“10 kunlik masofaga 15 kunda yetamiz” - Bojxonadagi tirbandliklar haydovchilarni ham vaqtga, ham xarajatga tushirmoqda

O‘zbekistonning bojxona chegara postlaridagi navbatlar muammosi anchadan beri haydovchilarni qiynab keladi. Asosan boshqa mamlakatlarga yuk tashiydigan haydovchilar 10 kun yo‘lda yursa, 5 kun chegara postida kutish bilan umr o‘tkazadi.

Toshkent shahridan uncha uzoq bo‘lmagan joyda “Mayskiy” nomi bilan tanish “S.Najimov” chegara bojxona posti joylashgan. Mazkur O‘zbekiston–Qozog‘iston chegara posti orqali kuniga yuzlab har xil turdagi iste’mol mahsulotlari boshqa mamlakatlarga eksport maqsadida olib o‘tiladi.

Uzoq yillardan buyon yechimini topmay kelayotgan muammo bor – yuk mashinalari haydovchilari chegarani kesib o‘tishda sutkalab vaqt yo‘qotmoqdalar.

Kun.uz muxbiri chegara hududda bo‘ldi va u yerda 150 dan ortiq yuk mashinasi navbat kutib turganiga guvoh bo‘ldi.

Xo‘sh, nima uchun haligacha bunga yechim topilmagan? Bojxonalardagi navbat va tirbandlikning “davosi” qanday? Kun.uz muxbiri shu savollarga javob topish maqsadida bojxona chegara postiga borib holatni o‘rgandi.

Postdagi avtoturargoh nazoratchisi Qanoatbek Anvarbekovning ta’kidlashicha, postga kuniga 100 ta yuk mashinasi kelib, navbatga turadi:

“Skoroportlar [tez aynuvchi mahsulotlar – tahr.]ning o‘zi 2 sutkaga qolib ketyapti. Chegara bojxona posti kuniga 70 ta yuk mashinasini “torta” olmayapti. Misol uchun, bugun yaxshi o‘tdi, 2 kunda faqat “skoroport”ning o‘zi o‘tmoqda. Qolganlari esa navbatini kutib o‘tiraveradi. Navbatda turgan transport vositalarining soni 300 tagacha ham chiqib ketyapti”.

Holat bo‘yicha haydovchilar e’tirozlarni bildirishdi. Aytishlaricha navbatda sutkalab qolib ketish boshqa muammolarni ham keltirib chiqarmoqda.

— Kelganimizga bir sutka bo‘ldi, navbatimiz qachon kelishini bilmaymiz. Vaqtdan yutqazyapmiz. Bir kun bu yerdan o‘tsak, kelishda yana 3 kun sarflaymiz. Hali postlardan chiqib, Rossiyaga kirish ham bor. Boshqa davlat haydovchilarini ko‘rib, havas qilamiz. Ular bizning mamlakatga kelsa, “Nega bunday uslubda ishlaysizlar?”, deya so‘rashadi. 30 yil haydovchilik qilgan bo‘lsam, bunday holatda ishlamagandim. Oiladan chiqib ketamiz, 10 kun yo‘lga ketadigan vaqtimiz 15 kun bo‘lib ketyapti”, – deydi haydovchilardan biri.

Haydovchilarning aytishicha, navbat muammosi faqatgina bu postda emas, boshqalarida ham kuzatiladi. Bir necha kunlab tirbandliklarda qolib ketish esa xarajatlarning ko‘payishiga olib keladi, yuk tashuvchilar ularni o‘z yonidan qoplaydi.

Kun.uz mavzuni o‘rganish davomida “O‘zbekiston eksportchilari” uyushmasi raisi Yorqin Malikov bilan ham suhbatlashdi. U holatni shunday izohlaydi:

“Kuniga 25-20 nafargacha eksportyorlar, haydovchilar bojxonadagi navbatlardan shikoyat qilib qo‘ng‘iroq qilishadi. Shunday holatlarda biz joylardagi bojxonalar bilan bog‘lanib, vaziyatga oydinlik kiritamiz. Bir sutka davomida qancha yuk mashinasi chiqib ketayotganini o‘rganamiz. Misol uchun, “S.Najimov” postidan Qozog‘iston tomonga 150 ta transport o‘tishi mumkin, lekin O‘zbekistondan keladigan mashinalar oqimi 200-250 tani tashkil etmoqda. Kuniga 150 ta mashinani chiqaryapmiz, ketidan yana 80-100 ta yuk mashinasi yig‘ilyapti. Biz Bojxona bilan gaplashganimizda qo‘shni davlatlarning bojxonasida texnik holat yuzaga kelganda tirbandlik yuzaga kelishini aytishadi”.

Yuk mashinalarining uzundan uzoq navbatlari dolzarb muammo bo‘lib kelayotganini Davlat bojxona qo‘mitasining o‘zi ham tasdiqlamoqda. Rasmiy vakilning aytishicha, bu kabi tirbandliklar ayniqsa O‘zbekiston–Qozog‘iston chegarasidagi ayrim o‘tkazish punktlarida yuzaga keladi.

“Yuzaga kelayotgan ushbu tirbandliklarning oldini olish, yuk tashuvchilari va fuqarolarga qulaylik yaratish maqsadida prezidentning 2022 yil yil 27 aprelda qabul qilingan 122-sonli farmoni bilan bir nechta postlarimizni 2022-2023 yillarda qayta qurish va rekonstruksiya qilish belgilandi. Jumladan, O‘zbekiston–Qozog‘iston chegarasida joylashgan “Dovud ota”, “G‘ishtko‘prik”, “Navoiy” hamda “S.Najimov” postlarini ham.

Bular bir necha yil oldin o‘sha vaqtdagi tashqi savdo aylanmasi, transport va fuqaro oqimining o‘tkazuvchanligidan kelib chiqib, barpo etilgan edi. Lekin bugungi kun talabidan kelib chiqib aytsak, bu bosimning ortishi bojxona postlarimizning o‘tkazuvchanlik qobiliyatini kengaytirishni talab etmoqda.

Hozirda tizimli chora-tadbirlar ko‘rilmoqda. 6 oy davomida harakatlangan transportlar oqimini ko‘radigan bo‘lsak, bir kunda 300 tadan kam o‘tmayapti. Mana shu o‘tkazish punktlarimiz orqali harakatlarning bir necha barobar sezilarli ravishda ko‘payayotgani sababli hali ham navbatlar ko‘p bo‘lib turibdi.

2023 yilgacha rekonstruksiya ishlarini yakunlab olsak, punktlarning o‘tkazuvchanlik qobiliyati bir necha barobar ortadi hamda tirbandliklar to‘liq bartaraf etiladi”, – deydi Davlat bojxona qo‘mitasining bojxona nazoratini va rasmiylashtiruvini tashkil etish bosh boshqarmasi bosh inspektori Abror Atamurodov.

Muammo bor, har tugul unga yechim haqida ham o‘ylanmoqda. Faqatgina bularni o‘z vaqtida bartaraf etish masalasi savol bo‘lib turibdi.

Mamlakat iqtisodiyotining tom ma’nodagi drayverlari esa “ko‘ksiga shamol tegib qolishi”ga umid qilib, sabr bilan kutishda davom etishadi.

Dilshoda Shomirzayeva,
Abduqodir To‘lqinov,
Kun.uz