Intervyu: Azamat Akbarov - «soxta diplom» voqeasi va oliy ta'limdagi muammolar haqida
|01:24 / 12.10.202023 46211 min
Şu yil boşida Samarqanddagi «Ipak yöli» turizm xalqaro universiteti sobiq birinçi prorektori Azamat Akbarovning xorijda olgan PhD ilmiy daraja diplomi qalbaki bölib çiqqani aytilgan va u işdan olingan edi. Universitet oradan 9 oyga yaqin vaqt ötib, bu haqdagi xabarlarga raddiya berdi va ulardagi iddaolar öz isbotini topmaganini ma'lum qildi.
Universitet matbuot xizmatiga köra, Azamat Akbarov diplomi soxta bölgani uçun emas, balki öz xohişiga köra işdan böşatilgan.
«Vakolatli organlar tomonidan olib borilgan tergov harakatlari natijasida uşbu ayblov öz isbotini topmagan va bugungi kunda jinoyat işi tugatilgan», — deyiladi raddiyada.
Kun.uz uşbu mavzu atrofida paydo bölayotgan savollarga javob oliş maqsadida Azamat Akbarov bilan intervyu taşkil qildi.
Prorektor bilan intervyu davomida boşqa mavzular, xususan Özbekistondagi oliy ta'lim muammolari, tuşunarsiz qolayotgan kredit modul tizimi, onlayn darslar, moliyaviy mustaqillik olgani da'vo qilinayotgan OTMlar haqida ham söz bordi.
— «Ipak yöli» turizm xalqaro universitetiga kelişingiz, bu yerda sizga qanday vazifalar qöyilgani hamda qisqa iş faoliyatingiz davomida bu vazifalarning qançasini amalga oşira olganingiz haqida gapirib ötsangiz.
— Çet eldaligimda tajribalarimni vatanimda joriy etişni maqsad qilgandim. Bu yerdagi maqsadim – öqiş tizimini xalqaro andozalar asosida taşkil qiliş va uni davlatning «yumşoq kuçi»ga aylantiriş edi.
Masalan, hozirda dunyoning eng yaxşi universitetlari 100taligining 60ga yaqini AQŞdagi universitetlar hisoblanadi. Janubiy Koreya ham butun dunyoga universitetlari bilan tanilmoqda.
«Ipak yöli» turizm xalqaro universitetini oçişdan maqsad – uni Özbekistonning «yumşoq kuçi»ga aylantirib, filiallarini xorijiy davlatlarda ham oçiş va bu orqali iqtisodiy foyda topiş közlangan.
Universitetda darslar 5 kun va bu kunlarda talabalar faqat 5ta fan öqiydi. Talabalar özlarini qiziqtirgan boşqa fanlarni internetdan örganişlari mumkin böladi. Ularga dars berişda köproq amaliyot va kamroq nazariya usulidan foydalaniş kerak. Universitetning maqsadi talabalarga Özbekistondan çiqmay turib, xorijiy universitetlar ta'limini beriş.
Mavzuga oid
— Keling, endi öşa siz xorijda, ya'ni Bosniya va Gersegovinada olgan diplomning Samarqandda qalbaki deb topilişi va işdan ketişingiz bilan boğliq voqealar haqida gaplaşsak. Ayting-çi, özi nima bölgan edi? Ya'ni sizning diplomingiz soxta ekanligi böyiça nafaqat Oliy attestatsiya komissiyasi, balki Bosniya tomoni ham xulosa bergan edi.
— Özi umuman, 2018 yilda universitetda 10ga yaqin tajribasiz, ingliz tilini bilmaydigan, hatto ayrimlari muqaddam sudlangan xodimlardan iborat jamoa öz faoliyatini boşlagan.
Universitet öquv rejasi ham mahalliy andozalarga tuşib qolgandi. 2019 yil avgust oyida işga çiqqanimda, menga yuklatilgan vazifalarni bajarişni boşladim.
Bu jarayonda tabiiyki, eskirgan bölimlarni qisqartirib, kadrlar, jamoa masalasini qayta körib çiqdim. Birinçidan, universitetdagi kadrlarning köpçiligi egallab turgan lavozimiga javob bermasdi.
Ikkinçidan, ularning ingliz tilini bilmasligi xalqaro universitet uçun katta muammo edi. Çunki çet tilini bilmaydigan öqituvçi öz tizimiga yangilik kiritolmaydi. Uning yangiliklarni oliş imkoniyatlari çeklangan böladi. Natijada men Ispaniya, Angliya, Janubiy Koreya, Şvetsiyadagi vatandoş mutaxassislarni, şuningdek, xorijiy öqituvçilardan jami 15ga yaqin mutaxassis taklif qilişga majbur böldim. Bu paytda universitetning 60ga yaqin mahalliy öqituvçilari ham bor edi.
