General Armageddon: Ukrainadagi Rossiya qöşinlarining yangi qömondoni haqida nimalar ma’lum?
|18:01 / 10.10.202264 20711 min
Manbalar u infratuzilmalar, jumladan fuqarolik obektlarini yoppasiga öqqa tutiş tarafdori ekanini aytişgan. Tayinlov ortidan Ukrainaning front çiziğidan olislarda joylaşgan şaharlari böylab raketa zarbalari yöllaş boşlandi.
Sefa Karacan / Anadolu Agency / Vida PressSefa Karacan / Anadolu Agency / Vida Press
Şanba kuni Rossiya Mudofaa vazirligi armiya generali Sergey Surovikin Ukrainadagi maxsus harbiy operatsiya ötkazilayotgan hududda mavjud qöşinlar birlaşgan guruhi qömondoni etib tayinlangani haqida ma’lum qildi. Uning tayinlovi Ramzan Qodirov va Yevgeniy Prigojin tomonidan olqişlandi, huquq faollari va britaniyalik harbiylar esa azaldan uning haddan taşqari şafqatsizligi haqida aytib kelişadi.
Sergey Surovikin 1966 yil 11 oktyabrda Rossiyaning Novosibirsk hududida tuğilgan. Harbiy xizmat uçun ordeni, Qizil Yulduz, Jasorat ordenlariga loyiq körilgan. U maxsus topşiriqli bölinmalar tarkibida Afğonistondagi uruşda, Tojikistondagi qurolli mojaroda va ikkinçi çeçen uruşida ham qatnaşgan.
U ilk bor 1991 yil avgustida, Moskvada Boris Yelsin tarafdorlari va SSSRni saqlab qolmoqçi bölgan harbiylar töqnaşuvi vaqtida Rossiya naşrlari sahifalarida köriniş bergandi. Öşanda kapitan unvonida bölgan Surovikin «Moskvada konstitutsiyaviy tuzumni tiklaş»ga harakat qilgan kuçlar buyruği bilan Sadovoye halqa yölidagi tunnelda Oq uyni himoya qilgan kuçlar bilan töqnaşgan Taman diviziyasi jangovar piyodalar maşinalari (BMP) kolonnasiga qömondonlik qilgan.
Surovikin unga yöl böşatişni talab qiladi va ogohlantiruvçi öt oçadi, ammo harbiylarga toş va butilkalar uloqtirişadi. Surovikin yorib ötişga buyruq beradi, şundan keyin bir neça harbiy maşina barrikadani buzib ötib, tunnelga kiradi, Oq uy himoyaçilari esa qolgan maşinalarga çiqib olişadi. Natijada maşinalardan biri uç kişini bosib taşlaydi - moskvalik Dmitriy Komar, Ilya Kriçevskiy va Vladimir Usov halok böladi.
Isyondan keyin Surovikin yetti oy davomida sudni kutib, «Matrosskaya tişina» tergov izolyatorida yotadi. Ammo yakunda u faqat buyruqni bajargani tufayli unga qöyilgan ayblovlar olib taşlanadi.
1995 yilda, Frunze nomidagi harbiy akademiya tinglovçisi ekanida Surovikin töpponçani sotib yuborgani böyiça ayblov bilan sudga tortiladi. U ayblovni tan olmaydi va özini «podstava» qilişganini aytadi. Moskva garnizoni harbiy sudi uni noqonuniy qurol savdosiga oid uç modda böyiça aybdor deb topadi. Surovikin şartli jazoga hukm qilinadi, keyinroq sudlanganlik holati olib taşlanadi.
2002 yilda Surovikin Boş ştab harbiy akademiyasini tamomlaydi, ikki yil ötib yana mojaroga aralaşib qoladi. Bu vaqtda Yekaterinburgdagi diviziya komandiri sifatida xonasiga öz örinbosari, polkovnik Andrey Ştokalni çaqiradi, u esa xonada özini otib qöyadi, OAVda yozişlariça, bu «xonadagi baland ovozlar»dan keyin bölgan. Bundan oldinroq, öşa yil martida - mahalliy saylovlar fonida Surovikinning uşbu hamkasbi u va yana bir qança katta zobitlarni siyosiy qaraşlari uçun uni kaltaklaşgani haqida ayblagandi. Keyinroq u prokuraturadan arizasini qaytarib olgandi.
