Rossiyaning ikki aerodromida portlaşlar: Qurbonlar bor, mudofaa vazirligi Ukrainani aybladi
|18:49 / 06.12.202235 60611 min
5 dekabr kuni ertalab Rossiyaning ikkita harbiy aerodromida portlaşlar sodir böldi. Keçqurun Rossiya Mudofaa vazirligi aerodromlar dronlar tomonidan hujumga uçragani, oqibatda uç nafar harbiy xizmatçi halok bölganini ma’lum qildi. Rossiya harbiylariga köra, hujum ortida Ukraina turibdi.
Foto: The New York TimesFoto: The New York Times
«5 dekabr kuni ertalab Kiyev rejimi Rossiyaning uzoq masofaga uçuvçi samolyotlarini işdan çiqariş uçun Ryazan oblastidagi Dyagilevo va Saratov oblastidagi Engels harbiy aerodromlariga sovet ittifoqida işlab çiqarilgan reaktiv dronlar bilan zarba berişga urindi», deb bayonot berdi Rossiya Mudofaa vazirligi.
Bu dronlar Rossiya havo mudofaasi tomonidan urib tuşirilgan, ammo bölaklari qulab tuşişi oqibatida uç nafar harbiy halok bölgan, ikki samolyotning korpusi ham şikastlangan.
Avvalroq matbuotda mahalliy vaqt bilan ertalab soat 6 larda dron Saratov oblastidagi «Engels-2» aviabazasining uçiş-qöniş yölagiga qulab tuşgani, ikkita Tu-95 bombardimonçi samolyoti şikastlangani, ikki harbiy xizmatçi yaralangani haqida xabar tarqalgan edi.
Telegramdagi kanallardan biri tarmoqqa taşqi kuzatuv kamerasi orqali yozib olingan videolavhani joyladi. Unda yorqin çaqnaşni köriş va gumburlagan ovozni eşitiş mumkin. Keyinroq rasmiylar bu lavha tekşirilayotganini aytişdi.
The New York Times naşrining yozişiça, AQŞ Mudofaa vazirligining anonimlik şarti bilan sözlagan vakili Pentagon Engels bazasidagi portlaşga guvoh bölganini aytdi.
Engelsdagi aerodromga qilingan hujumdan taşqari, ertalab Ryazan yaqinidagi Dyagilevo harbiy aerodromida ham portlaş yuz berdi. «RIA Novosti» xabariga köra, aerodromda yoqilği taşuvçi avtomobil yonib ketgan va portlagan, oqibatda uç kişi halok bölgan, yana olti kişi jarohatlangan. Texnikalar şikastlangani haqida xabar berilmadi.
Rossiyaning militaristik telegram kanallari portlaşlar deyarli bir vaqtda sodir bölganini ta’kidlab, bu Ukrainaning qöporuvçilik harakati bölişi mumkinligini taxmin qildi.
Ukraina hodisaga aloqadorligini rasman tasdiqlamadi. Biroq, Ukraina prezidenti devoni rahbari maslahatçisi Mixaylo Podolyak şunday yozdi: «Kremldagilar yer dumaloq ekanini bilmaydi şekilli. Agar siz boşqa mamlakatlar havo hududiga tez-tez biror narsa uçirsangiz, ertami-keçmi noma’lum uçuvçi obektlar uçib ketgan joyiga qaytadi».
«Şu yil oxirigaça va’da qilişgan»
Engelsdan Ukrainadagi front çiziğigaça taxminan 700 kilometr, Dyagilevodan taxminan 500 km. Rasmiy ma’lumotlarga köra, Ukraina qurolli kuçlarida bunday masofaga zarba beruvçi qurollar yöq.
Mavzuga oid
Biroq oktyabr oyida «Ukroboronprom» 1000 km masofaga uçuvçi va 75 kg oğirlikdagi jangovar kallakka ega bölgan hujumçi dronni işlab çiqarişni yakunlayotganini e’lon qilgan edi.
4 dekabr kuni «Ukroboronprom» matbuot kotibi Natalya Sad dronlar sinovi yakuniy bosqçida ekanini ma’lum qildi.
«Biz dronni radioelektron uruş vositalari ta’sirida sinovdan ötkazganimizdan söng, jang maydonida undan foydalanişga umid qilmoqdamiz. Biz şu yil oxirigaça (uni tayyorlaşni) va’da qilgan edik, va’damiz ustidan çiqişga harakat qilyapmiz», - degandi u.
Strategik aviabazalar
«Engels-2» – Saratovdan 14 kilometr şarqda joylaşgan Rossiya strategik bombardimonçi samolyotlari uçun harbiy havo bazasi. Aerodromda 3500 metr uzunlikdagi uçiş-qöniş yölagi bor.