Şu orada universitetning sobiq prorektori bu işlardan norozi holda ijtimoiy tarmoqlarda turli tuhmat va böhtonga töla intervyularni tarqatişni boşladi.
Şuningdek, universitetni turli radikal kuçlardan, çetdan keladigan kuçlardan himoya qiliş uçun 1-bölim xodimi javob beradi. Ammo u ham öziga yuklatilgan vazifani bajariş örniga, öqiş jarayonlariga jiddiy aralaşa boşladi. U şuningdek, jamoani menga qarşi boşqara boşladi.
Iş bunday davom etişi mumkin emasdi. Va men 6 yanvar kuni öz xohişim bilan ariza yozişga qaror qildim. Bu universitetga, ilm tuğiladigan joyga va talabalarga hurmatim uçun edi. Bu jarayonlar universitetga ziyon yetkazişini xohlamadim. Bu talabalar va xodimlarga zarar yetkazişi kerak emasdi.
Qiziq jihati, men 6 yanvar kuni ariza yozgan bölsam, 7 yanvar kuni bu haqda negativ fikrlar bilan yozilgan maqola e'lon qilinyapti. Bundan körinadiki, bu iş oldindan puxta öylab, amalga oşirilgan.
Şuningdek, men işdan böşaşim bilan mening taşabbusim bilan çetdan olib kelingan öqituvçilar ham tazyiqqa olina boşladi, maoşlari tölab berilmadi. Bu maoşlar hamon tölanmagan holda qolmoqda. Bunga Oliy va örta maxsus ta'lim vazirligi hamda Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi e'tibor qaratişini xohlardim.
— Ayblovlar e'lon qilingan paytda nega ijtimoiy tarmoqlarni tark etdingiz, şuningdek, bu holatlar böyiça özingiz biror izoh bermadingiz? Nega universitet endi raddiya beryapti? Bu holatlarni ertaroq aniqlaşning iloji yöqmidi?
— Raddiya borasida qömitaning özi fikr bildiradi, deb öylayman (Turizmni rivojlantiriş davlat qömitasi nazarda tutilmoqda. — tahr).
Men Vatanga yaxşi niyatda ta'limni rivojlantiriş uçun qaytgandim. Aynan universitetga kelişim ham şartnoma bilan, 5 yil içida bir qator vazifalarni bajariş, tizimni yölga qöyib beriş uçun edi.
Rosti, şu voqealardan keyin biroz tanaffus olişni xohladim. Şuningdek, iş jarayonidan ham uzilib qolmadim. Oila ham tebratiş kerak. Şuning uçun bu paytda onlayn tarzda turli xorijiy universitetlar öquvçilariga dars berdim.
— Özbek ta'lim tizimiga yaqin yillardan boşlab kredit-modul tizimi degan tuşunça kirib keldi. Bu yil universitet va institutlardan 35tasi mana şu tizimga ötgani e'lon qilindi.
Lekin köpçilik hali bu tizimni töğri tuşungani, anglab olgani yöq. Biz yangi tizimga ötdik deyayotgan universitetlarning hatto köpçilik öqituvçisida tayinli tuşunça yöq. Qolaversa, qançalik ğalati tuyulmasin, kredit-modul tizimi uçun hali birorta ham hujjat yöq ekan.
Xöş, juda sodda tilda tuşuntirganda, bu qanday tizim va nimasi bilan an'anaviy öqiş tizimidan farq qiladi? U bizga nima uçun kerak?
— Kredit tizimi ustunlikni talabaga beradi. Hozirgi an'anaviy tizimda esa ustunlik universitetlarda bölib turibdi. Ular bir tizimga 12ta fan qöyadi.
Talaba 12tadan bittasini olmasa ham sessiyadan yiqilişi mumkin. Kredit modul tizimi esa talabaga özining 4 yillik jadvalni mustaqil tanlaş imkoniyatini beradi. Talaba istasa, ta'limni 4 yilda yoki 7 yilda yoki aksinça 3 yilda ham bitirişi mumkin. Masalan, «Ipak yöli» universitetida 1 semestrda 5ta fan, ya'ni 30ta kredit bor.
Talaba universitetning 240ta kreditini özlaştirişi kerak. Ta'limning neça yil davom etişi ahamiyatsiz. Talaba 1 semestrda 20 kredit, boşqasida 40 kredit olişi mumkin. Ya'ni talaba öz vaqti va imkoniyatidan kelib çiqib, ta'limi vaqtini özi belgilaydi.
