Millionlab odamlar hayotini saqlab qolish: Transyog‘lardan nega voz kechish kerak?

Shuningdek, ilmiy ma’lumotlar transizomerlarning reproduktiv funksiyaga salbiy ta’sirini ko‘rsatadi. Oxirgi tadqiqotlardan ma’lum bo‘lishicha, bu moddalar qon tomirlarini shikastlash orqali SOVID-19'ning kechishini og‘irlashtiradi.

Nega transyog‘dan batamom voz kechilmaydi?

Oziq-ovqat sanoati qattiq yog‘larga juda muhtoj. Aynan ulardan foydalanish orqali iste’molchi kutgan tayyor mahsulotning texnologik xususiyatlariga erishish va aholi orasida ayniqsa mashhur bo‘lgan qandolat va non mahsulotlarini ishlab chiqarish mumkin.

Qattiq yog‘lar konfet plombalarini optimal qattiqlik bilan tayyorlashga imkon beradi. Shirinliklarga yumshoqlik berish va boshqa ko‘plab texnologik vazifalarni bajaradi.

Biroq qisman gidrogenizatsiya yog‘ kislotalari tuzilishining o‘zgarishiga olib keladi, buning natijasida mahsulotda 50-60 foizgacha transyog‘lar hosil bo‘ladi.

Dunyoda transyog‘larga qarshi kurash

Oziq-ovqat sanoati qisman vodorodlangan yog‘lardan uzoqlashish uchun uzoq yo‘lni bosib o‘tdi, bu nafaqat o‘simlik moylarini qayta ishlash texnologiyalarini o‘zgartirishni, balki xomashyoni almashtirishni ham talab qildi.

Ko‘p jihatdan, bu suyuq o‘simlik moylaridan tropiklarga o‘tish orqali mumkin bo‘ldi. Avvalo, yarim qattiq mustahkamlikka ega palma yog‘iga.

Daniya 2003 yilda transyog‘lardan foydalanishni cheklagan birinchi davlat edi. Transizomersiz mahsulotlarga o‘tish hukumatning aholi salomatligini yaxshilash uchun qilgan yagona qadami emas. Daniyaliklar, shuningdek, chekishni tashlash dasturini joriy qilishdi, bu birgalikda so‘nggi 20 yil ichida yurak muammolaridan o‘limni 70% ga qisqartirdi.

Hozirgi kunda transyog‘lar nazorati dunyoning 58 ta davlatida joriy qilingan va 40 dan ortiq mamlakatlarda 2 foizgacha cheklov mavjud. Darhol qat’iy cheklovlarni joriy etgan davlatlar 10 yil ichida o‘limni 25 foizga qisqartirishga muvaffaq bo‘lishdi.

JSST ekspertlari barcha davlatlarga transyog‘larisiz mahsulotlar ishlab chiqarish nafaqat hayotni saqlab qolishini, balki pulni tejashni va tibbiyot muassasalariga katta yukni kamaytirishini ham qayd etishadi.

Britaniya transyog‘larni taqiqlash 10 yil davomida sog‘liqni saqlash xarajatlarini 1,5 milliard funt sterlinggacha tejashini hisoblab chiqdi. Qo‘shma Shtatlardan kelgan ekspertlarning ta’kidlashicha, cheklov 130 million dollarga yaqin foyda keltiradi.

“Transyog‘larning hech qanday foydasi yo‘q va sog‘liq uchun katta xavf tug‘diradi, bu ham sog‘liqni saqlash tizimlari uchun katta xarajatlarga olib keladi. Shu bilan birga, transyog‘lardan voz kechish iqtisodiy jihatdan manfaatli bo‘lib, sog‘liq uchun katta foyda keltiradi”, – deydi JSST rahbari Tedros Adhanom Gebreyyesus va odamlarni “o‘ldiradigan” bu zaharli kimyoviy moddalar oziq-ovqatda o‘z o‘rniga ega bo‘lmasligi kerakligini, ularni tugatish vaqti kelganini ta’kidlaydi.

JSST barcha mamlakatlar tomonidan istisnosiz ko‘rishni tavsiya qiladigan chora-tadbirlar transyog‘larining asosiy manbai bo‘lgan vodorodlangan yog‘ni ishlab chiqarish va undan foydalanishga to‘liq milliy taqiqni joriy etish yoki transyog‘laridan foydalanishga cheklov kiritishdir.

Yog‘larning oziq-ovqat tarkibidagi miqdori umumiy yog‘ning 2 foizidan oshmasligi kerak.

“Nyu-York shahri o‘n yil oldin sanoatda ishlab chiqarilgan transyog‘larni Daniyaga ergashgan holda yo‘q qildi”, – deydi Doktor Tom Friden. “Transyog‘ o‘ldiradigan keraksiz zaharli kimyoviy moddadir va butun dunyo bo‘ylab odamlarga ta’sir qilishda davom etishiga hech qanday sabab yo‘q”.

JSSTning yuqumli bo‘lmagan kasalliklar va jarohatlar bo‘yicha global elchisi, “Bloomberg” agentligi asoschisi Maykl Blumberg shunday deydi: “Nyu-York shahrida transyog‘larini taqiqlash yurak xurujlari sonini kamaytirishga yordam berdi. Oziq-ovqat narxini pasaytirish va butun dunyo bo‘ylab ulardan foydalanishni yo‘q qilish millionlab odamlar hayotini saqlab qolishi mumkin. Biz yurak-qon tomir kasalliklariga qarshi shunday muvaffaqiyatga erishamiz, bu dunyoda oldini olish mumkin bo‘lgan o‘limning asosiy sabablaridan biri”.

Transyog‘lar yurak-qon tomir kasalliklari xavfi uchun yaxshi qabul qilingan biomarker bo‘lgan LDL-xolesterin darajasini oshiradi va xolesterinni arteriyalardan olib tashlaydigan va uni o‘tga chiqaradigan jigarga olib boradigan HDL-xolesterin darajasini pasaytiradi.

Bu yog‘ning miqdori yuqori bo‘lgan oziq-ovqatlar yurak kasalliklari xavfini 21 foizga va o‘limni 28 foizga oshiradi. Transyog‘larni to‘yinmagan yog‘li kislotalar bilan almashtirish, qisman, transyog‘larining qon lipidlariga salbiy ta’sirini yaxshilash orqali yurak kasalliklari xavfini kamaytiradi. Bundan tashqari, transyog‘da yallig‘lanish va endotelial disfunksiyani kuchaytirishi mumkin bo‘lgan ko‘rsatkichlar mavjud.

Eslatib o‘tamiz, margarin, “fast-fud”, yarim tayyor yeguliklar, non va non mahsulotlari, qandolatlar hamda qovurilgan kartoshka frisi tarkibida transyog‘lar ko‘p miqdorda uchraydi.

Charos Mannonova tayyorladi.