Mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanişini moliyalaştirişning asosiy manbai – davlat budjeti bölib, uning daromad va xarajatlari deyarli teng bölişi lozim.

Strategik islohotlar agentligi mutaxassislari tahlillariga köra, davlat budjeti quyidagiga öxşaş bir qança sababga köra, har doim ham mutanosib bölmasligi mumkin:

  • davlat budjeti mamlakat iqtisodiy salohiyati yuksalişini ham, hal etiladigan ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy vazifalarning sifat va kölami ösişini ham aks ettiradi. Iqtisodiy ösiş sur’atlari aholi soni ösiş sur’atlariga nisbatan past bölgan taqdirda ham davlat xarajatlari aholi turmuşining yangi son va sifat darajasiga muvofiq bölişi kerak;
  • davlat xarajatlar oşişi muqarrar bölgan holatlarga duç kelişi mumkin (epidemiyalar, infratuzilmani saqlaş va rivojlantiriş bilan boğliq keçiktirib bölmas xarajatlar, ijtimoiy sohani rivojlantiriş), davlat daromadlari çeklangan hisoblanadi, xarajatlarni içki qayta taqsimlaş imkoniyatlari esa katta emas. Yoki aksinça, kon’yunktura daromadlari oşganda, davlat jamğarma mablağlarni köpaytiradi;
  • davlat xalqaro moliya-tovar bozorlaridagi holatdan yoki boşqa qulay omillardan kelib çiqib, öz oldiga jadal texnik va iqtisodiy rivojlaniş maqsadlarini qöyadi.

Şuning uçun ham barça mamlakatlar budjet muvozanatini xarajatlar qismi körsatkiçlarini hisobga olgan holda ta’minlaydilar, ya’ni saldo ijobiy bölganda – oltin-valuta zaxiralarini töplaydilar va kelajakda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlaniş bilan boğliq vazifalarni hal qiliş maqsadida boşqa moliyaviy jamğarmalarni taşkil etadilar (masalan, Özbekiston Tiklaniş va taraqqiyot jamğarmasi kabi), saldo salbiy bölganda esa – zaxiralarni işga solib (şu jumladan, oltin-valuta zaxiralarini) va/yoki qarz oliş vositalaridan foydalangan holda budjet muvozanatli bölişiga erişadilar.

Içki moliyaviy bozor kölami çeklangan şaroitda, davlatlar ustuvor ijtimoiy-iqtisodiy, investitsiya loyihalarini moliyalaştiriş uçun taşqi qarzdan foydalanadi.

Özbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarning öziga xosligi şundaki, infratuzilma loyihalarini amalga oşiriş kölamlari doimo ösib boradi va davlat uşbu loyihalarni eng qisqa muddatlarda bajariş imkoniyatiga ega bölişi lozim. Faqatgina yöl infratuzilmasini saqlaşga har yili 2 mlrd dollargaça mablağ talab etiladi, bu esa mamlakatning 2023 yil uçun rejalaştirilgan davlat budjetining 9,7 foizini (yoki mamlakat konsolidatsiyalaşgan budjetining 7,2 foizini) taşkil etadi.

Bu kabi vazifalarni muayyan muddatlarda hal etiş uçun davlatda 2 ta muqobil yeçim mavjud: soliqlarni oşiriş (bu bilan kelajakda iqtisodiyotni rivojlantiriş rağbatlariga putur yetkaziş) yoki davlat qarzlari vositalaridan foydalaniş va iqtisodiyotni investitsiyaviy infratuzilma loyihalarini amalga oşiriş hisobidan rivojlantiriş uçun şaroit yaratiş. Şu jihatdan, mamlakatning taşqi qarzi mavjudligi va uning ösişini ğayrioddiy holat deb körmaslik lozim.