Gyotening Faust asaridan ta'sirlanib yozilgan bu roman jahon adabiyotining o‘lmas asarlari qatorida tilga olinadi. Romanning bosh g‘oyasi — e'tiqod. Unda Yaratganning borligini rad etadigan jamiyat tanazzulga yuz tutishi mahorat bilan hikoya qilingan.
Asar voqealari Moskvadagi Patriarx ko‘lida boshlanadi. Inson ko‘rinishida Yerga tushgan iblis xiyobonda ikki ijodkor (Mixail Berlioz va Ivan Bezdomniy) Iso alayhissalom aslida umuman mavjud bo‘lmagani haqida gaplashayotganini eshitib qoladi va ular bilan bahsga kirishadi. O‘zini Voland sharifli tarixchi va sehr-jodu bo‘yicha mutaxassis sifatida tanishtirgan iblis xotirjamlik bilan ijodkorlarni mot qiladi:
— Suhbatingiz mavzusi menga qiziq tuyuldi. Qo‘shilsam maylimi?
— Marhamat, — deyishadi yozuvchilar begona odamning qo‘rsligidan ajablanib.
— To‘g‘ri eshitgan bo‘lsam, siz hozirgina Iso (a.s) dunyoga kelmagan deb aytdingizmi?
— Ha, aynan shunday dedik.
— Sinchkovlik uchun uzr, siz hali Xudoning borligiga ham ishonmassiz? Ishoning, bu gapingizni sir saqlashga so‘z beraman.
— Ha, biz Xudoga ishonmaymiz va bu haqda bemalol oshkora gapirish mumkin.
— Voajab! Unda, ayting-chi, Xudo bo‘lmasa, dunyoni kim boshqarmoqda?
— Insonning o‘zi, tabiiyki.
— Iya, o‘zini-o‘zi boshqara olmaydigan inson qanaqasiga dunyoni boshqarishi mumkin? Bu uchun kamida ming yillik reja kerak-ku?! Siz, masalan, bugun kechasi nima qilishingizni bilmaysiz.
— Nega endi, bilaman. Hozir uyga boraman, keyin kechasi MASSOLITda majlis bor, men unda raislik qilaman. Agar boshimga g‘isht tushib ketmasa, — deb kuladi Berlioz.
— Kechirasiz, g‘isht hech qachon sababsiz birovning boshiga tushmaydi. Keyin siz, qo‘rqmang, boshingizga g‘isht tushib o‘lmaysiz.
— Qanday o‘laman sir bo‘lmasa?
— Boshingizni olishadi. Bu ishni rus qizi qiladi...
Xullas, bu muhokama oxirida Xudo yo‘qligini isbotlashga uringan Berlioz sirpanib tramvay yo‘liga yiqiladi va g‘ildirak uning boshini kesib ketadi. Tramvay rulida esa ayol kishi bo‘ladi... Shu tariqa iblisning ilk bashorati to‘g‘ri chiqib u «Moskvaning oyog‘ini osmondan qilishni boshlaydi».
