O‘zbeklarning urushga tortilishi, oshadigan pensiya va hokimning qudasi - hafta dayjesti

Rossiya o‘z fuqarolariga qo‘shib migrantlarni ham urushga tortyapti

Rossiya Ukraina hududlarini bosib olish uchun davom ettirayotgan urushning 8-oyiga kelib, urushga jalb etilayotgan o‘zbekistonliklar soni keskin ortib ketishi xavfi yuzaga keldi. Rossiya rasmiylari Markaziy Osiyodan kelgan migrantlarni yoppasiga urushga olib ketish niyatini yashirib o‘tirmayapti va bu borada amaliy harakatlar boshlanib ketgan.

Asosan markaziy osiyolik muhojirlar patent olish uchun boradigan Saxarovadagi migratsiya markazida harbiy komissarlik ochildi. Bu yerda chet el fuqarolariga Rossiya armiyasiga xizmatga kirish va buning evaziga Rossiya fuqaroligini osonroq olish targ‘ib qilinyapti.

Ma’lumot uchun aytish kerakki, nafaqat O‘zbekiston, balki Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikiston qonunlarida ham chet elda harbiy xizmatga yollanish jinoyat ekani yozib qo‘yilgan. Oddiy qilib aytganda, Rossiyada migrantlar jinoyat qilishga, odam o‘ldirishga taklif etilyapti.

Vaziyatga boshqacharoq yondashish ham mumkin. Shu hafta Vladimir Putin hozircha “qisman” deb aytilayotgan safarbarlik e’lon qildi. Bu safarbarlik, albatta, Rossiya fuqarolariga taalluqli. Ya’ni muhojirlar urushga taklif qilinayotgan bo‘lsa, Rossiya fuqarolari urushga majburan olib ketilyapti. Shu muhim farqdan kelib chiqish aytish mumkinki, aqli raso erkaklar uchun hozir Rossiyada muhojir statusida bo‘lish Rossiya fuqarosi bo‘lishdan ham afzalroq. Ya’ni sizni urushga majburan olib ketisholmaydi, istagan vaqtingizda Rossiyadan chiqib ketishingiz ham mumkin.

Shu hafta Ukrainaning to‘rtta hududini Rossiyaga qo‘shib olish bo‘yicha shoshilinch “referendumlar” boshlangani, shundan keyin Kiyevning bu hududlarni qaytarib olishga urinishlari Rossiya hududiga hujum deb baholanib, qisman safarbarlik umummilliy safarbarlikka aylanishi kutilayotganini inobatga olsak, fuqaro va muhojir statuslari o‘rtasidagi farq yana ham kattalashadi.

Ayrim muhojirlarning urushga o‘z ixtiyori bilan borayotgani esa, afsuski, katta fojia. Markaziy Osiyo davlatlari Rossiyaning bu harakatiga zarur darajada munosabat bildirolmayotgani – alohida masala; biz faqat shuni aytmoqchimizki, ayni kunlarda Rossiyada qarindoshi yoki tanishi bor har bir o‘zbekistonlik ular bilan bog‘lanib, urushga borib qolmaslik bo‘yicha ogohlantirishni o‘z burchi deb bilishi kerak. Bunda eng kerakli asoslarni sanab o‘tish lozim.

Birinchidan, O‘zbekiston musulmonlari idorasi Fatvo hay’ati bergan bayonot ta’kidlanganidek, musulmon kishi o‘z vatani himoyasidan boshqa har qanday harbiy harakatlarda qatnashishi harom va ularda o‘lgan ham, o‘ldirgan ham gunohkor bo‘ladi.

Ikkinchidan, O‘zbekiston Bosh prokuraturasi shu hafta bergan bayonotida eslatganidek, O‘zbekiston fuqarolarining chet elda harbiy xizmatga yollanishi 10 yilgacha qamoq jazosiga sabab bo‘ladi. Ma’lumot uchun, ular Rossiyadan qaytmagan taqdirda ham, O‘zbekiston tomonidan xalqaro qidiruvga berilishi, jinoyatchi deb e’lon qilinishi va sirtdan qamoq jazosiga hukm qilinishi mumkin.

Uchinchidan, ikki tomondan ham qurbonlar soni bir necha o‘n mingdan oshib ketgan. Urushda gunohkor bo‘lib o‘lganlar ota-onasi va qarindoshlarini isnodga qoldiradi; katta ehtimol bilan janozasi o‘qilmay ko‘mib yuboriladi.

