«Xalq sabr qilişdan çarçadi». Lukaşenkoning raqibi mojaroli intervyu berdi va köp ötmay qölga olindi
|16:52 / 19.06.202037 70214 min
Avgust oyida Belarusda prezidentlik saylovlari ötkaziladi. Mamlakatda 26 yil içida ilk marta prezidentlik saylovlarida intriga paydo bölgani haqida gapirişmoqda. Belarusda minglab odamlar mustaqil nomzodlarni qöllab imzo töplayapti.
Öz navbatida Lukaşenkoning raqiblariga har xil tahdidlar bölib ularning korxonalari tekşiruvdan ötkazilmoqda. «Meduza» saylovlarda Aleksandr Lukaşenkoning asosiy raqibi sifatida qaralayotgan Viktor Babariko bilan suhbat uyuştirdi. Ma'lum bölişiça, Babariko 20 yil boşqargan «Belgazprombank»da tekşiruvlar boşlangan. Lukaşenko saylovdagi raqibini rasman firibgarlikda ayblab çiqdi.
(Intervyu e'lon qilinganidan bir neça soat ötib Viktor Babariko qölga olingan. Uning uyida ham tintuv boşlangan)
– Kuç tuzilmalari siz boşqargan «Belgazprombank»ga borişdi, keyinçalik bankda rahbar özgardi. Sizga yaqin odamlar qölga olindi. Bank atrofida nimalar bölyapti?
– Men bir oydan buyon bank xodimi emasman, şu sabab bu borada heç kim menga aloqaga çiqqani yöq. Menimça, bularning barçasi menga qaratilgan siyosiy buyurtma ekanini hamma yaxşi tuşunib turibdi. Töğrisi, hozir bank atrofida nima bölayotganini bilmayman.
– Ya'ni, bank xodimlariga qilingan tazyiqni avvalo prezidentlikka nomzod bölganingiz uçun qilinyapti deb öylaysizmi?
– Men tomonimdan qarasangiz, mantiqan şunday. Bizning faoliyatimiz atrofida ğalati harakatlar zanjiri paydo bölgan. Qarang, biz haqqoniy saylovlarni qöllaşimizni aytyapmiz, deklaratsiya qabul qilyapmiz, qolgan nomzodlarni ham buni qöllaşga çorlayapmiz va bir neça kun ötib biz çet eldan yordam olayotganimiz haqida keskin çiqişlar, odamlarimizga tahdid qilişlariga guvoh bölyapmiz.
Keyin biz bu tahdidlarga munosabat bildiryapmiz va kimdir tahdidga uçrayotgan bölsa, uni himoya qilişimizni aytyapmiz. Bu vaqtda «Privat Lizing» korxonasi haqida (Bu korxona Babariko boşqargan bankning mijozi bölgan va Lukaşenko saylovdagi raqibi aynan mana şu korxona orqali firibgarliklarda qatnaşganini aytgandi – tahr.) ma'lumot çiqyapti. Emişki, bu korxona 2016 yildan buyon firibgarlik işlarida aralaşgan va şunça vaqt «kuzatuvda bölgan». Axir qanaqasiga bir korxona 4 yil davomida firibgarlik qilganiga qarab turiş va çora körmaslik mumkin?
Keyin yana izohlaşdiki, xorijiy bankdan kelişi kerak bölgan qandaydir hujjatni kutişgan va u dekabrda kelgan. Xöp, öşa qurğur qoğoz dekabrda keldi deylik. Yanvarda milliy bank tekşiruv ötkazdi, öşanda men boşqaruv rahbari edim. Tabiiyki qandaydir kamçilik topişgan. Ammo 5 oy ötib men prezidentlikka nomzodimni ilgari surdim va köp ovoz oladigandek bölganimdan keyin öşa bir parça qoğoz hammaga kerak bölib qoldi. Menimça, bularning hammasida boğliqlik bor.
Mavzuga oid
Mening eng yaqin döstlarimga nisbatan ham bosim qilişmoqda. Bank xodimlaridan taşqari şunçaki menga yaqin bölgan odamlarni ham uşlab ketişgan. 72 soat ötgaç ham ularga heç qanday ayblov qöymay 10 kunlab uşlab turişmoqda. Keçirasiz-u, bunday bosimni kötariş uçun odamdan köp narsa talab qilinadi.
