorining ikkidan bir qismi (111 500 söm)dan uç baravari (669 000 söm)gaça miqdorida jarima tölaşga majbur bölişadi.
Şuningdek, biz fuqarolarning nobiometrik va çetga çiqiş pasportlari olişini osonlaştiriş maqsadida ikki yönalişda işlarni yölga qöyganmiz. Unga köra, avvallari fuqarolar çetga çiqiş uçun hujjat olişni oylab kutgan bölsa, hozirda bu muddat 10 kunni taşkil qilmoqda.
«2007 yildan 2016 yilga qadar birorta şaxs Özbekiston fuqaroligini ololmagan»
Sönggi yillarda Özbekiston fuqaroligini olgan şaxslar soni ortib bormoqda. Bu borada oldindagi rejalar bilan qiziqdik. Doniyor Toşxöjayev bu borada quyidagi ma'lumotlarni keltirdi.
– Özbekistonda 1992 yildan 2007 yilga qadar fuqarolik olgan şaxslar soni 480 nafarni taşkil qilgan. 2007 yildan 2016 yilgaça esa birorta şaxs Özbekiston fuqaroligini ololmagan.
2016 yil sentyabrdan hozirga qadar 10 mingdan ziyod şaxslarga Özbekiston fuqaroligi berildi. Hozirgi vaqtda yana 223 nafar şaxsga Özbekiston fuqarolini beriş jarayoni ketyapti.
Biz hozir fuqarolik oliş böyiça qonunga özgartiriş kiritiş taklifi bilan çiqyapmiz. Agar bu taklif deputatlar, senatorlar va prezident tomonidan ma'qullansa, hozirgaça fuqaroligi bölmagan şaxslarning 50 foizi qarorni kutmasdan turib Özbekiston fuqarosi deb hisoblana boşlaydi. Ularga pasport rasmiylaştiriladi.
«Propiska tizimida katta özgariş kutilmoqda»
«Propiska» deganda özbekistonliklar uçun oğriqli mavzulardan biri köz oldimizga keladi. Özbekiston öz fuqarolariga propiska tizimini joriy qilgan va uni buzganlarni jarimaga tortuvçi kamdan-kam davlatlar sirasiga kiradi.
Köpçilik özbekistonliklar Toşkent şahri va Toşkent viloyatida özi sotib olgan uyida vaqtinçalik propiskada turib keladi. Aynan propiska sabab yaqin-yaqingaça ham köplab malakali kadrlar poytaxtda işlaş imkoniyatidan mosuvo bölib kelardi. Biz bu borada közda tutilayotgan özgarişlar böyiça ikkala mutasaddidan izoh söradik.
Doniyor Toşxöjayev:
– Biz ham OAVdagi aholi murojaatlari, fikrlarini örganib boramiz. Bu masalani bir kunning özida hal qilişning özi notöğri böladi. Masala uzoq tahlillarni talab qiladi.
Uluğbek Muhamedov:
– Bugungi kunda Toşkent şahri va Toşkent viloyatiga doimiy propiska masalasi avvalo qonun bilan tartibga solingan. Bu qonunni tartibga soliş esa örganişlarga asoslangan. Aytib ötganingizdek, bu masalada murojaatlar juda köp.
Nima uçun Toşkent şahriga propiska yopiq? Biroz izoh bermoqçiman. Propiska yopiq, degan ibora sal noörin, deb hisoblayman. Sababi qonun bilan tartibga solingan 12ta modda bor. Unga köra, kimlar propiskaga ötişi belgilab berilgan.
Prezidentning 2018 yil 26 dekabrda qabul qilingan «Özbekiston Respublikasi fuqarosining xorijga çiqiş biometrik pasportini rasmiylaştiriş va beriş tizimini yaratiş hamda Özbekiston Respublikasi biometrik pasport tizimini modernizatsiya qilişga doir qöşimça çora-tadbirlar töğrisida»gi 4079-sonli qarori bilan, 2021 yildan respublika hududida personallaştirilgan ID kartalar joriy qilinadi.
Hozirda rivojlangan xorijiy davlatlar tajribalari örganilmoqda. ID kartalarni kiritiş çoğida propiska masalasini ham soddalaştiriş rejalaştirilmoqda.
Doniyor Toşxöjayev:
– Bu masala hozirda tegişli vazirliklar tomonidan örganilmoqda. Masalan, Xalq ta'limi, Soğliqni saqlaş, Maktabgaça ta'lim va boşqa vazirliklar. Ular nimani örganmoqda? Deylik, biz propiskani oçib qöydik. Millionlab fuqaro Toşkentga keladi va tabiiyki, davlat öşa fuqarolari oldidagi majburiyatlarini bajarişi kerak böladi. Ya'ni maktab öquvçilari maktabga, boğça yoşidagilar boğçaga joylaşişi, fuqarolar işga joylaşişi, tibbiy va boşqa xizmatlardan foydalanişi kerak. Vazirliklar esa bu borada imkoniyatlarni örganmoqda.
Men bu örganişlarning yakuniy muddatini aniq aytolmayman, lekin eng uzoği 2021 yilgaça, ya'ni ID kartalarga ötiş paytida bu masala hal bölgan böladi.
Uluğbek Muhamedov:
– Aksariyat rivojlangan davlatlarda ID kartalar tizimi amal qiladi. Pasport esa faqat xorijga çiqişda kerak böladi.
Savolni aniq berdingiz, propiska tizimi qaçon bekor qilinadi? Şu örinda bir narsani eslatib ötmoqçiman, bizga propiska tizimini bekor qiliş masalasi qöyilgan, lekin qayd qiliş masalasi bor. Barça vazirliklar imkoniyati örganib çiqilgaç, ID kartalar orqali fuqarolarga yengillik yaratiladi. Bu tizim orqali propiska tizimini töla yöqotiş nazarda tutilgan.
