Pisand qilinmayotgan deputatlik sörovlari: buning uçun kim javob beradi?
|22:04 / 22.12.202021 39115 min
Sönggi vaqtlarda davlat taşkilotlarida oçiqlikka, OAV va jamoatçilikka nisbatan qaraşlar birmunça yaxşi tarafga özgardi. Lekin ijro hokimiyati – vazirliklar, davlat organlari va mahalliy hokimliklar xalqning qonuniy vakillari hisoblangan deputatlarning sörovlariga beparvolik bilan qaraş holatlari hozir ham ançagina köp uçramoqda.
Oliy Majlis Qonunçilik palatasi devonining Kun.uz'ga bergan ma'lumotlariga köra, 2020 yilning 9 dekabriga qadar palata deputatlari tomonidan turli vazirlik va taşkilotlarga 285 ta deputatlik sörovi yuborilgan.
«Aslida bu raqamlar köproq bölişi ham mumkin, çunki, hududlarda yurgan vaqtida ba'zi deputatlar sörovni röyxatga olmasdan özlari imzolab tegişliligi böyiça berib yuborişadi. Natijada, deputatlik sörovi qaysidir mansabdorning iş stolida nazoratga olinmasdan ham qolib ketişi mumkin», – deyiladi ma'lumotda.
Deputat sörovini mensimaslik – qonunni mensimaslik bilan barobar
Avvalo ta'kidlaş örinliki, budjetdan maoş olib, qimmatbaho maşinalar va boşqa imtiyozlardan foydalanuvçi amaldorlar öz faoliyati borasida xalq vakillariga hisob berişga, sörovlariga javob yöllaşga ham vijdon, ham qonun oldida majburdir.
«Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunçilik palatasi töğrisida»gi konstitutsiyaviy qonunning 12-moddasiga köra, Qonunçilik palatasi deputati davlat organlarining, xöjalik boşqaruvi organlarining mansabdor şaxslariga saylovçilarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini ta'minlaş bilan boğliq masalalar yuzasidan asoslantirilgan tuşuntiriş beriş yoki nuqtayi nazarini bayon etiş talabi bilan sörov yuborişga haqli.
Qonunçilik palatasi deputati söroviga javob 10 kundan keçiktirmay yozma ravişda berilişi va u kimning nomiga yuborilgan bölsa, öşa mansabdor şaxs yoki uning vazifalarini vaqtinça bajarayotgan şaxs tomonidan imzolanişi şart.
Şu kabi normalar «Parlament nazorati töğrisida» va «Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi töğrisida»gi qonunlarda ham belgilab qöyilgan.
Mavzuga oid
«Köpçilik rahbarlar deputatlik söroviga beparvo»
«Bizga aholidan juda köplab murojaatlar böladi, pandemiya davrida asosan telefon va telegram orqali murojaatlar bilan işladik. Murojaat keldimi, endi biz ularni töplab, ijro hokimiyati vakillariga murojaat qilamiz», – deydi parlament a'zosi Navröz Rizayev.
«Vazirliklarga yuborayotgan deputatlik sörovlarimiz içida ba'zilari amalga oşmoqda, lekin bu borada bizni mulohazaga çorlayotgan masalalar ham yöq emas. Masalan, köpçilik rahbarlar deputatlik söroviga beparvo qaraydi.
Qonunçilikda sörov qaysi rahbar nomiga yuborilgan bölsa, şu mansabdor tomonidan javob berilişi kerakligi qat'iy belgilab qöyilgan. Lekin köpinça vazirlarga yuborgan sörovlarimizga vazir örinbosarlari, hattoki bölim boşliqlari imzo qöyib javob berib yuboradi.
Navröz Rizayev
Masalan, Soğliqni saqlaş vaziriga bundan 2-3 oy avval 600 mingga yaqin aholi yaşaydigan Samarqand viloyatining Urgut tumani tuğruq kompleksiga atigi 50 örinli joy ajratilgani haqida sörov yuborganmiz. Yana ikkita hududdagi qişloq vraçlik punktlarini ta'mirlaşga mablağ ajratişni söradik. Yana Jörobtepa degan hududimizda 80 ming kişiga xizmat qilgan katta kasalxona bölgan va hokimiyat bu binoni zaxirasiga olib qöygan. Biz işçi guruh tuzaylik, bu masalani hal qilaylik deb ham murojaat qildik.
Lekin heç qaysi masalada Soğliqni saqlaş vazirligi tomonidan amaliy harakat körmadik, yuborgan javoblari ham «şablon» javoblar: Masalani örganib çiqdik, deyiladi; keyin vajlar keltiriladi va: «Biz sizni tuman hokimi yoki viloyat hokimiga murojaat qilişingiz lozim deb topdik, masalani ular hal qiladi».