To‘rtinchidan, Rossiyaning hozirgi rahbariyati yana qancha vaqt hukmron bo‘lishi so‘roq ostida. Siyosiy hokimiyat qulab, yangisi kelgan taqdirda, u katta ehtimol bilan avvalgi ma’muriyatning va’dalarini bajarmaydi, qonunlar esa o‘zgartiriladi. Natijada urushdan omon qayta olganlar qotil degan nom orttirishdan boshqa hech narsaga erishmaydi.

Markaziy Osiyodan kelganlarga berilgan Rossiya pasportlari minnat qilindi

Rossiya hukumati muhojirlarni urushga olib ketishga faol harakat qilayotganiga javoban, O‘zbekiston Bosh prokuraturasi va Musulmonlar idorasidan tashqari, Migratsiya agentligi va O‘zbekistonning Moskvadagi elchixonasi ham Rossiyadagi vatandoshlarni ogohlantirib chiqdi. Umuman olganda, Markaziy Osiyo davlatlarining reaksiyasini yetarlicha samarali deb bo‘lmasa-da, shu chaqiriqlar ham Rossiya tomonini darg‘azab qilish uchun yetarli bo‘ldi.

Rossiya prezidenti huzuridagi Inson huquqlari bo‘yicha kengash a’zosi Kirill Kabanov Markaziy Osiyo davlatlarining bu bayonotlariga Rossiyaning javobi qanday bo‘lishi kerakligini aytib chiqdi. U O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikistondan kelib, oxirgi 10 yil ichida Rossiya fuqaroligini olgan shaxslarni majburiy tartibda bir yillik harbiy xizmatga yuborishni taklif qildi.

“Agar ular harbiy majburiyatni bajarishdan bosh tortishsa, nafaqat ularning o‘zini, balki oila a’zolarini ham Rossiya fuqaroligidan mahrum qilish kerak”, deb yozdi Kabanov Telegram-kanalida. Uning aytishicha, bunday chora o‘z fuqarolarini xorijda harbiy xizmatga yollanishini taqiqlayotgan Markaziy Osiyo davlatlariga “munosib javob” bo‘ladi.

Kabanovning bu gaplariga O‘zbekiston rasmiylaridan munosabat bo‘lgani yo‘q. Bu borada jamoatchilik faoli, tadbirkor Zafar Hoshimov fikr bildirdi.

Hoshimovning so‘zlariga ko‘ra, Kabanovning gaplari Rossiyaning bu kabi amaldorlari O‘zbekistonning mustaqilligi, qonunlari va o‘z fuqarolarini muhofaza qilish huquqini mensimasligini anglatadi.

Bundan tashqari, garchi o‘n yillab Rossiyada yashab, ishlab, u yerda uy-joy qilib, oila, bola-chaqalari bilan fuqarolik olishga erishsa ham, Rossiya ularni baribir ikkinchi tabaqali fuqaro deb hisoblaydi, ulardan va oila a’zolaridan qiyin erishilgan bu fuqarolikni osongina olib qo‘yishi mumkin, dedi Zafar Hoshimov.

Tadbirkor masalaning boshqa tarafi – minnat qilinayotgan Rossiya pasportining qadri qolmayotgani, bu pasport bilan ayrim davlatlarga viza olib bo‘lmasligi, pasport egalari vatanidan qochish harakatida ekanini ham eslatib o‘tdi. Ma’lumot uchun, safarbarlik e’lon qilinganidan keyin Rossiya chegaralarida tirbandliklar kuzatilyapti, Rossiyadan uchib ketish chiptalari deyarli qolmagan, borlari ham bir necha barobar qimmatga sotilyapti. Boz ustiga, shu hafta ikkilamchi sanksiyalar xavfi sabab qator mamlakatlar, xususan O‘zbekiston banklari ham Rossiyaning “Mir” to‘lov tizimi kartalariga xizmat ko‘rsatishni to‘xtatdi.

O‘zbekistonliklar – eng ko‘p grin-karta yutganlar qatorida

Afsuski, o‘z mamlakatini tark etishni istovchilar faqat Rossiyada emas. Grin-karta o‘ynash bo‘yicha eng yuqori o‘rinlarda turadigan o‘zbekistonliklar g‘oliblar qatorida ham yana yuqori uchlikda qayd etildi. Shu hafta ma’lum bo‘lishicha, bu yil 5511 nafar o‘zbekistonlikka grin-karta chiqqan.

