«Fukusima»dagi avariya Germaniya AESlardan voz keçişiga qanday ta'sir körsatdi?

«Men har doim atrof-muhitga karbonat angidrid gazini çiqarmaydigan texnik jihatdan xavfsiz bölgan atom elektrstansiyalarini yopişni ma'nisiz deb bilaman. Buni sotsial-demokratlar ham qaçondir tuşunib yetişadi», deya bayonot bergandi u.

Lekin Yaponiyadagi halokat uning murakkab texnikaning insonning mutlaq nazoratida böla olişi haqidagi işonçiga putur yetkazdi. Fojiadan uç kun ötib, kansler Yaponiyadagi «aql bovar qilmas halokat» tufayli «biz Germaniyadagi AESlardan foydalaniş muddati borasida qilgan qarorimizni töxtatamiz», deb e'lon qildi.

AESdagi avariya GFRning siyosiy landşaftini özgartirib yubordi

«Fukusima»dagi avariya Germaniyadagi siyosiy landşaftni özgartirib yuborişini Merkelning partiyadoşi Ştefan Mappus his qilib kördi. Atom energetikasi tarafdori bölgan Baden-Vyurtemberg federal yerlarining boş vaziri Mappus «Ittifoq 90/Yaşillar» partiyasi vakili bölgan Vinfrid Kerçmanga saylovlarda mağlub böldi.

Avvaldan atom energetikasidan voz keçiş tarafdori bölgan partiya Germaniyada federal yerlarga konservatorlarning 60 yillik hukmronligidan söng ilk bor ğalaba qozondi. Uç oy ötib, 2022 yilning oxiriga qadar Germaniyada atom energetikasidan voz keçiş haqidagi qaror qabul qilindi. Bunga javoban tört kompaniya zararlarni qoplaş uçun davlatni sudga berdi.

2021 yilning 8 martida Germaniya iqtisodiyot va energetika vaziri tomonlar kelişişganini e'lon qildi: davlat atom elektrstansiya operatorlariga 2,43 milliard yevro miqdorida tovon pul tölaydi. Şu tariqa, avvaliga AESlarni yopişni istamagan Merkelning özgargan pozitsiyasi badali soliq tölovçilar gardaniga yuklanadigan böldi.

Muqobil energiya manbalariga keskin tarzda ötiş

Katta ehtimol bilan «Fukusima»dagi AES avariyasi bölmaganida Germaniya muqobil energiya manbalariga bunçalar tez va keskin ravişda ötmagan bölardi. Masalan, Yaponiyaning özida birov atom energiyasidan voz keçiş haqida gapirayotgani yöq. Fransiya, Buyuk Britaniya va AQŞ kabi davlatlar hukumatlari esa, atom elekrstansiyalarni karbonat angidrid gazini past miqdorda tarqatişini inobatga olib, buni iqlim özgarişi muammolari yeçimiga hissa qöşiş deb qaraşmoqda.

Iqlim özgarişi böyiça davlatlararo ekspertlar guruhi ham şunday nuqtayi nazarda sobit turibdi.

Atrof-muhitni muhofaza qiliş va yadro xavfsizligi böyiça federal vazirlik davlat kotibi Yoxen Flasbart AES yordamida iqlimni himoya qilişni illyuziya deb biladi. Zero, AESlarning dunyodagi energiya bilan ta'minlaş borasidagi hissasi juda oz bölib, 5 foiz atrofida.

«Töğrisini aytganda, bu kelajakka möljallangan energiya ta'minoti emas. Bu mamlakatlar (yadro energetikasidan foydalanuvçi – tahr.) tiklanuvçi energiyaning istiqbolidan mahrum bölib qolişmoqda. Bunday qaror qabul qilayotganlar xuddi şunday muammolarga duç kelişadi. Biz buni avtomobil sanoatida his qilib kördik. Çunki kelajak içki yonuv dvigatelining özida emasligini keç tuşunib yetdik», deydi Flasbart.

Atom energetikasi hammada ham yöq

Energetika böyiça mutaxassis Dirk Uve Zauer (Axen texnika oliy maktabi) atom energetikasi özini qoplamasligiga işonçi komil: «elektr energiyasining liberallaşgan bozoriga ega davlatlarda moliyaviy risklar davlat tomonidan qoplansagina AES qurilişi mumkin». Bunga misol qilib Fransiya va Finlandiyani keltiriş mumkin. «AES quriş uçun erkin moliyaviy bozorda mablağ topişning imkoni yöq», deya ta'kidlaydi u.

Yoxen Flasbart rivojlanayotgan mamlakatlarda yadro energetikasining istiqbolini körmayapti. «Texnologik jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlarki, birinçidan, bu texnologiyani özlaştirişda, ikkinçidan, stansiyalar qurilişini raso narx va raso muddatlar amalga oşirişda qiyinçiliklarga duç kelayotgan bölsa, rivojlanayotgan mamlakatlar haqida nima deyiş mumkin?» deya savol qöyadi u.

Yadroviy çiqindilar xavfsizligini ta'minlaş böyiça federal taşkilot rahbari Volfram Kyonig ayrim mamlakatlarda yadro energetikasini rivojlantirişning boşqa sabablari borligini gumon qiladi. «Ötmişda bu texnologiyadan fuqarolik maqsadlarida foydalanişdan taşqari harbiy sohada qöllaş jihati ham bölgan», deya eslatadi u. «Barqaror siyosiy tizimga ega bölmagan» davlatlarning bunday texnikadan foydalanişida şunday risk mavjudligini istisno qilib bölmaydi.

«Tiklanuvçi manbalar borgan sari arzonlaşib bormoqda, atom energiyasi esa, aksinça qimmatlaşib ketyapti», deya işonç bildiradi Yoxen Flasbart.

U hozirdanoq AESdan olinadigan energiya quyoş batareyalari va şamol generatorlari işlab çiqargan energiya bilan raqobatlaşa olmasligi va bu tendensiya kuçayişini ta'kidlagan. «Tiklanuvçan energiya manbalari salohiyati yetarliça baholanmayapti», deya qayd etadi Flasbart.

Siyosiy konsensusning yirik ğalabasi

Germaniya 2022 yilgaça yadro energetikasidan voz keçişga, şuningdek, 2038 yilga borib kömir bilan işlaydigan elektrstansiyalarni yopişga qaror qabul qilgani bois, tiklanuvçi manbalardan olinadigan energiya hajmi tez sur'atlarda oşirilişi şart. Ustiga ustak, içki yonuv dvigatellaridan voz keçilişi ham elektr energiyasiga bölgan talabni oşirib yuboradi. Energetika böyiça mutaxassis Zauer bunday vaziyatda «ambitsiyalari kuçliroq maqsadlar» qöyişni taklif qilmoqda va ularga erişiş mumkin deb hisoblaydi.

Yoxen Flasbart Yaponiyaning «Fukusima-1» AESda bölgan avariyadan keyingi voqealar, xususan, mamlakatda yadro energetikasidan töla voz keçiş haqidagi qarorni «uruşdan keyingi Germaniya tarixida konsensusning eng katta yutuği» deb atagan. «Ön yillik içki jiddiyatlar bir neça oy içidagina bartaraf bölgan va yadro energetikasidan köp partiyaviy kelişuv tufayli voz keçişga qaror qilingan», deya sözlariga yakun yasagan u.