Mundialdagi debyutga rasmiy baho, qimmatlayotgan benzin va o‘pirilgan damba - hafta dayjesti

Ortda qolayotgan haftaning O‘zbekiston hayotiga oid ayrim mavzulari – Kun.uz dayjestida.

O‘zbekiston aholisi 39 milliondan oshgan

Milliy statistika qo‘mitasi mustaqillik yillarida ilk marta o‘tkazilgan aholini ro‘yxatga olishning dastlabki natijalarini e’lon qildi. Ma’lum bo‘lishicha, O‘zbekiston aholisi soni 2026 yil boshidayoq 39 milliondan oshib bo‘lgan ekan. Yanvar-fevral oylarida o‘tkazilgan umummilliy tadqiqotda 39 047 321 kishi ro‘yxatga olingan bo‘lib, bu raqam 2026 yil 1 yanvar holatidagi rasmiy hisob-kitobdan 810 ming kishiga farq qiladi.

Boshqacha aytganda, biz o‘zbekistonliklar o‘zimiz o‘ylaganimizdan ko‘ra 800 ming kishiga, ya’ni aslida 2 foizga ko‘proq ekanmiz. Hududlar kesimida qarasak, bu tafovut asosan Toshkent viloyati bilan bog‘liq: bu viloyat aholisi rasmiy statistikaga qaraganda 600 ming nafarga yoki 19 foizga ko‘proq bo‘lib chiqdi. Shu bilan birga, 5 ta hududda aholi soni avval hisoblab kelinganidan biroz kamroqligi ham oydinlashdi.

Rasmiy izohga ko‘ra, joriy statistika va ro‘yxatga olish natijasi o‘zaro farq qilishi – tabiiy holat. Chunki joriy hisob-kitoblar odatda tug‘ilish, o‘lim va migratsiya bo‘yicha ma’muriy ma’lumotlar asosida yuritiladi; ro‘yxatga olishda esa to‘g‘ridan to‘g‘ri aholining o‘zidan ma’lumot yig‘ilgan. Qolaversa, onlayn ro‘yxatga olish va OneID tizimidan foydalanish ham qamrovni kengaytirgan.

Statqo‘mning ma’lum qilishicha, xalqaro tajribada ham aholini ro‘yxatga olish va joriy hisoblar o‘rtasida farq bo‘lishiga tabiiy deb qaraladi. Masalan, Kanadada bu farq 3,2 foiz, Qozog‘istonda 1,6 foiz bo‘lgan. O‘zbekistonda esa 2,1 foizlik tafovut kuzatildi.

Ro‘yxatga olishda yana ko‘plab ma’lumotlarga aniqlik kiritildi. Masalan, aholining etnik tarkibi. Ma’lum bo‘lishicha, O‘zbekiston aholisining 89,4 foizini o‘zbeklar tashkil etadi. 3,3 foiz aholi tojik, 2,2 foizi qoraqalpoq, 1,8 foizi qozoq, 1,6 foizi esa rus millatiga mansub. Ayni paytda, o‘zbek tilini ona tili deb hisoblovchilar soni etnik o‘zbeklardan ko‘ra ko‘proq – aholimizning 91,3 foizi o‘zbek tilini ona tili deb bilishini ma’lum qilgan.

Benzin qimmatlamoqda

Rossiyadagi yoqilg‘i inqirozi fonida, O‘zbekistonda ham benzin narxi rekord darajada qimmatlashdi. Bir-biridan mustaqil uchta manbadagi ma’lumotlar ayni bir xil raqamni ko‘rsatyapti: benzin narxi iyun oyida taxminan 11 foizga oshgan.

Birinchi manba – O‘zbekistondagi eng yirik AYoQShlar tarmog‘i bo‘lmish Carvon'dagi narxlar: bu tarmoq shoxobchalarida iyun oyida AI-92 markali import benzin narxi 11 700 so‘mdan 13 000 so‘mga, ya’ni 11,1 foizga oshgan. Ikkinchi manba – AYoQShlarning to‘liq naqdsiz shaklga o‘tkazilgan tushumlari haqidagi Markaziy bank hisobotlari. May va iyun oyidagi hisobotlarni taqqoslaganda, iyun oyida AYoQShlarning kunlik o‘rtacha tushumlari 11,3 foizga oshganini ko‘rish mumkin. Uchinchi manba – birja ma’lumotlari. Unga ko‘ra, iyun oyida AI-92 markali benzinning ulgurji narxi 11,2 foizga ko‘tarilgan.

