YTHlar böyiça fojiali raqamlar: Davlat nimalar qilmoqçi?

2019 yilda Özbekistonda har 100 ming aholiga 11,7 nafar YTH qurboni töğri keldi. Taqqoslaş uçun, bu – Ozarboyjon (6,7) va Moldovadagi (7,3) körsatkiçdan sezilarli darajada yomon. Özbekistonda köçaga çiqqan insonning YTHga uçrab ölişi ehtimoli Belgiya, Kipr va Çexiyadagiga qaraganda 2 barobar, Germaniya va Yaponiyaga qaraganda 3 barobar yuqori.

Vaholanki, özi şundoq ham proteksionizm siyosati tufayli Özbekistondagi avtomobillar soni yuqoridagi mamlakatlarga qaraganda bir neça ön barobarga kam.

2018 yilda Özbekistonda Yöl harakati xavfsizligini ta’minlaş böyiça beş yillik konsepsiya qabul qilingan edi. Kuni keça navbatdagi beş yillik – 2022-2026 yillarga möljallangan “Xavfsiz va ravon yöl” umummilliy dasturi tasdiqlandi.

Yangi dastur avvalgisidan qamrovining kengligi bilan ajralib turadi. Biroq bu hujjatda ham avariyalar va ölimlar sonini qançaga kamaytiriş böyiça aniq maqsadli raqamlar (target) belgilanmagan. Aniqroği, köriladigan çoralardan qanday natija kutilişi baholab çiqilmagan.

Qayd etiş kerak, fevral oyida aynan yöl harakati mavzusida ilk marta prezident huzurida yiğiliş bölib ötgan edi. Davlat rahbari YTHlar böyiça statistikani keltirib, buni fojia deb atadi. Şavkat Mirziyoyev mas’ullarni YTHlar köpligiga e’tiborsizlikda ayblab, bir neça rahbarni işdan oldi. Şundan söng Yöl harakati xavfsizligini ta’minlaş böyiça respublika maxsus komissiyasi tuzildi, qoidabuzar haydovçilar uçun jarima ballari tizimi 2023 yildan joriy etiladigan böldi.

Şu yil boşidan, şuningdek, haydovçilikka nomzodlarni imtihondan ötkazişning inson omilisiz, avtomatlaştirilgan tizimiga ötilişi boşlandi. Hozirga kelib bunday markazlar Toşkent şahri va Toşkent viloyatida faoliyat boşlagan. Şu bilan birga, avtomaktablar tizimini isloh qiliş böyiça ham qator özgarişlar qilinmoqda. Şu va yangi dasturda belgilangan boşqa vazifalarni amalga oşiriş orqali YTHlar soni kamayişiga erişiş möljallanmoqda.

Beş yillik uçun belgilangan vazifalar quyidagiça guruhlarga ajratilgan:

• yöllar infratuzilmasini yaxşilaş;
• yöllarda harakatni boşqariş tizimini raqamlaştiriş;
• jamoat transportini rivojlantiriş va raqamlaştiriş;
• tarğibot-taşviqot işlarini kuçaytiriş, bolalarga yöl harakati qoidalarini amaliy örgatişni yölga qöyiş;
• haydovçilarni tayyorlaş va qayta tayyorlaş tizimini takomillaştiriş hamda transport vositalarining texnik holati ustidan nazoratni kuçaytiriş.

Yöllar infratuzilmasini yaxşilaş yönalişidagi rejalar (respublika böyiça):

• mavjud 454 180 ta yöl belgisidan 316 065 tasi (70 foizi)ni yaroqsiz holga kelgani uçun almaştiriş, 184 450 ta yangi yöl belgilarini örnatiş;
• maktablar oldiga tezlikni çeklovçi 20 117 ta yöl belgilarini örnatiş;
• mavjud 2,5 mingdan ortiq svetofordan 1,7 mingga yaqini (70 foizi)ni ta’mirlaş, 1459 ta yangi svetofor örnatiş;
• mavjud 459 ta piyodalar svetoforidan 275 tasi (60 foizi)ni ta’mirlaş, 807 ta yangi piyodalar svetoforini örnatiş;
• 439 ta piyodalar ötiş joylariga piyodalar boşqaradigan svetoforlar örnatiş;
• 3 435 km trotuar quriş;
• 3 112 km velosiped yölaklarini quriş;
• 74 ta yangi yerusti piyodalar ötiş joylarini quriş (hozirda ularning soni 24 ta);
• 76 ta yangi yerosti piyodalar ötiş joylarini quriş (hozirda ularning soni 75 ta);
• 73 ta yangi yöl ötkazgiç quriş;
• 38 ta yangi köprik quriş;
• 58,85 km² yölning qatnov qismini ta’mirlaş;
• 1 898 km yölning qatnov qismini kengaytirib, toifasini özgartiriş;
• 286 km yangi avtomobil yöllarini quriş;
• 3 341 km yölni sun’iy yoritiş;
• 889 ta çorrahaning geometrik parametrlarini özgartiriş orqali ötkazuvçanlik qobiliyatini oşiriş;
• 178 ta joyda orqaga qayrilib olişni “tomçisimon” şaklga ötkaziş;
• yirik şaharlardagi 70 ta yirik bozor atrofida köp qavatli yoki yerosti avtoturargohlar taşkil qiliş;
• 116 ta joyda avtomatlaştirilgan yöl böyi pulli töxtab turiş joylarini taşkil etiş;

