«Bu OIV va poliomiyelit o‘rtasidagi narsa»: AQShning yetakchi virusologi Covid-19’ga qarshi vaksinadan umid qilmayapti

Access Health International ilmiy markazi prezidenti va boshqaruv kengashi raisi hamda Odam immuniteti tanqisligi virusi (OIV) va inson genomini tadqiq qilish orqali tanilgan dunyoning yetakchi virusologlaridan biri Uilyam Xazeltayn Bloomberg TV telekanaliga bergan intervyusida koronavirus borasidagi fikrlari bilan o‘rtoqlashdi.

 Jamoaviy immunitet haqida

«Jamoaviy immunitet — bu xayolot. U mazkur virus bilan bog‘liq holatda mavjud emas. Bu Shvetsiyada ko‘plab o‘limlarga olib kelgan xavfli xayolot. Men bu so‘zni lug‘atimizdan, fikrlarimizdan butunlay chiqarib tashlagan bo‘lardim. Bu eng yaxshi holatda ham millionlab odamlarning o‘limi demakdir. Biz rostdan ham antibiotiklar ixtiro qilinishidan oldingi davrga qaytmoqchimizmi? Biz rostdan ham o‘rta asrlarga qaytmoqchimizmi?»

 AQShda koronavirusning ikkinchi to‘lqini yuz berishi haqida

«Biz hali birinchi to‘lqindan o‘tganimiz yo‘q, shunday ekan, ikkinchi to‘lqin haqida gapirishga hali juda erta. Biz duch kelgan narsa – sunamiga o‘xshagan uzun to‘lqin. AQShda kasallanishlar soni bo‘yicha tekislikka chiqdik. Bu tekislikdan pastga tushish ancha vaqtni oladi. Hozir esa tepalikka ko‘tarilayotganga o‘xshayapmiz. Va ancha yuqoriga ko‘tarilmoqdamiz. Hozir kuniga 20 mingdan ortiq bemor qo‘shilyapti — bundan ikki oy avvalgi kabi. 1 aprelda 20 ming kishilik ko‘rsatkichdan o‘tgandik. Bu ancha avval bo‘lgandi, hozir esa iyunning o‘rtasi».

 Karantindan erta chiqish haqida

«Biz ochilyapmiz va antibiotiklar endigina paydo bo‘lgan Ikkinchi jahon urushidan keyingi davrga qaytyapmiz. Penitsillinni kashf etdik. Ammo ungacha temir yo‘llarni, shaharlarni qurdik va ertangi kun hech qachon kelmaydigandek yashadik. Infeksiya o‘limga olib kelishini hamma bilardi. Biz o‘sha davrlarga qaytdik. Biz dunyoni vaksina va antibiotiklardan avval qurdik. Shunday davom etamiz, lekin buning badalini to‘laymiz».

 Vaksina haqida

«Agar COVID-19ni davolashda nima eng samarali bo‘lishi borasida garov o‘ynashimga to‘g‘ri kelsa, vaksina 50 foizga, dorilar esa 90 foizga xavfsiz va samarali degan bo‘lardim.  

 Biz vaksinaga ega bo‘lishimiz mumkin, biroq uning qanchalik yaxshi foyda berishini bilmaymiz va uning xavfsizligini aniqlashimiz uchun yana olti oy kerak bo‘ladi. SARS va MERS tajribasi ko‘rsatmoqdaki, ular 15 yildan beri biz bilan birga, vaksinalar qisman samara beradi va uzoq vaqtga immunitet hosil qilmaydi. Balki omadimiz kelar, balki yo‘q. Vaksina to‘liq xavfsiz va samarali bo‘lmasligi ehtimoli katta, balki aksincha. Gap bu aksinchaning qanchaligida. 

 Men 1986 yilda OIVga qarshi vaksina yaratilmasligi haqida gapirgan yagona inson edim. Hozirgi holatda unchalik qat'iy fikrda emasman. Bu kasallik – odamlar bas kela olgan OIV va poliomiyelit o‘rtasidagi narsa. Ammo koronaviruslar gripp virusiga o‘xshab qaytadi. Bu virus yanagi yilga xuddi o‘sha odamga yana yuqishi mumkin. Biz immun tizimimizga moslashib olgan virusga duch keldik. Bu virusning unga qarshi kurashimizni yo‘qqa chiqarishda qo‘llaydigan 20ga yaqin quroli bor».

 Dori haqida

«Hozir bor e'tibor vaksinaga qaratilgan, ammo yaqin ikki-uch oy ichida dorilarga katta qiziqish bo‘lishini ko‘rasiz. Biz SARS (g‘ayrioddiy zotiljam) va MERS (Yaqin Sharq respirator sindromi)ni davolash uchun dorilar ishlab chiqarilishiga guvoh bo‘ldik va o‘sha davrdagi ko‘plab dorilar hozirda klinik sinovlarning birinchi yoki ikkinchi bosqichidan o‘tmoqda. Shunday ekan, yaxshi yangiliklar bo‘ladi».

 Sayohatlar haqida

«Xavfsiz va samarali vaksinaga ega bo‘lmas ekanmiz, sayohatga chiqishni istaydiganlar uzoq kutishlariga to‘g‘ri keladi. Men birinchi navbatda sayohatlar xavfsiz bo‘lishiga ishonch hosil qilgan bo‘lardim. Xavfsizlik choralarini ko‘rgan bo‘lardim: N95 respiratori va ko‘zlarimni mahkam to‘sib turadigan ko‘zoynak taqardim. Barcha zarur choralarni ko‘rayotganimga ishonchim komil bo‘lishi lozim».