Yillik nisbatda oladigan bo‘lsak, Carvon shoxobchalarida import AI-92 benzini oxirgi 12 oyda 21 foizga qimmatlashdi. Bu – rasmiy inflatsiyadan 3 karra yuqori ko‘rsatkich.

Sabablarga kelsak, aslida Rossiyadagi taqchillik bahona bo‘lolmasligi kerak. Davlatga qarashli yuzdan ortiq neft konlari noshaffof tarzda xususiy qo‘llarga berib yuborilganidan tortib, benzin ishlab chiqarishdagi pasayishgacha bo‘lgan ko‘plab omillarni sanab o‘tish mumkin. Rasmiy statistikaga ko‘ra, joriy yilning dastlabki besh oyida 502 ming tonna avtomobil benzini ishlab chiqarilgan bo‘lib, bu – o‘tgan yilga nisbatan atigi 2 foizga oshgan. 2023 va 2024 yillar bilan taqqoslaganda esa, benzin ishlab chiqarish 9–12 foizga kamayib ketgan.

Oxirgi oylarda Yaqin Sharqdagi urush to‘xtagach, jahon bozorida neft narxi sezilarli pasaydi, lekin o‘zbekistonlik iste’molchilar asosan Rossiyaga bog‘lanib qolgani uchun buning aksiga guvoh bo‘lyapti. Bojxona qo‘mitasiga ko‘ra, benzin importi oxirgi bir yilda 85 foizga oshgan. Umuman, turli statistik raqamlarni o‘zaro taqqoslaganda, O‘zbekiston benzinga bo‘lgan ehtiyojining teng yarmini import hisobidan qoplayotgani oydinlashadi. Eslatib o‘tamiz, 2023 yilda Saneg kompaniyasining o‘sha vaqtdagi rejalariga asoslanib, mamlakatimiz 2-3 yilda neft bo‘yicha to‘liq mustaqillikka erishishi aytilgan edi.

Qonli avtohalokatlar

Fevral oyida Toshkentda BMW avtomobilini boshqarib, YPX inspektorini urib yuborgan va uning o‘limiga sabab bo‘lgan maktab o‘quvchisi ustidan sud jarayoni boshlandi. Kun.uz manbasiga ko‘ra, sudlanuvchi voyaga yetmagan shaxs bo‘lgani uchun ish yopiq tarzda ko‘rib chiqilyapti. Ma’lum bo‘lishicha, Doniyor Turg‘unov o‘shandan buyon hamon hibsda – unga nisbatan qamoq ehtiyot chorasi saqlanib qolgan. Shu bilan birga, dastlab ilgari surilgan “avtomobilni olib qochish” gumoni yakuniy ayblov xulosasiga kiritilmagan.

O‘lim bilan tugayotgan shu va boshqa ko‘plab avariyalarga qaramay, hali ham juda ko‘p ota-onalar o‘smir farzandining bamaylixotir mashina haydab yurishiga qo‘yib beryapti. Shunday hodisalardan navbatdagisi 30 iyun kuni poytaxtning Amir Temur shoxko‘chasida ro‘y berdi: Bog‘ishamol ko‘chasiga burilishda Kia K5 bilan to‘qnashgan Gentra ikkiga bo‘linib ketdi, oqibatda bir kishi halok bo‘ldi. E’tiborlisi, bu holatda K5 avtomobilini maktab o‘quvchilari boshqargani, ular boshqa bir qimmatbaho mashina – Zeekr 9X bilan poyga o‘ynab kelayotgan bo‘lgani aytilmoqda.

Odamlar o‘limi bilan bog‘liq yana bir ayanchli hodisa Andijon shahrida ro‘y berdi. Ikki nevarasi bilan piyodalar o‘tish joyidan ayolni katta tezlikda kelgan Malibu urib yuborishi oqibatida, ayol va uning bir nevarasi voqea joyidayoq hayotdan ko‘z yumgan, ikkinchi bola shifoxonada og‘ir operatsiyani boshdan kechirgan. Kun.uz suhbatlashgan qurbonlarning yaqinlariga ko‘ra, odamlar o‘limiga sabab bo‘lgan Malibu haydovchisi voqeadan avvalroq shahar ko‘chalari bo‘ylab BMW'dagi tanishi bilan poyga o‘ynab kelayotgan bo‘lgan (bu BMW'ni fojia aks etgan kadrlarda ham ko‘rish mumkin). Hozirda Malibu haydovchisi qamoqqa olingan va hodisa joyi yaqinida piyodalar uchun svetofor o‘rnatilgan. Lekin shugina elementar matoh shu paytgacha o‘rnatilishi uchun ikkita odam o‘lishi shartmidi, degan savol doimgidek ochiq qolgan.