• transport vositalarining vazn va hajm körsatkiçlarini nazorat qiluvçi 52 ta punkt taşkil etiş va boşqalar.

Toşkent şahri

4,5 yil davomida poytaxtda mavjud 52 mingta yöl belgisidan 15 mingtasi (29 foizi)ni yangilaş, 14 mingta yangi yöl belgisi örnatiş közda tutilgan. Şundan 1,5 mingtasi – maktablar oldiga örnatiladigan tezlikni çeklovçi yöl belgilari böladi.

Şaharda svetofor örnatilgan çorrahalar soni 605 tani taşkil qiladi: bu svetoforlarning barçasi rekonstruksiya qilinib, markaziy boşqaruv tizimiga integratsiya qilinadi va yagona raqamli boşqaruv tizimiga ötkaziladi. 104 ta çorrahaga qoidabuzarlikni qayd etuvçi kameralar örnatiladi, bunday kameralar şahar köçalarining yana 110 ta qismiga ham joylaştiriladi. Şuningdek, avtomobillarga möljallangan 200 ta yangi svetofor örnatiladi.

Ma’lum bölişiça, şahardagi mavjud piyodalar svetoforlari soni bor-yöği 125 ta. Ularning 45 tasi ta’mirlanadi, piyodalar uçun 69 ta yangi svetofor örnatiladi. 240 km trotuar, 140 km veloyölak quriş ham rejalaştirilgan.

5 yil davomida har yili 5 tadan yerusti, 5 tadan yerosti piyodalar ötiş joylari quriladi. Ma’lumot uçun, hozir şahardagi yerusti ötiş joylari soni 10 ta, yerosti ötiş joylari esa 41 ta.

Toşkentda 58 km yölni kengaytiriş, 11 ta yangi yöl ötkazgiç quriş közda tutilgan.

2022 yilda 10 ta, keyingi tört yilda har yili 5 tadan parkomatlar (yöl böyidagi avtomatlaşgan pulli töxt aş joylari) taşkil etiladi.  Yirik bozorlar atrofida köp qavatli yoki yerosti avtoturargohlar quriladi   –   har yili 5 tadan (bozorlarning daromadlari hisobidan).

512 ta çorrahaning geometrik parametrlarini özgartiriş orqali ötkazuvçanlik oşiriladi.  Şaharning 80 ta köçasida oğir yuk avtomobillarning harakatini çeklaş (yuk avtomobillari harakati elektron xaritasini tuziş) ham nazarda tutilgan.

Yöl harakatini raqamlaştiriş uçun Yöllarda transport oqimini nazorat qiliş monitoring markazi, yöl belgilarining örnatilgan joylari aniq körsatilgan yagona elektron xarita, YTHlar hisoboti va tahlilini olib boradigan yagona elektron xarita taşkil etiladi.

2026 yil oxirigaça Toşkentda 673 ta yangi jamoat transporti yönalişini oçiş, 1160 ta avtobus bekatini quriş va rekonstruksiya qiliş reja qilinmoqda. Bekatlar jami 450 ta monitor bilan jihozlanadi.

480 ta jamoat transportiga avtomatlaştirilgan tölov tizimi, 250 ta jamoat transportiga GPS/GLONASS treker örnatilib,  jamoat transporti avtomatlaştirilgan dispetçerlik xizmatiga ötkaziladi. Bundan taşqari, taşkiliy-huquqiy şaklidan qat’i nazar jamoat transporti va yölovçi taşiş faoliyati bilan şuğullanuvçi yuridik va jismoniy şaxslarning avtotransport vositalariga 12 889 ta videoregistrator örnatiladi.

• Dasturda belgilangan tadbirlarning bajarilişini t a’minlaş uçun javobgarlik şaxsan hokimlar, içki işlar vaziri hamda Avtoyöllar qömitasi raisi zimmasiga yuklandi.
• Prokuratura organlari dastur ijrosi yuzasidan monitoring ötkazadi, Boş prokuratura va Hisob palatasi Yöl harakati xavfsizligini ta’minlaş böyiça respublika maxsus komissiyasiga axborot kiritib boradi.