– OAVda bank xodimlari sizga qarşi körsatma berayotgani haqida xabarlar paydo böldi.
– Bunday gaplar beş kundan buyon çiqib yotibdi. Bunça uzoq vaqt davomida nimani gapiriş mumkin ekan, hayronman. Odamlarning qiynalayotgani menga ruhiy bosim yuklamoqda. Bizning bank mamlakatda uzoq yillar eng yaxşi tijoriy bank bölib kelgan. Buni köplab reytinglar körsatgan. Albatta, bölayotgan işlarni qabul qiliş oson emas...
– Bölayotgan voqealarni saylov bilan boğlayapsiz. Ayting-çi, reytingingiz yuqori ekanini qaçon bildingiz?
– Belarusda ijtimoiy sörov ötkaziş imkoni yöq. Ularni faqat bitta rasmiy taşkilot ötkazadi. Hozir internet orqali ovoz berişni ham taqiqlab qöyişdi. Ammo muqobil nomzodlarni qöllab-quvvatlayotganlar köpayib borayotganini köryapmiz. Masalan, biz 300 ming imzo töpladik. Vaholanki, nomzod sifatida röyxatdan ötiş uçun 100 ming imzo ham yetarli edi. Biz raqamlarni yaşirmay e'lon qilyapmiz va bu hukumatga yoqmayapti.
– OAVda imzo töplaş jarayonidagi navbatlar tasvirlangan suratlar tarqaldi...
– Ha, şundan ham körişingiz mumkin. Odamlar amaldagi hukumat uçun imzo qöyişmayapti. Bu holat esa hukumatga yoqmayapti.
– Belarus hukumati uçun bunday kayfiyat kutilmagan va qörqinçli deyiş mumkinmi?
– Ha. Menimça, hukumat bu narsani tuşunmayapti. Tasavvur qiling, prezident öz odamlarini «narodets» (kiçik millat ma'nosini beradigan kamsituvçi söz) deb ataşi mumkinmi? Bu uning (ya'ni Lukaşenkoning) odatiy sözi. U butun boşli Yevropadagi mamlakat poytaxtini (Minskni) «qanday toza şaharça» deb ataşi mumkin. Odamlar davlatga tegişli buyumdek hisoblanadigan bu qadar işonçdan hayratga tuşiş mumkin. Balki şu işonç «Virus yöq narsa, axir men uni körmayapman-ku», deb gapirişga imkon bergandir. Oqibatda odamlar stadionlarga, paradga borişdi.
Belaruslar xotirjam xalq, ammo ular bunaqa hurmatsizlikdan çarçaşdi. Hukumat tuşunişi kerak, gap muqobil nomzodlarda emas, şunçaki xalq sabr qilişdan çarçadi. Babrikoni yoki boşqa odamni olib taşlaş asosiy masala emas. Gap şundaki, Belarus ortiq avvalgidek bölmaydi. Bu yangi Belarus. Ammo hukumatda «Men bunga yöl qöymayman, heç kimga bermayman», deguvçilar rahbar. Nima, biz krepostnoylar-u, mamlakat xususiy korxonami?
Mening kampaniyam «Men – menejyer» degan şior bilan olğa bormoqda. Men korxona rahbari böliş uçun konkursda qatnaşgani öz nomzodimni körsatdim. Korxonaning aksioneri – xalq. Xalqqa bu manzur bölmoqda, odamlar qaysidir şaxsiy kompaniyaning quli emas, mamlakatning egasi ekanliklarini tuşunib yetişmoqda.
– Saylovda nomzodingizni ilgari suriş fikri qaçon paydo böldi?
– Menga ikki narsa turtki böldi. Belarus hukumatida tinmay iqtisodiy möjiza yaratganliklari haqida gapirişdi, ammo bu möjiza gazga belgilangan qulay narx, neftni qayta işlaş imkoniyati va bizga berilgan kreditlar evaziga paydo bölganini aytişmadi. Ötgan yil oxirida ularning oldiga kelişdi-da (Rossiyadan) «Xöş, yana pul xohlasangiz, 31-yöl xaritasiga (göyoki Rossiya va Belarusning munosabatlarini yaqinlaştiradigan kelişuv. Unda ikki mamlakat özaro yagona valutaga ega bölişi kabi birlaşişlar mavjud. Belarusda buni suverenitetga daxl qiliş deb baholaşgan) imzo çeking», deyişdi. Bu xaritani heç kim körmagan, ammo hamma bu suverenitetga daxl qilişini tuşunib turibdi.