Hafta davomida yo‘llardagi xavfsizlik uchun birinchi raqamli mas’ul shaxs almashdi. IIV Yo‘l harakati xavfsizligi xizmatini roppa-rosa ikki yil boshqargan polkovnik Sherzod Ibragimov yuqoriroq lavozimga ko‘tarildi; endi u – Milliy gvardiya qo‘mondonining birinchi o‘rinbosari. Shu paytgacha Ibragimovning o‘rinbosari bo‘lib ishlab kelgan Murodbek Sherliyev “respublika GAI”ning yangi boshlig‘i etib tayinlandi. Biz soha rahbarining almashishi bilan yo‘l harakati xavfsizligi sohasida tub islohot bo‘lishini umid qilgan bo‘lardik, lekin kadrlar rokirovkasi aynan shu maqsadda qilinganidan darak beruvchi biror bir rasmiy ishora bo‘lganicha yo‘q...

Mundialdagi ishtirokka rasmiy baho

O‘zbekiston milliy jamoasi FIFA mundialidagi ilk ishtirokini yakunlab, Toshkentga qaytib keldi. Jamoaning ishtirokiga har kim o‘zicha baho berishga haqli, bizning vazifamiz esa davlatning bahosi qanaqa bo‘lganini qayd etib qo‘yishdan iborat. Tarmoqda tarqalgan mish-mishlar o‘z isbotini topmay, jamoa a’zolariga qimmatbaho avtomobillar sovg‘a qilinmagan bo‘lsa-da, har holda rasmiylar jamoani to‘liq qo‘llab-quvvatlashlarini bildirishdi. Xususan, bosh vazir Abdulla Aripov aeroportdagi kutib olish marosimida futbolchilar “jasorat bilan kurashgani”ni aytdi, ayrim tanqidchilarni esa ochiqchasiga “omadsizlar” va “divan ekspertlari” deb atadi.

“Hurmatli futbolchilar, sizlarning mashhurligingiz orqali salbiy fikrlar bildirib o‘ziga soxta obro‘ olmoqchi bo‘lgan, layk olmoqchi bo‘lgan, har xil omadsiz sportchilar, mutaxassis va divan ekspertlari ko‘p bo‘ladi. Ularni ham kechirib yuboringlar”, – dedi hukumat rahbari.

Bir kun oldin davlat rahbari ham Jahon chempionatidagi natijaga o‘z munosabatini bildirgan edi. Shavkat Mirziyoyev milliy jamoamiz kuchli raqiblarga qarshi o‘ynagani, Fayzullayev va Shomurodovning gollari xalqimizga xursandchilik bag‘ishlaganini aytarkan, jamoatchilikni “ortiqcha his-tuyg‘u bilan e’tiroz” bildirmaslikka chaqirdi.

“Milliy terma jamoamizning jahon chempionatidagi ishtiroki to‘g‘risida turli fikrlar bildirilmoqda. Lekin vatanimiz sharafini himoya qilgan terma jamoamiz a’zolariga ortiqcha his-tuyg‘u bilan e’tiroz bildirish, ulardan ayb qidirish xalqimizga xos ish emas. Aksincha, bugun ularni qo‘llab-quvvatlash, ruhini ko‘tarish har qachongidan ham muhim”, – dedi prezident.

FIFA nuqtayi nazariga ko‘ra, O‘zbekistonning debyut ishtirokidagi eng yorqin lahza – Eldorning Kongo DR darvozasiga kiritgan goli bo‘lgan. FIFA saytida o‘tkazilgan onlayn ovoz berish natijalariga ko‘ra, parashyut uslubidagi bu gol – chempionatning guruh bosqichidagi eng chiroyli gol deb tan olindi. Shomurodovning bu mukammal ijrosi muxlislar ovozini to‘plashda Lionel Messi, Kilian Mbappe va Vinisius Junior kabi yulduzlarning gollarini ortda qoldi.

Darvoqe, Toshkentga qaytgan delegatsiya orasida bosh murabbiy Fabio Kannavaro yo‘q edi. U avvalroq jurnalistlarga bergan intervyusida AQShdan to‘g‘ri Italiyaga uchib ketishini aytgan va yigitlar bilan endi sentabrda ko‘rishishini bildirgandi. Vaholanki, jurnalistlar va umuman futbol jamoatchiligi u musobaqadan qaytib matbuot anjumani o‘tkazishi va yo‘l qo‘yilgan xatolar bo‘yicha savollarga javob berishini kutayotgandi. Qolaversa, O‘zbekiston futbol assotsiatsiyasi ham Kannavaroni chempionat davomida qabul qilgan qarorlari va chiqargan xulosalari yuzasidan yuzma-yuz hisobdorlikka chorlamagani eng kamida g‘alati ko‘rinmoqda.