Keçirasiz, siz nima qilib ötiribsiz, janob vazir? Agar bu muammo yeçiş imkoniyati hududiy rahbarlarda bölganida biz vazirga murojaat qilib nima qilardik», – deydi deputat.
«Dasturga kiritamiz»
Navröz Rizayev elektr energiyasi va suv muammolari haqida ham töxtaldi.
«Elektr energiyasi sohasida ham şu ahvol. Urgut qişloqlaridagi simyoğoçlarning ahvoli juda yomon. Şuni viloyat mas'ullari heç qaçon borib körmagan. Hozirgi kunda bular ham almaşdi, lekin haligaça bu masalada heç kim deputat söroviga javob bermadi.
Yoki eskirib ketgan transformatorlar va suv masalasi. Heç kim örganib hal qilaylik, kelinglar, demaydi. Hammasi kelasi yildan dasturga kiritamiz, deydi. Nima uçun bugun qilmaymiz şuni, bolajonlarimiz maktablarda sovuqda ötiribdi, şifoxonalar sovuq. Yana 10-15 yil kutib yaşaş kerakmi?» – deydi Oliy Majlis deputati.
«Moliya vazirligi va Xalq ta'limi vazirligi köpinça javoblarni keçiktiradi yoki şablon javoblarni beradi»
Qonunçilik palatasining boşqa bir deputati Ğayrat Abdiyev ham mavzu yuzasidan öz fikrlari bilan örtoqlaşdi.
«Vazirlik va hokimliklarning aksariyatida deputatlarning söroviga nisbatan munosabat ijobiy tarafga özgardi, lekin şundaylari bor – haliyam bu masalada beparvo. Masalan, hududimda (Samarqand viloyati Urgut tumani) 3–4 yil avval ikkita sport binosi qurilişi boşlangan. Keyinçalik, Bolalar sportini rivojlantiriş jamğarmasi tugatilgaç, moliyalaştiriş töxtab qolgan. Davlat budjeti evaziga qurilişi boşlangan binolar şu holiça neça yildan beri yomğir va qorlarda turibdi. Moliya vazirligi bu masalada qilgan murojaatimga javob bermadi.
Ğayrat Abdiyev
Har kuni kamida 5-10 ta oğzaki va yozma murojaatlar böladi. Elektr energiyasi, gaz va suyultirilgan gaz, yöllarning ahvoli masalalarida 10dan ortiq vazirliklarga deputatlik sörovlarini yubordik. Hammasida munosabat har xil, ijobiy natijalar ham böldi. Masalan içki işlar vaziri Pölat Bobojonov aqlli svetofor örnatilişida amaliy yordam berib, şaxsan xatga javob berdi. Lekin Moliya vazirligi va Xalq ta'limi vazirligi köpinça javoblarni keçiktiradi yoki şablon javoblarni beradi.
Suyultirilgan gaz vaqtida berilmasligi va yetişmasligi töğrisida bizga Urgut tumanining qişloqlaridan tinimsiz ravişda murojaatlar böladi. Sörov bergan kunimizda esa «Hududgazta'minot» korxonasi şu kuniyoq dalolatnoma tuzib, bizga hisobot qilib beryapti. Unda mahalla raisi va mas'ullar gaz tarqatilgani va bu yerda muammo bölmaganini aytib imzo qöyyapti. Mahalla kim köproq şikoyat qiladigan bölsa yoki kimlardan köproq qörqişsa, öşalarga suyultirilgan gaz berib, «andişani oti qörqoq» deb ötirgan qariyalar va noçorlarga deyarli suyultirilgan gaz yetib bormayapti», – deydi Ğayrat Abdiyev.
«Bizdan yordam söralgan holatlarning birortasida sörov javobsiz qolmagan» — hukumat vakili
Mavzu yuzasidan hukumatning parlamentdagi vakolatli vakili Ma'rufjon Tojiboyevning fikrlari bilan ham qiziqdik. Uning aytişiça, deputatlar va senatorlar sörovlari vakolatli vakil tomonidan muntazam umumlaştirilib boriladi.
«Umumlaştiriş natijasiga köra, deputat sörovlaridan ayrimlariga belgilangan muddatdan bir neça kun keçikib, şuningdek, davlat idorasining birinçi mansabdor şaxsi imzolamasdan berilayotganlari mavjud. Mazkur kamçiliklar doimiy muhokama qilinişi bilan birga, mansabdor şaxslar rahbariyat tomonidan jiddiy ogohlantirilgan.
