— 2021 yil boshidan beri jahon bozorida o‘simlik yog‘i narxlari 21 foizga oshdi. O‘zbekistonda esa 30 foiz oshgani kuzatilmoqda. Bu qadar yuqori tafovutning sabablari nimada?
— To‘g‘ri, jahon miqyosini oladigan bo‘lsak, narxlar 21 foizga oshdi. Biz kungaboqar yog‘i import qiladigan asosiy davlat Rossiyada narxlar 30 foizdan ziyod darajada yuqoriladi. Shu sababli bizda ham narxlar 30 foizgacha oshishi kuzatildi.
Bundan tashqari, Rossiyada narx oshishi bilan birga, bizdagi logistika xizmatlari ham bor. Narxlarning oshish sur'atlari logistika jihatdan ham farq qiladi.
Tayyor mahsulotni olib kelish uchun logistika xarajatlari bo‘ladi. Pandemiya sababli logistika xizmatlari narxlarida o‘sish kuzatildi.
Shuning uchun jahon bozori yoki Rossiyaning ichki bozoridagi kungaboqar yog‘i narxining o‘sishi bilan bizning ichki bozordagi kungaboqar yog‘i narxi o‘sish tendensiyasi farq qiladi. Asosiy sabab shunda.
O‘tgan yili 258 ming tonna o‘simlik yog‘i import qilganmiz. Shundan 68 foizi Rossiyadan, qolgan qismi Qozog‘iston va Ukrainadan olib kelingan.
— Monopoliyaga qarshi kurashish qo‘mitasi tomonidan paxta yog‘i va chigiti narxi shakllanishi ustidan nazorat kuchaytirilgani xabar qilindi. Bu narxlarga qanday ta'sir qiladi?
— Qo‘mitaning tegishli buyrug‘iga asosan, kompleks o‘rganish tashkil etildi. Nazorat kuchaytirildi.
Biz bu ishni ikki yo‘nalishda amalga oshiramiz. Birinchisi, narx bo‘yicha, ya'ni narxlarga ta'sir etuvchi omillarni, ularning shakllanishi, nimalar narxlar oshishiga ta'sir qilgani yuzasidan o‘rganishlar olib borilmoqda.
Ikkinchi yo‘nalishda yog‘-moy korxonalarini yoki ularga chigit yetkazib beruvchi klaster korxonalarining o‘zaro munosabatini o‘rganamiz. Bunda har qanday til biriktirish holatlari, bozordagi ulushi 35 foizdan yuqori xo‘jalik sub'yektlarining narxlarni sun'iy ushlab turishi bor-yo‘qligi, mahsulot tanqisligini keltirib chiqarish maqsadida bir-biri bilan kelishib olinganlik harakati tekshiriladi.
Narx masalasiga kelsak, respublikamizda bugungi kunda 80 dan ortiq yog‘-moy ishlab chiqaruvchi korxonalar bor. Shundan 23 tasi – «O‘zyog‘moysanoat» uyushmasiga a'zo korxonalar. Bular monopolist sifatida davlat reyestriga kiritilgan. Ya'ni biz ularning narxlari shakllanishi yuzasidan o‘rganishlar o‘tkazishimiz mumkin.