Yana bir narsani hisobga olişmayapti, mamlakatda sobiq ittifoq nima ekanini bilmaydigan va öz davlatida yaşaşni istaydigan avlod paydo böldi. Ammo bizga «Keçirasiz, bunaqasi öxşamadi», deyişyapti. Aynan hukumatning siyosati şunday holatga olib keldi.
Keyin esa koronavirus paydo böldi. Hukumat bu vaqtda nafaqat öz xalqi ustidan genotsid uyuştirdi, balki aql bovar qilmas beparvolik körsatdi. Ana şunday vaqtda heç kim kutmagan voqea sodir böldi – fuqarolik jamiyati uyğondi. Belaruslar birlaşdi, özlarini, öz şifokorlarini himoya qiliş kerakligini anglaşdi. Ular hukumatga emas, faqat özlariga suyanişlari mumkinligini tuşunib yetişdi.
Öz navbatida men ham hukumat öz fuqarolarini oyoqosti qilmaydigan, aksinça himoya qiladigan davlatda yaşaşni xohlayotganimni sezdim. Nabiralarim ham şunday davlatda yaşaşini istadim.
– Siz yetarli imzo töplaganingiz haqida gapirdingiz. Ayting-çi, röyxatga oliş vaqtida ular soxta deb topilmasligiga qançalik işonasiz? Masalan, Rossiyada mana şunday holat kuzatilgandi.
– Biz jarayonni juda yaxşi bilamiz. Imzolar böyiça maxsus guruh işlamoqda va ularni bitta tizimda birlaştiramiz. Şunda imzolarni soxtalaştirişning imkoni bölmaydi. Barça sodir bölişi mumkin bölgan holatlarni inobatga olganmiz. Hali mustaqil Belarus davlati tarixida heç qaçon 100 mingdan ortiq imzo töplagan nomzod saylovga röyxatdan ötmay qolmagan. Heç qaçon! Agar bu gal şunday bölsa, hukumat qörqib ketib mağlubiyatini oldindan tan olgan böladi.
– Taşviqot bilan boğliq muammo bölişini kutyapsizmi?
– Imzo töplaş vaqtida nomzodning faqat biografiyasi keltiriladi. Çinakam taşviqot esa nomzod sifatida röyxatga olişganidan keyin boşlanadi. Davlat telekanallarida taşviqot borasida muammoga uçraşimizni taxmin qilyapmiz, ammo ma'lumot yetkaziş uçun boşqa vositalar ham köp. Belarusda internetning roli juda katta. Ijtimoiy tarmoqlar, internet resurslar orqali yaxşigina tarğibot işlarini olib boriş mumkin.
– Sizning tarafdorlaringiz orasida rahbarlar yoki budjetdan maoş oladiganlar bormi?
– Bilasizmi, qonunsizlik, yolğon barçaning sabr kosasini töldirgan. Bizda lavozimi yoşi va jinsidan qat'i nazar hamma oyoqosti qilinişi mumkin. Masalan, generalni qanday hurmatsiz qiliş mumkin? Bu past ketiş. Prezident esa uning oldida hamma bir xil ekanini aytadi: rahbar ham, general ham, budjetdan maoş oladigan ham...
Virus yuqtirib olgan şifokorlar yetarliça himoya vositalari bilan ta'minlanmaganiga qaramay, hammasiga özlari aybdorliklarini eşitib qizarişga majbur qilindi. Keçirasiz, piçoq borib suyakka qadaldi. Bu qadar kamsitilişdan hamma çarçadi. Şu bois biz elektoratimizni toifalarga ajratmaymiz.
– Odamlar saylovlarda qatnaşişga qançalik tayyor?
– «Halol odamlar» degan loyiha doirasida odamlar saylovga jalb qilinmoqda. Umid qilamiz, bu foyda beradi. Çunki obröli odamlar, masalan, maktab direktorlarining gapini köpçilik hurmat qiladi.
Yana bir jihatga e'tibor beriş kerak. Aleksandr Grigoreviçda doim 80 foiz bölmasa-da, kamida 50 foiz zaxira bilan ustunlik bölgan. Bu gal biz saylov natijalarini soxtalaştirişning oldini oliş uçun öz elektoratimizning sonini sanab boramiz. Buning imkoni bor. Ammo natijalar yana soxtalaştirilib, qöpol qilib aytganda, 3,5 million belarusdan «prezident öğirlansa» va aldangan saylovçilar maydonlarga çiqişsa, men albatta ular bilan birga bölaman.