Şuningdek, Vazirlar Mahkamasi tomonidan deputat sörovi bilan işlaş tartibi qayta takomillaştirilgan holda tasdiqlanib, barça davlat idoralari va mahalliy hokimiyatlarga yuborilgan. Tartibga asosan, agar ayrim mansabdor şaxslar deputat söroviga javob yuborilayotgan sanada iş joyida bölmasa (bemorligi, xizmat safarida), sörovning özida mansabdor şaxsning iş joyida bölmagani va uning örniga örinbosar imzolaganiga izoh berilişi amalga kiritilgan.
Şuningdek, har bir davlat idorasi va hokimlikda parlament bilan işlaş böyiça mas'ullar belgilandi.
Deputat sörovi böyiça joriy yilning 9 dekabr sanasidagi tahlillarga e'tibor beradigan bölsak, Oliy Majlis Qonunçilik palatasi deputatlari tomonidan davlat boşqaruv organlari va mahalliy ijro etuvçi organlarning mansabdor şaxslariga 254 ta deputat sörovi yuborilgan. Şundan 167 tasi vazirliklarga, 24 tasi davlat qömitalariga, 38 tasi mahalliy hokimiyatlarga va 25 tasi boşqa taşkilotlarga yuborilgan.
Mazkur yuborilgan sörovlarning eng katta qismi Xalq ta'lim vazirligi tizimidagi mansabdor şaxslarga – 30 ta, Soğliqni saqlaş vazirligi tizimidagi mansabdor şaxslarga – 22 ta, moliya vaziriga – 19 ta, Uy-joy vazirligi va Energetika vazirliklariga 18 tadan; mahalliy hokimliklardan esa Qaşqadaryo viloyatiga – 12 ta va Toşkent viloyatiga 7 ta deputat sörovlari yuborilgan.
Mazkur sörovlarga turli muddatlarda, jumladan, Moliya va Energetika vazirliklari tomonidan sörovlarga 1 kundan 20 kungaça vaqtida javob berilmagan.
Biroq, şu bilan birga, tahlillar şuni körsatmoqdaki, garçi bizning nazorat hujjatlarimizda ba'zi sörovlar muddati buzilib ijro etilgan deb körsatilgan bölsa-da, mazkur sörov aslida yuborilgan mansabdor şaxsga yetib bormagan, bu kabi holatlar ham uçrab turibdi.
Oliy Majlis Qonunçilik palatasi nazorat tahlil bölimi tomonidan yetkazib berilgan barça deputat sörovlari qat'iy nazoratga olingan, biroq deputatlar tomonidan tegişli ravişda qaydlovdan ötkazmasdan yuborilgan sörovlarni nazoratga oliş imkoni mavjud emas.
Agar deputat tomonidan sörovga javob olişda yordam beriş söralsa, şu kunning özidayoq deputat yuborgan sörov kim tomonidan örganilayotgani va qaçon javob berilişi aniqlanadi. Bu haqda deputat xabardor qilinadi.
Amalda deputatlar tomonidan şunday murojaatlar bir neça marotaba bölgan va qisqa muddatlarda javobi olingan. Ayrim holatlarda esa javob berilgan, lekin deputatga yetib bormagan holatlar ham bor.
Hozirda men tomonimdan Oliy Majlis Qonunçilik palatasi nazorat tahlil bölimi mas'ul xodimi bilan qat'iy tizim örnatilgan bölib, unga asosan har haftada deputat sörovlari va ularga berilgan javoblar böyiça ma'lumot almaşinuvi yölga qöyilgan.
Deputat yuborilgan sörovning nusxasi bölim orqali menga yetkazib berilgan kunning özidayoq Vakolatli vakil kotibiyatida ijrosi nazoratga olinadi.
Bizga nusxasi yuborilgan yoki deputat tomonidan javob berilişiga yordam beriş söralgan deputat sörovdan birortasi javobsiz qolmagan», – deydi Vazirlar Mahkamasi vakili.
«Deputatlik sörovlari va olingan javoblarni internetda e'lon qilib boriş kerak»
Vaziyatga Özbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Huquqiy siyosat tadqiqot instituti bölim boşliği Otabek Toşevdan ham izoh oldik.
«Deputat va senatorlar sörovi qonunçiligimizda parlament nazorati örnatişning bir usuli sifatida mavjud. Uşbu tartib 8 ta norma bilan tartibga solinadi.
