Namanganga uskuna sotgan buxorolik tadbirkor sud qarorlaridan nega norozi bo‘lmoqda?

U boshdan kechirgan voqeaning qisqacha mazmuni shunday: 2014 yilning avgust oyida Xurshid Tursunov namanganlik tadbirkor Akmaljon Mamajonovga Xitoyda ishlab chiqarilgan ichimlik suv qadoqlovchi qurilmani kelishuv asosida, tilxat orqali sotadi.

U bu uskunani Buxoroda tadbirkorlik qilish uchun olib kelgan. Ammo Buxoroda qazilgan artezian quduqdan chiqqan ichimlik suvining tarkibi iste’molga yaroqsizligi bois faoliyatini davom ettira olmasdan, uskunani sotishga majbur bo‘ladi.

A.Mamajonov «MODEL HX-28 MULTI- FUNCTION PLASTIK BOTTLE BLOWER» nomli 5 litrli polietilen suv idishi tayyorlovchi apparat, «MODEL HX-28 MULTI- FUNCTION FAR-INFRARED HEATER» nomli polietilen suv idishini qizdirib beradigan uskuna va suvni filtrlovchi 4 dona uskunalarni 37 mln 568 ming so‘mga teng 16 ming AQSh dollariga sotib olishga kelishib, pullarni ikki oy ichida yetkazishga va’da berib, tilxat yozadi.

Keyinchalik A.Mamajonov X.Tursunovdan sotib olgan uskunalarini «Osiyo Giyohi» MChJ balansiga kirim qiladi. Orada 4 yil davomida X.Tursunov pulni undirish uchun sarson bo‘lgani, vodiy yo‘lida uning sheriklari avtohalokatga uchraganiga batafsil to‘xtalib o‘tirmaylik, mayli.

Bu voqealardan so‘ng 2018 yil 22 noyabrda A.Mamajonov shu va boshqa qilmishlari uchun Jinoyat kodeksining 168-moddasi 3-qismi «a» bandi bilan sudlanadi. JIB Uchqo‘rg‘on tuman sudi hukmiga ko‘ra, uskunalar Xurshid Tursunovga qaytarilishi belgilanadi.

JIB Namangan viloyat sudi apellyatsiya instansiyasining 2019 yil 13 martdagi ajrimi bilan hukm o‘zgarishsiz qoldiriladi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’atining 2019 yil 11 iyundagi ajrimi bilan apellyatsiya instansiyasining ajrimi bekor qilinib, ish yangidan apellyatsiya instansiyasida ko‘rish uchun yuboriladi.

Jinoyat ishlari bo‘yicha Namangan viloyat sudi apellyatsiya instansiyasining 2019 yil 17 sentyabrdagi ajrimi bilan hukm o‘zgartirilib, A.Mamajonovdan jabrlanuvchi Xurshid Tursunovga 29 mln 835 ming so‘m undirish belgilanadi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’ati kassatsiya instansiyasining 2021 yil 20 apreldagi ajrimi bilan apellyatsiya instansiyasining 2019 yil 17 sentyabrdagi ajrimi bekor qilinib, ish yana bir bor yangidan apellyatsiya instansiyasida ko‘rish uchun qayta yuborilgan.

Namangan viloyat sudi jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’ati apellyatsiya instansiyasining 2021 yil 4 iyundagi ajrimi bilan hukmning fuqaroviy da’voga oid qismi o‘zgartirilgan:

• Sudlanuvchi A.Mamajonovdan jabrlanuvchi Xurshid Tursunovning foydasiga 20 mln 715 ming so‘m undirish;
• Farg‘ona viloyati Toshloq tumani Yangi Guliston ko‘chasi 21-uy manzilida joylashgan A.Soyipovga tegishli suv ishlab chiqarish sexida saqlanayotgan «MODEL HX-28 MULTI- FUNCTION PLASTIK BOTTLE BLOWER» nomli 5 litrli polietilen suv idish tayyorlanadigan apparati, «MODEL HX -28 MULTI- FUNCTION FAR- INFRARED HEATER» nomli polietilen suv idishini qizdirib beradigan uskuna va 4 dona suvni filtrlovchi uskunalarni jabrlanuvchi Xurshid Tursunovga qaytarish majburiyati Toshloq tuman Majburiy ijro bo‘limiga yuklatilgan.

Sudning ayni damdagi amalda bo‘lgan so‘nggi qaroriga ko‘ra, Tursunovga qurilmaning ishlatilgan muddati uchun 20 mln so‘m miqdorida yemirilish zarari to‘lanishi va dastgohning o‘zi qaytarilishi kerak.

Ammo unga o‘zi sotgan dastgoh o‘rniga eskiroq va quvvati kichikroq boshqasi taklif qilinmoqda. Tursunov esa bundan norozi.

Sud hukmidan norozi bo‘lgan Xurshid Tursunov tomonidan kiritilgan shikoyatda uskuna va filtrlar ishlatilib, yaroqsiz holga keltirib qo‘yilganligi uchun bozor narxida baholanib, uskunaning pulini undirib berishi so‘ralgan. Ammo uning shikoyati qanoatlantirilmasdan qoldirilgan.