– Umuman, hozir odamlarning kayfiyati qanday? Ular rivojlanişning yevropaça yönalişini istaşmoqdami yoki rusça?
– Biz belarusçasiga rivojlanişni, çinakam iqtisodiy mustaqil davlat qurişni istaymiz. Tamom!
26 yil davomida mamlakatni şunday holatga keltirib qöyişdiki, göyoki tört tomonimiz duşmanga töla va döstimiz yöqdek. Xalqimiz juda tinçliksevar va bizni qanaqasiga duşmanlar örab olgan bölsin? Bizda köp narsa böyiça qarama-qarşi fikrlar bor: davlat ramzlariga, tilga, Rossiyaga, Yevropaga, Amerikaga, xullas barça narsaga bölgan munosabatlarda har xillik bor. Ammo xalqni bir narsani birlaştirgan: biz çinakamiga mustaqil davlat tuzişni istaymiz. Qolganini keyin hal qilamiz.
Hayron qolaman, bizda qimmatbaho nima bor ekanki, hamma bizga hujum qiliş haqida orzu qilayotgan bölsa? Ertaga öngdan, çapdan, janubdan, şimoldan bostirib kelişadi deyiş ahmoqlik-ku! Bunaqa bölmaydi axir. Belaruslar şunçaki öz davlatlarida risoladagidek yaşaşni istaşmoqda.
– Keça yana bir nomzod Svetlana Tixanovskaya uni öz nomzodini olişga majburlaşayotganini aytdi. Sizga bunaqa işoralar berişmadimi?
– Tixanovskaya keyin nima deganini bilasizmi? Baribir saylovda qatnaşaman, dedi!
Biz dastlabki 100 mingta imzoni töplaşimiz bilan telefonim qönğiroqlardan «yorilib ketdi»: yaşirin tanişlarim meni qölga olişlaridan ogohlantira boşlaşdi. Men bunaqa bosimni kötarişga tayyorman. Yaqinlarimni men sabab uşlab turişganidan vijdonim qiynalyapti, ammo mening qarindoşlarim, döstlarim «9 avgustgaça çidaymiz, axir şunça yil çidadik-ku...», deyişdi. Belaruslar bunday davlatda ortiq yaşay olmaydi, buni xohlaşmaydi ham.
– Belarusda saylov kampaniyasi vaqtida faollarni qölga oliş holatlari avval kuzatilgan. Hozir-çi?
– Hozirça bunaqasi bölgani yöq. Axir biz hali nomzod ham emasmiz, ammo bosim şunçaki dahşatli darajada! Odamlar yolğondan köngli ayniydigan darajaga keldi. Hukumat koronavirus bilan bilan alday boşlagandi, hozir ham aldaşda davom etmoqda. Heç kim heç narsaga işonmay qöydi. Aytgança, işonmay töğri qilişadi.
– Belarusda bu yil hukumatni almaştiriş imkoni bormi?
– Albatta, men bunga işonaman Eng dahşatlisi, buni hukumatning özi tuşunmayapti. Hozir ham tinçgina çetga çiqişi mumkin bölgan hukumat... Heç bir nomzod kimdir qatl etilişi taklifi bilan çiqmayapti, hamma «Örtoqlar, 26 yil yetarli muddat. Yaxşigina xayrlaşaylik», demoqda.
Şu örinda savol tuğiladi: saylov 9 avgustda ötarmikin yoki keyingi yilga qoldiriladimi? Nima bölsa ham, endi belaruslar özgarişdi. Ha, ular özgarişdi! Balki hukumatdagilar saylov ötsin, keyin hammasini joyiga tuşirib olamiz, deb öylayotgandir, ammo endi hammasi oldingidek bölmaydi. Belaruslarni endi ortga qaytariş imkonsiz!
Hozirgi vaqtda Viktor Babariko qölga olingan. U öğli bilan birga «Belgazprombank» işi böyiça söroq beriş uçun olib ketilgan. Ma'lum bölişiça, hozirgaça 400 ming kişi prezidentlik saylovlarida qöllaşini ma'lum qilgan Babariko pul yuviş va soliqlardan qoçişda ayblanmoqda.
