Bu nima uchun muhim?
Prezident Shavkat Mirziyoyev 2022 yil 20 iyunda Konstitutsiyaviy komissiya a’zolari bilan uchrashuvda gumonlanuvchi shaxs qo‘lga olinganda, unga huquqlarini tushuntirish bo‘yicha qoidani konstitutsiya darajasida mustahkamlashni taklif etgandi.
Ta’kidlash joizki, shaxsni ushlash chog‘ida uning huquqlari va ushlanish asoslari unga tushunarli tilda tushuntirilishi JPK 224-moddasida belgilangan. Biroq xalq qabulxonalariga kelayotgan ko‘plab murojaatlar tahlili huquq-tartibot organlari tomonidan shaxs qo‘lga olinganida, u nima uchun ushlangani va qanday huquqlarga ega ekani tushuntirilmasligini ko‘rsatgan.
Bu holatlarning oldini olish maqsadida O‘zbekistonning bosh qonuniga ko‘plab davlatlarning Konstitutsiya va qonunlarida hamda inson huquqlariga oid xalqaro hujjatlarida aks etgan “Miranda qoidasi”ni ifodalovchi norma kiritilmoqda.
“Miranda qoidasi”ga binoan, ushlanadigan shaxs sukut saqlash, aytgan har qanday narsa sudda unga qarshi ishlatilishi mumkinligi, so‘roq jarayonida o‘zi yollagan yoki davlat tomonidan taqdim etiladigan advokat ishtirokini talab etish hamda o‘z huquqlarini tushunishi haqida ogohlantirilishi lozim.
Mazkur talab BMTning 1966 yil 16 dekabrdagi Fuqaroviy va siyosiy huquqlar to‘g‘risidagi Xalqaro paktining 9-moddasida belgilangan. Unga asosan hibsga olingan har bir kishiga hibsga olish chog‘ida uning hibsga olinishi sabablari aytiladi va darhol unga qo‘yilgan har qanday ayblov ma’lum qilinadi.
“Miranda qoidasi” institutini konstitutsiya darajasida belgilash tezkor-qidiruv faoliyati hamda jinoyat protsessida fuqarolar huquq va erkinliklarini yanada kafolatlash, ularning huquqlarini poymol qilishning oldini olishga, davlatimizda huquq ustuvorligi g‘oyasini ta’minlashga sharoit yaratadi.
«Hojatxonada ushlangan jinoyatchi»
Bloger Otabek Bakirov Telegram-kanalida Miranda qoidalarining ahamiyati haqida to‘xtalib, yaqin do‘sti bilan ro‘y bergan kulgili voqea haqida yozdi.
“Yaqin oshnamni bir safar «formali akaxonlar» Qo‘yliqdagi mardikorlar mahallasidan ushlab ketishadi. «Hovlida turardim. Hojatxonadan chiqsam ikkita formali melisalar turibdi, ha desam, hujjatingiz deydi. Qanaqa hujjat, ko‘rmayapsanmi, qayerdan chiqqanimni, endi hojatxonagayam pasport ko‘tarib kiraymi deganimni bilaman, shimimning kamaridan ko‘tarib avtobusga tiqib opketishdi», deb eslaydi sho‘rlik. Rosa kulishdik.