So‘nggi apellyatsiya instansiyasi ajrimida uskuna va filtrlarni balansida saqlab turgan «Osiyo giyohi» MChJ ta’sischisi A.Jo‘rabekov uskunalarni qonuniy egasiga berishga qarshi emasligi to‘g‘risidagi xati va ekspertiza xulosasida narxlar aniqlanganligi, uskunalar yaxshi holatda va ishlatishga yaroqli ekanligi ko‘rsatilib, X.Tursunovning pul undirish haqidagi vajlari rad etilgan.

Vaholanki, ushbu uskunalarning yaroqli ekanligi biror hujjat bilan isbotlanmagan, aksincha, sud tovarshunos ekspertizasining 2019 yil 2 avgustdagi xulosasining «taqdim qilingan obektlarni ko‘zdan kechirish» qismining 1- grafasida «Bugungi kunda ushbu dastgoh elektrokabellar ulanmaganligi sababli ishlatib ko‘rishning imkoni bo‘lmadi», deb ko‘rsatilgan.

Sud tovarshunoslik eksperti xulosasiga qarang. Ushbu xulosani yozgan ekspert Azimova Mahfuzaxon Saidrahmatullayevnaning litsenziyasi ham, mulkni baholashni amalga oshirish huquqini beruvchi «Baholovchining malaka sertifikati» ham bo‘lmagan.

X.Tursunovga ko‘ra, unga o‘zi bir paytlar sotgan uskunalar emas, mutlaqo boshqa — eskiroq, buzuq va kichikrog‘i taklif etilmoqda. Unga tegishli suv qadoqlash uskunasi va filtrlar 2018 yil avgust oyida Namangan viloyat IIB tergovchisi Hayot Abdurahimov tomonidan Namangan viloyati Uychi tumanidagi «Tursunboy ota» choyxonasida xatlangan va saqlab turish uchun firibgarlikda ayblanayotgan Akmaljon Mamajonovning tug‘ishgan ukasi A’zam Jo‘rabekovga topshirilgan.

Ammo oradan bir yil o‘tgach, bu uskunalar nima uchundir Farg‘ona viloyati Toshloq tumani «Bo‘ston» MFYning Yangi Guliston ko‘chasi, 1-uy manzilida paydo bo‘lyapti. Nega saqlash uchun topshirilgan uskunalar o‘z joyidan ko‘chirilgan va undan-da qizig‘i, sud uskunalar turgan yangi manzilni qayerdan bilyapti?

Mayli, sud saqlash uchun berilgan Uychidagi choyxonada emas, boshqa joyda turganini bilar ekan. Ekspertga uskuna va jihozlarning qayerda turganini ma’lum qilib, ahvolini baholab beringlar, deb topshiriq bergan ekan. Unda nega ekspertiza Namangan JIB sudning xatida ko‘rsatilgan manzilda emas, balki umuman boshqa — uchinchi manzilda — Farg‘ona viloyati Toshloq tumani «Varzoq» MFY Yangi Guliston ko‘chasida joylashgan «Qalb sadaf» oilaviy korxonasida o‘tkazildi va bu ishga mutlaqo aloqasi yo‘q suv uskunalari ekspertiza qilindi?

X.Tursunovning aytishicha, ekspertiza qilingan uskunalar hozirda yaroqsiz, ishlab chiqarilgan yili ham aniq emas. Boz ustiga, u sud qarori bilan ma’lum bir manzilda saqlovga olinib, taqiq solingan dastgohi boshqa joyga ko‘chirilgani, shunda ham o‘sha manzildagi emas, umuman boshqa manzildagi texnik nosoz bo‘lgan mutlaqo boshqa uskunalarni bermoqchi bo‘lishayotgani, ekspert xulosalari palapartish amalga oshirilgani, buni hech kim sinchiklab o‘rganmayotgani, oqibatda vaqti, puli, asabidan ayrilayotganini ta’kidlab o‘tdi.

Uning e’tirozlari uch marta Oliy sudda ko‘rib chiqilib, holatni qayta o‘rganish uchun ikki marta jinoyat ishlari bo‘yicha Namangan viloyat sudiga qaytarilgan. Uchinchi marta Oliy sud ham uning shikoyatlarini qanoatlantirmasdan, masalaga nuqta qo‘ydi.

Ammo ayrim savollar ochiq qoldi: X.Tursunov bir paytlar o‘zi sotgan, biroz ishlatilgan uskunani qaytarib olishga qarshi emas. Lekin o‘sha uskunani topib berisholmayapti. Ekspertizani boshqa, malakasiz ekspert yordamida eskiroq va yaroqsiz uskuna ustida palapartish o‘tkazib, mutlaqo boshqa mahsulotni tiqishtirmoqchi bo‘lishmoqda.

«Sud ekspertizasi to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi qonunining 18-moddasiga ko‘ra, bunday holatda qayta sud ekspertizasi o‘tkazilishi kerak edi.

Shu sababli u uskunani emas, uning pulini undirishni talab qilgan edi. Biroq sud «yumaloq yostiq» qilib tayyorlangan hujjatlar bilan, unga yetkazilgan zarar qoplangan, degan xulosaga keldi.

Tadbirkor ishning qaytadan, boshqa viloyat sudi tomonidan ko‘rib chiqilishini istamoqda.

Shuhrat Shokirjonov, jurnalist