Mavzuga oid
2004 yil iyunida Surovikin Çeçenistonda joylaşgan 42-gvardiya motoöqçilar diviziyasi komandiri etib tayinlanadi. Surovikinning qöli ostidagilar bir neça bor uruş qoidalarni buzişda ayblanadi. Bunday holatlardan eng şov-şuvlisi Borodzinovskaya stanitsasidagi (qişloq) «tozalaş» bilan boğliq edi. 2005 yilda mazkur diviziya tarkibidagi «Vostok» bataloni stanitsaga hujum uyuştirgan. Guvohlarning körsatmalariga köra, jangçilar uylarga bostirib kirib, talonçilik qilişgan va odamlarni kaltaklaşgan, avar va rus millatiga mansub aholini maktab hovlisiga haydab kelgan. Barça erkaklar qöllari boğlangan holda yerga yuztuban yotqizilgan va olti soat yomğir ostida qolişgan, bu vaqt davomida ularni kaltaklaşgan.
Surovikin öşanda askarlar manziliga ayblovlar batalon komandiri Sulim Yamadayevni «şarmanda qiliş»ga qaratilganini aytadi, köp ötmay Yamadayev Rossiya Qahramoni unvonini oladi, keyin esa Birlaşgan Arab Amirliklarida öldirib ketiladi.
Donbass va Suriya
Rossiyalik muxolifatçi Aleksey Navalniyning safdoşlaridan bölgan Leonid Volkovning yozişiça, Qrim annexia qilinganidan keyin Surovikin Donbassga Rossiya qöşinlari jönatilişida qatnaşgan.
«2014 yilda Şarqiy harbiy okrugni boşqargan general-polkovnik Sergey Surovikin negadir Şarqiy Sibirda emas, balki Rostov oblastida işlagan. U bu yerda öz qöli ostidagi tank qismlarini, ya’ni «buryatlik tankçilar»ni Ukraina janubi-şarqiga jönatiş bilan şuğullangan», deya yozgandi Volkov 2016 yilda feysbukdagi sahifasida. Bu ma’lumotning rasmiy tasdiği yöq.
2011 yilda, öşa vaqti Yekaterinburg şahar dumasi deputati bölgan Leonid Volkov Surovikinning xotiniga tegişli kompaniya noqonuniy ravişda imtiyozlardan foydalanib kelişi haqida yozgandi; keyinroq sud undan bu bayonotiga raddiya berişni talab qilgan.
Mudofaa vazirligida bir neça lavozimlarda işlab çiqqan Surovikin 2017 yil martidan Rossiyaning Suriyadagi aviatsiya guruhiga rahbarlik qila boşlaydi.
Surovikin qömondonligida Rossiya aviatsiyasi havodan turib Başar Asad tarafdori bölgan kuçlarni qöllab-quvvatlaydi, jumladan muxolifat nazoratidagi Suriya şaharlariga bombalar yoğdiradi. Muqaddam heç qaçon aviatsiyada işlamagan Surovikin öşa yil noyabrida Havo-kosmik kuçlari boş qömondoni lavozimiga tayinlanadi - bu aviatsiya kuçlari tarixida ilk şunday holat bölgandi.
Vladimir Putin, Dmitriy Medvedev va Sergey Surovikin Suriyada jang qilgan rossiyalik harbiylarni taqdirlaş marosimida, 2017 yil. Foto: Getty Images
Suriyada ham Surovikinning qöli ostidagilar inson huquqlarini buzişda ayblanadi. Suriyadagi Rossiya aviatsiya guruhi tinç aholi yaşovçi kvartallarga zarbalar yöllaşda, kimyoviy qurollar bilan bombardimon qilişda va şifoxonalarga aviazarbalar berişda ayblangan.
Human Righs Watch huquq taşkilotining 2020 yilgi maxsus hisobotida Surovikin 2019-2020 yillarda Idlib viloyatiga hujum vaqtida inson huquqlari buzilgani uçun javobgarlikka tortilişi mumkin bölgan (ya’ni öz qöli ostidagilar harakatlari uçun) qömondonlardan biri sifatida körsatilgan. Huquq himoyaçilari Rossiya aviatsiyasi tinç aholi vakillari halok bölişi muqarrarligini anglagan holda fuqarolik infratuzilmalariga, jumladan, şifoxonalarga zarbalar berganini ta’kidlaşgan, bu New York Times naşrining 2019 yilgi suriştiruvlari orqali ham tasdiqlangan.
Suriya amaliyoti yakunlariga köra Surovikin Rossiya Qahramoni unvonini oladi (şuningdek, kattagina moddiy rağbatlantirişlar ham). 2017 yilda u Suriyada prezident Vladimir Putin bilan uçraşgandi, öşanda Putin Rossiya qöşinlarining katta qismi olib ketilişini e’lon qiliş uçun Xmeymimdagi aviabazaga borgandi.
2021 yil avgustida Surovikinga armiya generali maqomi beriladi (bu amaldagi ofitserlar orasidagi eng yuqori martaba; keyingi daraja — marşal — ayni vaqtda Rossiya armiyasida heç kimda bunday maqom yöq).