Eslatib o‘tamiz, milliy jamoani oldinda 7 yanvar kuni Saudiya maydonlarida boshlanadigan Osiyo kubogi kutmoqda. O‘zbekiston – Bahrayn, Shimoliy Koreya va Iordaniya bilan birga, ancha oson guruhdan joy olgan.

Bu hafta yana nimalar ro‘y berdi?

O‘zbekiston prezidenti 23 yilda ilk marta Gurjistonga tashrif buyurdi. Tashrif davomida O‘zbekiston va Gurjiston yetakchilari ikki davlat o‘rtasida strategik sheriklik munosabatlarini o‘rnatish to‘g‘risidagi deklaratsiyani imzoladi. Mamlakatimiz Tbilisida o‘z elchixonasini ochadigan bo‘ldi. Tomonlar o‘zaro savdoni 1 mlrd dollarga yetkazish hamda o‘zbek yuklari uchun Poti va Batumi portlari salohiyatidan foydalanishga kelishib oldi. Shuningdek, Shavkat Mirziyoyev Gurjistonning oliy davlat mukofoti – “Oltin mo‘yna” ordeni bilan taqdirlandi; Tbilisida Alisher Navoiy haykali ochilib, shahardagi markaziy ko‘chalardan biriga allomaning nomi berildi.

O‘zbekistonga pul o‘tkazmalarida Rossiyaning ulushi qisqarishda davom etmoqda. Markaziy bank ma’lumotiga ko‘ra, 2025 yilning I choragida O‘zbekistonga yuborilgan har 100 dollarning 78 dollari Rossiyadan kelgan bo‘lsa, joriy yil I chorakda bu ko‘rsatkich 72 foizgacha tushgan. Umumiy o‘tkazmalarning o‘sishi ham davom etmoqda: yanvar-mart oylarida O‘zbekistonga pul o‘tkazmalari 13 foizga oshib, 3,8 mlrd dollarga yetgan. Bu mablag‘ning 4,1 foizi Qozog‘iston, yana 4,1 foizi Janubiy Koreya, 3,3 foizi Yevropa davlatlariga to‘g‘ri keladi. Qayd etilishicha, yilning dastlabki uch oyida Rossiyada patent asosida ishlagan o‘zbekistonliklar soni biroz kamayib, 1 mln 340 ming nafarni tashkil etgan.

Toshkent viloyatida issiqxonalarni demontaj qilish va ularni gazdan uzish ishlari boshlandi. Bu – poytaxt havosini yaxshilash bo‘yicha avvalroq qabul qilingan qaror ijrosi bilan bog‘liq. Jarayonga Ekologiya qo‘mitasi raisi Aziz Abduhakimov bosh-qosh bo‘lib turibdi. Suratlardan birida u qo‘liga “bolgarka” olib, isitish tarmog‘ini kesayotganini ko‘rish mumkin. Eslatib o‘tamiz, yuqorida aytganimiz qarorga asosan, issiqxonalar Surxondaryodagi maxsus erkin iqtisodiy zonaga ko‘chirilishi kerak. Bunda tadbirkorlarning ko‘chish xarajatlari qoplab beriladi, kreditlari uzaytiriladi. Ko‘chishga rozi bo‘lmagan issiqxonachilar gazdan uzilib, suv solig‘ini 5 barobar, ko‘mir yo mazut yoqqan taqdirda esa jarimani 20 barobar stavkada to‘lashiga to‘g‘ri keladi.

Samarqandda yangi temiryo‘l o‘tkazilgan damba o‘pirilib tushdi. Kun.uz'ga kelib tushgan videoga qaraganda, Zarafshon daryosi suvi temiryo‘l o‘tkazilgan dambani yuvib ketgan, natijada relslar tayanchsiz qolgan. Hodisa Toyloq tumani Do‘stlik mahallasi hududida ro‘y bergan. E’tiborlisi, temiryo‘lning bu yangi uchastkasi bor-yo‘g‘i 7 oy oldin foydalanishga topshirilgan edi. “O‘zbekiston temiryo‘llari” kompaniyasi loyiha taqdimotida aynan Zarafshon daryosi qirg‘og‘idan o‘tgan temiryo‘l izlarini suv oqimidan himoyalash uchun damba qurilganiga alohida urg‘u qaratgan. Kompaniya izohiga ko‘ra, o‘pirilishga daryoda suv oqimi keskin kuchaygani sabab bo‘lgan.