— Prezident Mirziyoyev şu yil qatnaşgan bir yiğilişda oliy ta'lim muassasalarida nomutaxassislik fanlarini qisqartiriş haqida gapirgandi. Endi bu faqat prezident gapirgani uçun emas, eng rivojlangan davlatlarda ham şunday, universitetlarda fanlar soni köp bölmaydi.
Xöş, bu tizimga bizda qanday ötilyapti? Eşityapmizki, hozir OTMlarda 3-4 ta fanni olib taşlaş örniga birlaştirib yuborilyapti. Yani fanlar nomi şunçaki umumiylaşyapti.
Xöş, sizningça bu tizim aslida qanday bölişi kerak?
— Har bir fan kerak, ammo mutaxassislikka aloqasi bölmagan fanlarni umuman öqitmaslik kerak. Hatto bitta fanni taniş-bilişçilik qilib, 2ga bölib 2 nafar domlaga beriş holatlari ham böladi.
XXI asrda nomutaxassislik fanlarini öqitişdan kimga foyda?! 10-15 yilda universitetlar konsepsiyasi özgarib ketadi. Talaba özi istasa, boşqa fakultetlardan ham ma'lum bir fanlarni öqişi mumkin. Bu mutaxassisliklararo hamkorlik deyiladi. Çunki har bir talabaning turli xil jihatlarini rivojlantiriş kerak. Hozir köryapmizki, ma'lum sohani bitirgan talaba işsiz qolib ketişi ham mumkin.
— Universitetlarning özini özi moliyalaştirişi borasida fikrlaringizni bilmoqçi edim. Ayting-çi, rivojlangan davlatlar universitetlari bu tizimni qanday taşkillaştiradi?
— Ğarbda, rivojlangan davlatlarda universitetlar işlab çiqariş korxonalaridek işlaydi. Rektor, dekanlarning maqsadi universitetga imkon qadar foyda keltiriş hisoblanadi.
Şuning uçun ğarb korxonalari moliyaviy inqirozga uçrasa, tizimni birinçi taşlab ketadigan ularning rahbarlari böladi.
Ular öz mas'uliyatini sezgan holda korxonadan ketadi yoki öz oyligini qisqartiradi. Şuning uçun 1-navbatda har bir rektor, dekan tijorat qoidalarini juda yaxşi bilişi kerak.
Özini özi moliyalaştiriş tizimi, avvalo, kafedralardan boşlanadi. Ya'ni har bir kafedraning tuşumi va çiqimi körib çiqiladi. Özini özi moliyalaştirişda öquv rejalarining raqobatbardoşligini ta'minlaş kerak. Şuningdek, universitetlar 5 yillik biznes rejasi: qança talaba qabul qiladi, qança xorijlik professor jalb qiladi, qança elektr energiyasi işlatişi kabilarni qamrab oladigan dasturni yaratişi kerak.
— Pandemiya davrida butun dunyoda bölgani kabi Özbekistonda ham ta'lim şakli, jumladan oliy ta'limda onlayn şaklga ötdi. Lekin bu darslarning ötilişi, talabalar tomonidan özlaştiriş darajasi haqida oçiqça gaplaşadigan bölsak, heç kim deyarli sifatli ta'lim olayotgani yöq.
Bu tizim sinovdan ötolmadi hisob. Xöş, mutaxassis sifatida ayting-çi, nega bizda bu tizim bunçalik sifatsiz taşkil qilinmoqda, özi onlayn darslarda sifatni ta'minlaş mumkinmi?
— Onlayn ta'limning kamçiliklari köp. Birinçidan, oylab uyda qolib ketgan talabada stress boşlanadi. Ikkinçidan, onlayn ta'lim inklyuziv ta'limga zarba beradi. Öquv jihozlaridan talabaning foydalanolmasligi kabi. Uçinçidan, onlayn öqiş insonlar orasida tengsizlik, tabaqalanişni kuçaytirib, adolatsizlikni köpaytiradi.
Oliy ta'lim mutasaddilariga bu boradagi xalqaro tajribani örganişlarini, xorij universitetlari bilan örtada hamkorlikni yölga qöyişni sörab qolardim.
— Suhbat yakunida kelgusi rejalaringiz haqida töxtalsangiz. Yuqoridagi voqealardan keyin ham «Ipak yöli» turizm xalqaro universitetidan sizga taklif böldimi yoki taklif bölsa, u yerga qaytiş niyatingiz bormi?
— Hozirda universitetdan taklif bölgani yöq, agar taklif bölsa, universitetni Özbekistonning «yumşoq kuçi»ga aylantiriş uçun qaytiş niyatim bor.