Ukraina
RUSSIAN DEFENSE MINISTRY PRESS SERVICE/HANDOUT
23 fevral kuni, Rossiya «LXR» va «DXR»ni tan olgaç, ammo hali Rossiya armiyasining Ukraina hududiga keng kölamli bosqini boşlanmaganida Surovikin boşqa qator yuqori martabali harbiy qömondonlar, vazirlar va propagandaçilar qatorida Yevroittifoq sanksiyalariga uçragandi.
Uruşning ilk davridayoq Surovikin Ukrainada fuqarolik obektlariga berilgan zarbalar va tinç aholi vakillari ölimi munosabati bilan qözğatilgan jinoiy işlardagi asosiy figurantlardan biri böladi.
Rossiya qöşinlari Kiyev atrofidan çekinib, asosiy harbiy harakatlar Ukraina janubi-şarqiga köçgaç, Rossiya mudofaa vazirligi ilk bor Ukrainada harakatlanayotgan kuçlar qömondonlarini oçiqlaydi, ulardan biri Surovikin edi.
U öşanda janubiy yönalişda qömondon etib tayinlangan - Janubiy harbiy okrug rahbarligida general Aleksandr Dvornikovning örnini egallagandi.
Şu paytgaça Ukrainadagi uruşda Rossiya qöşinlariga kim qömondonlik qilgani haqida rasmiy xabarlar berilmagandi. Aprel oyida matbuotda tarqalgan ma’lumotlarga köra, qöşinlarga general Aleksandr Dvornikov rahbarlik qila boşlagandi. Conflict Intelligence Team öz manbalariga asoslanib, bosqinning ilk davrida Rossiya qöşinlariga mudofaa vaziri örinbosari Gennadiy Jidko qömondonlik qilganini yozgan.
Iyun oyi oxirida britan harbiy razvedkasi yozişiça, «Janubiy guruh Rossiyaning Donbassdagi yurişlarida markaziy rolni öynaşda davom etgan». Öşanda uning guruhi Severodonetskni egallagandi. Britanlar Surovikin «30 yildan ortiq harbiy faoliyatini korrupsiya va şafqatsizlik asosida olib borgani»ni qayd etişgan.
General Armageddon
Aleksey Yereşko / RF mudofaa vazirligi matbuot xizmati / TASS
«Meduza» manbalari avvalroq Surovikin kötarilişi kutilayotganini xabar qilişgandi. RF prezidenti administratsiyasiga yaqin manba va hukumatga yaqin bölgan suhbatdoş Surovikinni RF mudofaa vazirligidagi muhim lavozimlardan biriga tayinlaş yoki Donbassdagi guruh qömondonligiga ötkaziş masalasi muhokama etilayotganini aytişgandi.
Surovikinning tayinlovi Ukraina qöşinlarining muvaffaqiyatli qarşi hujumlari ortidan röy berdi, ular oktyabr oyi boşida Donetsk oblastining Liman şahrini ozod etişdi va Rossiya qöşinlarini Xerson oblasti şimolidan siqib çiqarişdi.
«Meduza» manbalari Surovikinni infratuzilmalar, jumladan fuqarolik obektlariga yoppasiga raketa zarbalari beriş tarafdori sifatida ta’riflaşgan. «Surovikinda heç qanday hissiyotlar yöq», — deydi Rossiya hukumatiga yaqin manbalardan biri. Kreml ta’siridagi naşrlar Surovikinning tayinlovi haqidagi materiallarida u armiyada General Armageddon laqabi bilan tanilgani, u bu nomni «özining nostandart harakatlari va şafqatsizligi» bilan olgani qayd etilgan.
Rossiyada uning tayinlanişi yaqinda Liman boy berilgani uçun mudofaa vazirligi rahbariyatini qattiq tanqid qilgan Yevgeniy Prigojin va Ramzan Qodirov tomonidan optimizm bilan qarşilandi. Qodirov Surovikinni «haqiqiy jangçi» deb atagan, Prigojin esa «afsonaviy şaxs». Prigojin 1991 yil avgusti voqealarini ham eslagan. Uning sözlariga köra, Surovikin öşanda «buyruq berilgaç, heç ikkilanmasdan tankka ötirgan va öz mamlakatini qutqariş uçun otlangan».
Surovikin tayinlovi ortidan avvaliga Zaporijjya şahri raketalar yomğiri ostida qoldi va turar joy binolariga raketalar kelib tuşişi oqibatida kamida 14 kişi halok böldi. 10 oktyabr kuni esa Ukrainaning front çiziğidan olislardagi şaharlariga yoppasiga raketa zarbalari yöllandi.