Deputat yoki senator söroviga belgilangan vaqtida javob bermaganlik uçun Ma'muriy javobgarlik töğrisidagi kodeksning 193-moddasi bilan javobgarlik belgilangan. Unga köra, davlat organlarining, fuqarolar özini özi boşqariş organlarining, mulkçilik şaklidan qat'i nazar korxonalar, muassasalar va taşkilotlarning mansabdor şaxslari tomonidan parlament sörovini, deputat, senator sörovini körib çiqmasdan qoldiriş yoki ularni körib çiqiş muddatlarini uzrli sabablarsiz buziş yoxud ular yuzasidan bila turib notöğri ma'lumotlarni qasddan taqdim etiş – mansabdor şaxslarga BHMning 3 baravaridan 7 baravarigaça miqdorda jarima solişga sabab böladi.
Otabek Toşev
Bizning institut tomonidan tahlil ötkazilganida deputat sörovlariga ijro hokimiyati va davlat boşqaruv organlari tomonidan yuzaki va vaqtida javob berilmaslik holatlari aniqlandi. Bu deputatlik söroviga e'tiborsizlik qilinayotganidan dalolatdir.
Bundan taşqari, viloyat, tuman va şahar kengaşi deputatlari tomonidan yuborilgan sörovlar köp bölsa ham sifat jihatdan yaxşi tuzilmagan, ba'zilari qonunçilik talablariga ham töğri kelmaydi. Töğri, bu yerda deputatlar yurist emas, köpçiligi fermer, tadbirkor yoki boşqa soha vakili bölişi mumkin. Lekin deputatlik sörovida uning predmeti, kötarilayotgan masalaning aniq holati va u töğri taşkilotga yönaltirilgan bölişi kerak.
Ba'zida murojaatlarga deputatlik sörovi sifatida qaralmoqda. Şuningdek, asosan hokimlar boşçilik qiladigan mahalliy kengaş deputatlarining köpçiligi ijro böğinida işlaydiganlar, korxona rahbarlari ham böladi. Bular köpinça hokimlarga tobe hisoblanadi va bu ularning deputatlik sörovi samarador emasligiga olib keladi.
Bizningça, deputatlik sörovi muhokamalarini qonunçilik palatasining rasmiy saytida e'lon qilib boriş kerak. Kelgan javoblarning e'lon qilinişi şaffoflik va talabçanlikni oşiradi.
Deputatlik söroviga vaqtida javob berişni nazorat qiliş deputatning özida qoladi. Agar sörovga muddatida yoki asoslantirilgan holda javob berilmasa deputat tegişli tartibda prokuratura organlariga murojaat qiladi.
Bundan taşqari, deputatlar oqibatlar bilan emas, sabablar bilan ham kuraşişi kerak. Kötarilgan muammolarni umumiy jamlab qonunlar qabul qilişga taşabbus bilan çiqişlari lozim.
Institutimiz tomonidan tahlil qilganimizda, son jihatidan sörovlarni köpaytiriş uçungina deputatlik sörovlarini yuborişayotganiga ham duç kelmoqdamiz. Örganganlarimiz içida qisqa murojaatlarni ham deputatlik sörovi sifatida yuborayotganlarini körmoqdamiz», – dedi Otabek Toşev.
«Boş prokurorga yuborgan sörovimizga javob berişlarini sörab oxiri yalindik...»
Ötgan oyda parlamentning boşqa bir a'zosi Rasul Kuşerbayev deputatlik sörovi javobsiz qolsa, mansabdorga jinoiy javobgarlik belgilaş taklifini bildirgan edi.
«Qonun qabul qilganimiz bilan köryapmiz, bu narsalar amalda işlamayapti-ku! Masalan, 5-6 nafar deputat boş prokuror nomiga yuborgan sörovimizga 3 oydan keyin javob berildi. Özimiz yalindik oxiri çiqib: ey, javob beringlar iltimos, deb…
Mening taklifim, javobgarlik masalasini ham olib kirsak, kerak bölsa, deputatlik söroviga javob bermagani uçun javobgarlikni Jinoyat kodeksiga kiritaylik. Jinoiy javobgarlik masalasini qöyaylik. Qolgan sohalarda bor-ku, murojaatlar tartibini buzadigan bölsa, şunaqa çoralar köriladi. Buni ham kiritaylik», – degan edi Kuşerbayev.
Mavzu dolzarbligi, aytilişi va hisobga olinişi kerak bölgan jihatlar talayligidan, maqolamiz hajmi ham salmoqli böldi. Xulosani esa muştariylarning öziga havola etsak. Zero, maqsadimiz – muammo va uni hal etiş zarurati borligi, şu bilan birga, uning içida turli murakkabliklar va albatta, yeçim ham yöq emasligini körsatiş.