Bazada ikkita oğir bombardimonçi aviatsiya polki bölib, ular yadro qurolini olib yurişga qodir Tu-160M va Tu-95MS strategik raketa taşuvçi samolyotlari bilan qurollangan.
Engels aviabazasida joylaşgan samolyotlar muntazam ravişda Ukrainaga qanotli raketa zarbalarini berib, asosan energetika obektlarini nişonga olyapti.
«Engels-2» aerodromining sun’iy yöldoş orqali olingan suratlari Ukrainaga yangi, keng kölamli raketa hujumiga tayyorgarlik körayotganidan dalolat beradi», deb yozgan edi 30 noyabr kuni Der Spiegel. Suratlarda 20 taga yaqin Tu-95 va Tu-160 bombardimonçi samolyotlari aks etgan.
Ryazan yaqinidagi Dyagilevo aerodromi ham Rossiya bombardimonçilari uçun katta baza hisoblanadi. U yerda strategik Tu-95MS va Tu-22M3 samolyotlari bor. Aerodrom yaqinida samolyotlarni ta’mirlaş zavodi joylaşgan.
Duşanba kuni Maxar Technologies tomonidan olingan tasvirlarda Engels aviabazasidagi holat aks etgan
BBS muxbiri Pavel Aksenov:
Engelsdagi strategik aviatsiya bazasiga Ukraina droni hujum qilgani tasdiqlansa, bu birinçi bunday hujum bölmaydi.
2018 yil 6 yanvarda Rossiyaning Suriyadagi Xumaymim aviabazasiga dronlar hujum qilgan edi. Bundan sal oldin, 31 dekabr kuni ham bazaga hujum qilingan, bunda yo minomyotlardan öqqa tutilgan, yo dronlardan foydalanilgan yoki barçasidan birgalikda bölişi mumkin.
«Kommersant» naşri hujumlar oqibatida törtta Su-24 bombardimonçi samolyoti, ikkita Su-35S qiruvçi samolyoti, bitta An-72 transport samolyoti va öq-dorilar ombori yöq qilingani haqida yozdi. Mudofaa vazirligi bu xabarni soxta deb atadi.
2022 yil 7 oktyabr kuni Kaluga oblastidagi Şaykovka aerodromida portlaş sodir böldi. Hudud rahbari Vladislav Şapşa aerodrom hududiga uçuvçisiz samolyot qulaganini ma’lum qildi. Uning sözlaridan kelib çiqadiki, dron ehtimol, Ukraina çegarasidan uçib kelgan.
9 avgust kuni Qrimdagi Saki harbiy aerodromida portlaşlar sodir böldi, oqibatda kamida yettita samolyot yöq qilindi. Portlaşning aniq sabablari e’lon qilinmadi. Bu hujumda ham dronlardan foydalanilgan bölişi mumkin.
Bu holatlarning barçasi boşqa strategik obektlar kabi aerodromlar ham dron hujumlari oldida qançalik zaif ekanini körsatadi.
1990-yillar boşida paydo bölgan kamikadze dronlari sönggi ön yillikda sun’iy yöldoş navigatsiyasi va aloqa texnologiyalari rivojlanişi bilan haqiqiy strategik qurolga aylandi. Dronlar nafaqat samarali, balki arzon ham. Ularni zamonaviy harbiy texnologiyalardan foydalanişi çeklangan Eron ham, Suriyadagi isyonçilar ham işlab çiqarişi mumkin.
Dronlar past balandlikda uça oladi, bu ularni radiolokatsiya vositalari yordamida aniqlaşni qiyinlaştiradi. Dron hujumlariga qarşi turiş uçun birinçi navbatda, ularni tezkor aniqlaş imkoniga ega böliş lozim.
Rossiyaning özi Ukrainadagi nişonlarga zarba beriş uçun Eronda işlab çiqarilgan dronlardan ommaviy ravişda foydalanadi. Ukraina qurolli kuçlari «Şohid» dronlariga qarşi kuraşiş uçun astoydil harakat qilmoqda va harbiylar bayonotiga köra, bu borada muvaffaqiyatga ham erişgan.
Ukrainaliklar dronlarga qarşi kiçik kalibrli zenit-artilleriya, portativ zenit-raketa tizimlaridan foydalanmoqda. Ammo eng muhimi, Ukraina qurolli kuçlari, şubhasiz, dron hujumlari haqida oldindan ogohlantiriş tizimini örnatişga muvaffaq böldi. Bunday tizimning tarkibiy qismlaridan biri, masalan, fuqarolarning telefoniga örnatilgan mobil ilova bölib, ular osmonda «Şohid»lar paydo bölgani haqida tezkor xabar berişi mumkin.