O‘zbekiston fuqarolari orasida grin-karta g‘oliblari o‘tgan yilgidan salkam besh yuztaga kamaygan bo‘lsa ham, dunyo miqyosidagi uchinchi ko‘rsatkich bo‘lib turibdi.

Eslatib o‘tamiz, AQShda doimiy yashash huquqini beruvchi viza olish uchun lotereya dasturida har yili dunyo bo‘ylab 20 millionga yaqin odam qatnashadi. Shundan 2-3 millioni – vatandoshlarimiz. O‘zbekiston – aholisining 2 foizidan ko‘pi grin-karta o‘ynaydigan sanoqli davlatlardan biri.

2024 yilgi dastur uchun arizalar qabuli boshlanishiga bir necha kun qoldi. Hozircha aniq kuni ma’lum emas. Arizachilarni ro‘yxatga olish odatda oktyabr oyi boshida boshlanib, bir oydan sal ko‘proq davom etadi.

350 ming pensionerning pensiyasi oshadi, “dekret diskriminatsiyasi” qisqarmoqda

2023 yil 1 yanvardan boshlab 352 mingdan ortiq fuqaroning pensiyasi biroz oshadigan bo‘ldi. Gap shundaki, shu sanadan boshlab pensiya miqdorini hisoblab chiqarishda inobatga olinadigan ish haqining maksimal miqdori pensiyani hisoblash bazaviy miqdorining 10 barobaridan 12 barobarigacha, ya’ni 3 mln 240 ming so‘mdan 3 mln 888 so‘mga oshiriladi.

Natijada o‘rtacha ish haqi 3 mln 240 ming so‘mdan yuqori bo‘lgan 352 ming nafar pensionerning pensiyasi kelgusi yildan boshlab qayta hisoblanadi va oshiriladi. Bu tartib hozir pensiya olayotganlarga ham, keyingi yildan pensiyaga chiqadiganlarga ham birdek taalluqli bo‘ladi.

Hafta davomida, shuningdek, xususiy tashkilotda ishlaydigan ayollarga “dekret” pulini davlat tomonidan to‘lash tartibi tasdiqlandi. Unga ko‘ra, xususiy tashkilotda ishlayotgan xodimlar homiladorlik va tug‘ish nafaqasini davlatdan olish uchun kamida 6 oy uzluksiz ishlayotgan bo‘lishi kerak.

Nafaqa farzand tug‘ilguniga qadar minimal iste’mol xarajatlarining 4 baravari, ya’ni 1 mln 992 ming so‘m miqdorida beriladi. Pul oyning 10-sanasigacha nafaqa oluvchining plastik kartasiga o‘tkaziladi. Plastik karta bo‘lmaganida esa oyning 27-sanasigacha naqd ko‘rinishda beriladi.

Namanganda odamlar hayoti xavf ostiga qo‘yilyapti. Qonun bir chekkada, davrada esa nepotizmmi?  

Namangan shahridagi Jaloliddin Manguberdi ko‘chasida aholi xonadonlariga taqab, “metan-zapravka” qurilyapti. Bu haqda tanqidiy material tayyorlagan Kun.uz muxbiriga internetda trollar hujumi uyushtirildi.

Normativlarga ko‘ra, avtomobillarga gaz to‘ldirish stansiyasi bilan turar joy majmualari o‘rtasidagi himoya zonasi 50-100 metrdan kam bo‘lmasligi shart. Namangan shahridagi holatda esa stansiya bilan aholi uylari orasidagi masofa bor-yo‘g‘i 5 metr. Uning ustiga, hududdagi daraxtlar noqonuniy kesib tashlangan.

Odamlar hayoti ochiqchasiga xavfga qo‘yilayotganiga viloyat rasmiylari shunchaki tomoshabin bo‘lib turibdi. Aholi murojaatlari esa umuman foyda bermayapti.

Qiziq, viloyat rahbarlari o‘zining uyining yonida shunaqa “bomba” qurilsa ham indamay turgan bo‘larmidi? Gaz stansiyasiga qo‘shni uyda bolalari bilan yashashga qaysi amaldor rozi bo‘lardi?

Surishtiruvimizda ma’lum bo‘lishicha, qonunga zid bu qurilishning tepasida Namangandagi ko‘plab “gaz-zapravka”larning egasi bo‘lmish Qudrat Abdullayev turgan bo‘lishi mumkin. U Namangan viloyati hokimi Shavkat Abdurazzoqovning qudasi ekani esa yangi savollarni keltirib chiqaradi. Viloyat hokimligi Abdullayevning tadbirkorligiga hokimning aloqasi yo‘qligiga ishontirishga urindi, lekin noqonuniy qurilishni to‘xtatishga shoshilayotgani yo‘q.

Ochiqchasiga ro‘y berayotgan qonunsizlik haqidagi maqola e’lon qilinganiga bir hafta bo‘ldi hamki, qurilish to‘xtagani yo‘q. Holat yuzasidan surishtiruv olib borgan muxbirimizga nisbatan esa internetda anonim profil orqali tuhmatlar qilib, “shovqin” ko‘tarishga urinib ko‘rishdi. Bu aynan Namangandan kimningdir topshirig‘i bilan bo‘lganini tushunish qiyin emas albatta.

Bu hafta yana nimalar ro‘y berdi?

Yil oxirigacha Farg‘ona shahrida elektromobillar ishlab chiqarish boshlanadi. Bu haqda “Central Asia Motors” korxonasi bosh direktori Bahodir Ahmedov korxonani ko‘rishga kelgan viloyat hokimi Xayrullo Bozorov va prokurori Baxtiyor Ismoilovga ma’lum qildi. Jami 50 mln dollarlik loyiha yiliga 10 mingta elektromobil ishlab chiqarishni ko‘zda tutadi. Elektromobillar uchun kuzov, zaryad stansiyasi va akkumulyator ehtiyot qismlari mahalliylashtirilishi aytilmoqda.

“Tashabbusli budjet”ning uchinchi mavsumi g‘oliblari o‘z g‘alabasini katta xursandchilik, karnay-surnay, mushaklar va qo‘shiqlar bilan nishonladi. Ko‘chalarni asfaltlash, maktablarni ta’mirlash kabi eng ko‘p ovoz to‘plagan 1418 ta taklifga 1 trln so‘m ajratiladi.

Toshkentda 7 qavatli uyning tomiga 8-qavat qurilayotgani ma’lum bo‘ldi. Bu esa, tabiiyki, Olmazor tumanidagi yangi qurilgan uyga allaqachon ko‘chib kirib yashayotgan odamlarning noroziligiga sabab bo‘ldi. Qurilish vazirligi quruvchining ustidan sudga ariza kiritishga va’da berdi. Umuman olganda, bu aql bovar qilmas holat qurilish sohasidagi katta muammolarimizdan darak berib turibdi.

Toshkent shahar deputatlari shaharning ayrim ko‘chalarida harakat tezligini 60 km/soatgacha pasaytirishga rozi bo‘lmadi. Shahar kengashiga bunday taklifni Yo‘l harakati xavfsizligi boshqarmasi kiritgan. Eslatib o‘tamiz, hatto MDH miqyosida ham poytaxt shaharlardagi 70 km/soat tezlik – juda noyob hodisa, aksariyat shaharlarda tezlik cheklovi 50-60dan oshmaydi. YTHlar haddan tashqari ko‘pligi sabab Toshkentda ham tezlikni xuddi shunchaga tushirish kerakligini yil boshida prezident Shavkat Mirziyoyev ham aytgan edi.

Samarqandda ikki yoshli bolasini kaltaklagan ayolga sud hukmi o‘qildi. Payariq tumanida ikki yoshli bemor farzandini urgani ko‘pchilikni seskantirgan ayol ikki yilga qamaldi. Sudda bolaning buvisi kelinini onalik huquqidan mahrum qilib, nabirasini o‘ziga olib berishlarini so‘ragan.

Prezident administratsiyasi ta’lim, sud, tadbirkorlik, tibbiyot, suv ta’minoti bo‘yicha murojaat va takliflar qabul qilishni boshladi. Aynan shu beshta yo‘nalish keyingi besh yil uchun eng ustuvor deb e’lon qilingan. Administratsiya buning uchun taklif2023.uz sayti va @taklif2023_bot manzilini ishga tushirdi.

O‘tgan hafta Toshkent xalqaro aeroporti o‘z taksi xizmatini ishga tushirgan edi. Ma’lum bo‘lishicha, undagi narxlar bozordagi boshqa takliflardan 2 barobar qimmat. Aeroportning Gentra'sidan foydalanish puliga mobil ilova orqali Malibu yoki Land Cruiser chaqirish mumkin. Bu haqda batafsil saytimizda tanishishingiz mumkin.