Rossiyada dronlarga qarşi kuraşa oladigan havo hujumidan mudofaa tizimlari bor. Masalan, «Pansir S1» raketa va artilleriya tizimi yoki «Tor-M2U» havo mudofaa tizimi. Biroq, har qanday obektni havo hujumidan mudofaa qiliş – kompleks çora-tadbirlar majmuasi bölib, uni işga tuşiriş moslamasi yoki artilleriya qurilmasi faqat kiçik bir qismidir.
Aniqlaş, ma’lumotlar almaşiş, ularni tahlil qiliş, qurollarni jangovar şay holatga keltiriş – bularning barçasi katta kuç va tayyorgarlikni talab etadi. Bundan taşqari, bunday komplekslar odatda nisbatan kiçik maydonni qamrab oladi. Şuning uçun qaysi nişonlar duşmanni qiziqtirişi mumkinligini va qaysi tomondan hujum qiliş ehtimoli köproq ekanini oldindan aniqlaş yaxşi samara beradi.
Rossiyada havo hujumidan mudofaa tizimi köp yillardan beri mavjud, ammo u boşqa nişonlarga – harbiy samolyotlar, raketalarga qarşi kuraşişga qaratilgandi. Past balandlikda, sekin uçayotgan kiçik samolyotlar uni çetlab ötiş imkoniyatiga köproq ega edi (Mattias Rust bilan boğliq voqeani eslaş kifoya).
Ukraina qurolli kuçlari dronlarga qarşi taktikalarni noldan ixtiro qilişga majbur böldi, çunki ularning tahdidiga birinçi marta duç keldi. Biroq, bu tahdid şunçalik favqulodda va katta bölib çiqdiki, uni bartaraf qiliş uçun nafaqat Ukraina, balki havo hujumidan mudofaa tizimlarini yetkazib beruvçi hamkorlar ham jiddiy harakat qilişdi.
Xalqaro sanksiyalar ostida bölgan Eron erkin bozorda sotilayotgan komponentlar – navigatsiya va dronlarni boşqariş tizimlaridan foydalangan holda özining «Şohid»larini işlab çiqarişga erişdi. Agar köplab Ğarb davlatlari bilan harbiy-texnika hamkorligini yölga qöygan Ukraina şunday uzoq masofaga uçuvçi dronlarni işlab çiqara olsa, bu Rossiya havo mudofaasi uçun jiddiy muammo tuğdirişi mumkin.
Agar Rossiya barça zaif obektlarda havo mudofaasini kuçaytirişi kerak bölsa, bu mudofaa sanoati uçun qöşimça yuk böladi. Rossiya keng kölamli uruş olib bormoqda va havo hujumidan mudofaa tizimlari unga nafaqat orqada, balki frontda ham kerak.
Töğri, ukrainaliklarning zarba beruvçi strategik dronlardan ommaviy foydalanişi haqida hali gap ketmayapti. Ehtimol, bu holat Engelsdagi aviabazaga qarşi dronlardan foydalanişga imkon bergandir – bu zarba tösatdan sodir böldi, bu dronlardan foydalanişda muvaffaqiyatning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi.
Engelsga berilgan zarba bilan boğliq holatda kuzatuvçilar e’tiborini tortgan yana bir holat bor – aerodromdagi yirik samolyotlar oçiq maydonda, bir-biriga juda yaqin va bir qatorda turibdi. Bu ularni bunday zarbalar uçun juda qulay nişonga aylantiradi. Hatto faqat navigatsiya tizimi bilan jihozlangan va aniqligi juda past bölgan dronlar ham ularga samarali zarba berişi mumkin. Şu sababli, Rossiya armiyasi katta statsionar nişonlarga qarşi Eron «Şohid»laridan foydalanadi – ularni kiçik mobil nişonga qaratib bölmaydi. Agar katta samolyotlar aerodromning turli burçaklarida, tarqoq holda saqlanganida edi, ularga dronlar orqali zarba beriş murakkab bölardi.
Engelsda Tu-95MS kabi strategik bombardimonçilar joylaşgan. Foto: TASS
Onlayn xizmatlardan olingan sun’iy yöldoş tasvirlariga köra, Engels aviabazasida samolyotlar uçun xavfsiz turargohlar bor. Ularni P-şaklidagi tuproq uyumlari orqali aniqlaş mumkin. Bu uyumlar samolyotlarni bomba bölaklaridan himoya qilişi kerak. Biroq, ular qaçon işlatilganini aniqlaş qiyin, ba’zilarini öt-ölan bosib ketgan.
